Những cây đa trăm tuổi giữa đại ngàn Kon Ka Kinh

(GLO)- Hàng trăm năm qua, những gốc đa lặng lẽ vươn mình trong rừng già Kon Ka Kinh, thấm đủ chuyện nhân sinh để hóa thành "chứng nhân" của đại ngàn. Quần thể đa cổ thụ không chỉ tạo nên cảnh quan kỳ vĩ, mà còn trở thành di sản tinh thần gắn bó với bao thế hệ cư dân sống dựa vào rừng.

Từ giá trị ấy, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh đã lập hồ sơ đề nghị công nhận quần thể đa cổ thụ là cây di sản Việt Nam.

Những cây đa trăm tuổi

h3.jpg
"Cụ" đa sừng sững biểu tượng sức sống bền bỉ giữa rừng già Kon Ka Kinh. Ảnh: Hoàng Ngọc

Theo hồ sơ di sản, quần thể có 6 cây đa cổ thụ, tuổi đời từ 220 đến 300 năm, cao trung bình 30 - 40m. Việc xác định tuổi cây được thực hiện bằng phương pháp khoan thân lấy mẫu lõi và đếm vòng sinh trưởng. Ở một số cây già, vòng mảnh rất khó nhìn hoặc có năm xuất hiện hơn một vòng do biến đổi khí hậu, song đây vẫn là phương pháp khoa học có độ chính xác cao.

Đặt chân vào đại ngàn Kon Ka Kinh, ai cũng choáng ngợp trước sự kỳ vĩ và vẻ đẹp của những “cụ” đa. Có cây mọc bên dòng suối trong veo róc rách, có cây phô bày bộ rễ khổng lồ bám chặt trên mặt đất, lại có cây thả xuống những chùm rễ phụ như mái tóc nàng tiên. Đứng dưới tán đa sum suê, con người bỗng thấy mình thật nhỏ bé.

z6960316155906-2fc444a2b12df720a39fb0301680c075.jpg
Nhờ cành tán vươn rộng, quần thể đa góp phần điều hòa không khí, trở thành “ngôi nhà” của nhiều loài chim muông. Ảnh: Hoàng Ngọc

Nhờ cành tán vươn rộng, quần thể đa góp phần điều hòa không khí, trở thành “ngôi nhà” của nhiều loài chim muông. Hệ thống rễ phụ ngoằn ngoèo trải dài trên mặt đất giúp giữ đất, chống xói mòn, duy trì cân bằng sinh thái cho rừng già.

img-5439.jpg
Bộ rễ lộ thiên của một "cụ" đa trở thành điểm dừng chân của du khách. Ảnh: Hoàng Ngọc

Ông Ngô Văn Thắng, Giám đốc Vườn quốc gia Kon Ka Kinh cho hay, việc lập hồ sơ di sản cho quần thể cây đa không chỉ nhằm bảo tồn sự đa dạng sinh học và cảnh quan tự nhiên, mà còn hướng tới khai thác giá trị du lịch bền vững.

Kể chuyện đại ngàn

Người Bahnar sống lâu đời ở các vùng đệm Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có đời sống văn hóa gắn bó chặt chẽ với rừng, coi những gốc đa cổ thụ như ngôi nhà của các vị thần. Ở đó, thần linh đồng hành cùng họ trong hành trình giữ rừng - cũng chính là giữ lấy nguồn sống.

img-8502.jpg
Người Bahnar tin rằng cây chính là vị thần bảo vệ nguồn nước, nơi khởi nguồn của sự sống. Ảnh: Hoàng Ngọc

Anh Si, người làng Đê Kjiêng (xã Ayun) kể: Trước khi Vườn quốc gia thành lập, già làng H’yôih có công đầu trong việc bảo vệ rừng già Kon Ka Kinh. Người Bahnar tin rằng quần thể đa là nơi trú ngụ của bốn vị thần quan trọng nhất: Yang Kông (Thần Núi), Yang Đak (Thần Nước), Yang Nak (Thần Núi lửa) và Yang Trêl (Thần Thác).

Theo tín ngưỡng của người Bahnar, những cây mọc thẳng là “nhà riêng” của thần, còn cây có bộ rễ lộ thiên chính là “nhà cộng đồng”. Luật lệ của người Bahnar cũng ngầm quy định, khi vào rừng, bất cứ ai gặp cây đa đều phải “làm phép” bằng cách đặt tay lên ngực ba lần. Họ tin rằng làm vậy sẽ được che chở, cho một ngày may mắn và cuộc sống bình an.

Anh Si cho biết thêm: “Người Bahnar quan niệm vạn vật đều có linh hồn, nên khi một ngọn núi bất chợt sạt lở hay một cây đa đổ ngã, đó là dấu hiệu thần đã rời đi”.

img-8501.jpg
Cây đa trăm tuổi được người bản địa ví như “ngôi nhà cộng đồng” của các vị thần. Ảnh: Hoàng Ngọc

Có nhiều câu chuyện huyền hoặc được thêu dệt xung quanh những gốc đa cổ thụ trong Vườn Kon Ka Kinh: như quần thể đa gắn với một ngôi làng đã hóa tiên bay về trời hay chỉ cần ai đó có suy nghĩ không ngay thẳng vừa lúc ngang qua cây đa sẽ bị thần đa “đọc” được ý nghĩ và sẽ quở phạt…

Anh Si kể thêm một trải nghiệm của chính mình: "Ngày trước, khi khai hoang trên cánh đồng Ayun để lấy đất sản xuất, tôi đã chặt một gốc đa to ở ngay đầu nguồn sông Ayun. Không lâu sau, cánh tay phải cầm rựa bỗng phồng rộp, ngứa rát như bị bỏng, lớp da này vừa lột thì lớp khác lại phồng lên, chữa chạy khắp nơi cũng không khỏi. Chỉ đến khi gỗ cây đa mục hết và tan vào đất, tay tôi mới tự khỏi”.

Theo lời bà ngoại anh, gốc đa ấy từng là nơi hội đồng già làng làm lễ cúng trong thời kỳ chiến tranh giữa các bộ tộc. Thần đa vẫn trú ngụ trong cây, bị con người xua đuổi nên đã nổi giận.

Cũng bởi xem cây đa là ngôi nhà của thần linh nên loài cây này không thể tùy tiện mang về trồng. Người làng Đê Kjiêng vẫn truyền tai câu chuyện về ông Wênh - người từng hai lần đưa cây đa về trồng trước sân và cả hai lần đều bị yang phạt.

“Kho báu xanh” cho du lịch

h1-jpg.jpg
Cây đa trở thành điểm dừng chân hấp dẫn trong hành trình khám phá Vườn quốc gia Kon Ka Kinh. Ảnh: Hoàng Ngọc

Từ những truyền thuyết xa xưa đến các câu chuyện được người làng truyền lại, dù thực hay hư, những gốc đa cổ thụ vẫn hiện diện như chứng nhân lặng lẽ của niềm tin, điều mà con người chưa bao giờ dám xem thường. Chính từ tâm thức ấy, con người học cách tôn trọng thiên nhiên, để sống hài hòa và gìn giữ rừng như gìn giữ chính sự sống của mình.

Hiện quần thể đa cổ thụ đã trở thành điểm tham quan thú vị trong các tour khám phá Vườn quốc gia Kon Ka Kinh. Tuy nhiên, theo các đơn vị lữ hành, để tăng sức hấp dẫn, cần sưu tầm và bổ sung thêm những câu chuyện xoay quanh các gốc đa.

h3-171.jpg

Ông Hoàng Phương, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông Du lịch Le Pleiku, cho rằng: “Quần thể cây đa gắn bó mật thiết với cộng đồng người Bahnar. Việc sưu tầm những truyền thuyết và câu chuyện dân gian để thổi hồn cho cảnh quan sẽ giúp quần thể trở thành những “cây di sản sống”, là chứng nhân cho bao thăng trầm của con người và núi rừng Kon Ka Kinh”.

Cùng chung quan điểm này, ông Lê Chí Nguyện, Giám đốc Công ty TNHH Tây Nguyên Xanh, nhận định: Quần thể cây đa cổ thụ là di sản quý giá của ngành du lịch: “Ở nhiều quốc gia tôi từng đưa khách đến, chỉ cần một cây cổ thụ họ đã biết “khoác” lên đó những câu chuyện hấp dẫn, gắn với tâm linh và đời sống của người dân. Có nơi còn “thần thánh hóa” một gốc cây, khiến du khách chỉ mong được một lần đến chiêm bái “cây thần”.

Sự trường tồn của những cây đa cổ thụ nhắc nhở con người biết cúi đầu trước thiên nhiên, gìn giữ linh hồn đại ngàn. Nếu được công nhận danh hiệu "cây di sản Việt Nam" và được bồi đắp thêm những huyền thoại, quần thể cây sẽ trở thành “di sản sống” làm giàu thêm cho văn hóa lẫn du lịch Vườn quốc gia Kon Ka Kinh.

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.