Homeschool (giáo dục tại nhà) thường được hiểu là việc cha mẹ chủ động tổ chức phần lớn quá trình học của con ngoài môi trường trường học truyền thống.
Tại Việt Nam, phụ huynh cần lưu ý homeschool do gia đình tự tổ chức chưa được quy định như một loại hình giáo dục phổ thông độc lập. Luật Giáo dục quy định giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc; Nhà nước thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học và THCS.
Vì vậy, trước khi cho con rời trường để học hoàn toàn tại nhà, gia đình cần tính đến khả năng trẻ sẽ trở lại hệ thống giáo dục chính quy.
Đừng để trẻ “mất dấu” hồ sơ học tập
Đây là vấn đề phụ huynh cần quan tâm hàng đầu. Gia đình nên lưu đầy đủ chương trình trẻ đã học, kết quả đánh giá, bảng điểm, chứng nhận, sản phẩm học tập và hồ sơ của trường trẻ từng theo học.
Phụ huynh đồng hành cùng con trong quá trình học tại nhà. Ảnh minh họa: NĐT
Nếu con học chương trình trực tuyến hoặc chương trình nước ngoài, phụ huynh cần kiểm tra đơn vị nào cấp chứng nhận, chương trình được công nhận ra sao và giấy tờ đó có thể được sử dụng như thế nào khi trẻ quay lại học tại Việt Nam.
Các quy định của Bộ GD&ĐT về chuyển trường, xin học lại đối với học sinh THCS và THPT đặt ra những yêu cầu cụ thể về đối tượng, hồ sơ, thủ tục. Do đó, phụ huynh không nên mặc định rằng trẻ đang học nội dung tương đương lớp nào ở nhà thì khi trở lại trường chắc chắn sẽ được tiếp nhận đúng lớp đó.
Bám chương trình trong nước nếu có kế hoạch trở lại trường
Một trẻ homeschool có thể tiến rất nhanh ở ngoại ngữ, khoa học hoặc công nghệ nhưng vẫn gặp khó khăn khi trở lại trường nếu xuất hiện khoảng trống ở những nội dung khác.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng theo hệ thống yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực và kiến thức ở từng giai đoạn. Bộ GD&ĐT cũng xác định việc tổ chức giáo dục có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
Nếu xác định homeschool chỉ là một giai đoạn, phụ huynh nên định kỳ đối chiếu nội dung con đang học với yêu cầu cần đạt của chương trình Việt Nam. Điều này giúp hạn chế tình trạng trẻ học rất sâu một số lĩnh vực nhưng thiếu kiến thức nền cần thiết khi chuyển lại trường.
Đừng hiểu homeschool đồng nghĩa với thiếu kỹ năng xã hội
Một tổng quan đăng trên Child Development Perspectives cho thấy, các bằng chứng ban đầu ghi nhận trẻ homeschool có thể đạt kết quả học tập và phát triển cảm xúc - xã hội tương đương hoặc tốt hơn trẻ học trường truyền thống. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh hạn chế về phương pháp nghiên cứu, đặc biệt là yếu tố tự lựa chọn, khiến chưa thể đưa ra kết luận chắc chắn.
Một tổng quan nghiên cứu khác về khả năng xã hội hóa của trẻ homeschool cũng ghi nhận nhiều gia đình chủ động tạo cơ hội để con tương tác bên ngoài gia đình.
UNESCO năm 2025 lưu ý rằng, dù nhiều trẻ homeschool tham gia các hoạt động xã hội và có kỹ năng xã hội phù hợp, vẫn tồn tại lo ngại về khả năng tiếp xúc với những quan điểm đa dạng và những cơ hội tương tác có cấu trúc mà môi trường giáo dục chính quy tạo ra.
Do đó, vấn đề không phải trẻ “đi học ở trường mới biết giao tiếp”, mà là trong thời gian homeschool, trẻ có thường xuyên được hợp tác với bạn bè, tham gia hoạt động nhóm, giải quyết bất đồng và thích nghi với những quy tắc chung hay không.
Nghiên cứu về trẻ homeschool cũng cho thấy tính chất của các tương tác xã hội có liên quan đến những vấn đề cảm xúc và hành vi.
Chuẩn bị trước vài tháng nếu muốn con quay lại trường
Trở lại trường không chỉ là câu chuyện kiến thức. Trẻ còn phải thích nghi với thời khóa biểu cố định, lớp học đông, yêu cầu của giáo viên, kiểm tra theo thời gian quy định và các mối quan hệ bạn bè.
Nghiên cứu về việc chuyển đổi giữa giáo dục tại nhà và trường học chính quy cho thấy học sinh có thể trải nghiệm cả những mặt tích cực lẫn khó khăn trong quá trình chuyển tiếp. Các nghiên cứu về chuyển đổi môi trường giáo dục cũng nhấn mạnh vai trò của kế hoạch chuyển tiếp phù hợp với nhu cầu của từng trẻ.
Vì vậy, trước khi con trở lại trường vài tháng, phụ huynh có thể dần đưa giờ ngủ, giờ thức dậy và lịch học về gần với thời khóa biểu chính khóa; tăng hoạt động nhóm; luyện khả năng hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian giới hạn.
Quan trọng hơn, gia đình nên liên hệ trước với trường dự kiến cho con theo học để hỏi cụ thể về hồ sơ, điều kiện tiếp nhận, việc xác định lớp phù hợp và những kiến thức trẻ cần bổ sung.
