Trong cuộc chạy đua với thời gian ấy, giới trẻ đang tìm đến những “thư viện sống”, lắng nghe, ghi lại và dùng công nghệ để lưu giữ ký ức thời hoa lửa.
Ngày 27-7-2025, Trung ương Đoàn phát động đề án “Câu chuyện thời hoa lửa”, với mục đích ghi lại, số hóa và lan tỏa những ký ức của các nhân chứng lịch sử, qua đó góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Tại Gia Lai, đề án được Tỉnh đoàn triển khai từ ngày 12-8-2025 đến 27-7-2026.
Hiệu quả của đề án không nằm ở việc tạo ra những sản phẩm truyền thông. Giá trị của nó bắt đầu từ những cuộc gặp giữa hai thế hệ: Một bên từng đi qua chiến tranh, một bên lớn lên trong hòa bình. Ở đó, công nghệ trở thành cầu nối để những ký ức tưởng như chỉ còn thuộc về quá khứ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
Bảo tồn ký ức bằng công nghệ số
Điều khiến lịch sử trở nên gần gũi đôi khi không phải là những con số, mốc thời gian hay những trang sách dày, mà là một giọng kể, một gương mặt, ký ức cụ thể của một con người.
Nếu trước đây, một câu chuyện lịch sử chủ yếu được lưu giữ trong sổ tay, những trang sách hay ký ức gia đình thì với đề án “Câu chuyện thời hoa lửa”, điện thoại, máy quay, mạng xã hội hay trang web đang trở thành những công cụ để bảo tồn ký ức.
Trong quá trình triển khai “Câu chuyện thời hoa lửa”, ĐVTN tìm đến các mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng LLVT nhân dân, Anh hùng Lao động, người có công, CCB, thân nhân các gia đình có truyền thống cách mạng… để lắng nghe, ghi chép, quay phim, chụp ảnh và chuyển thể những câu chuyện của họ thành phiên bản số, sau đó đăng tải lên trang web cauchuyenlichsu.vn. Tỉnh đoàn Gia Lai cũng tổ chức một cuộc thi video clip cùng tên nhằm tạo động lực cho các đoàn cơ sở triển khai thực hiện đề án.
Anh Nguyễn Chí Hiếu - Phó Bí thư Tỉnh đoàn - cho rằng: Điều quan trọng nhất trong việc thực hiện đề án là biến lịch sử thành tư liệu số. “Thông qua đó, chúng ta thấy rằng lịch sử không phải là cái gì đó xa lạ mà từ những câu chuyện rất giản dị, rất chân thật, từ những khó khăn, vất vả, hy sinh của thế hệ cha ông đi trước. Và như thế, chúng ta càng trân trọng, càng thần tượng thế hệ cha ông thông qua những câu chuyện rất rõ ràng, tạo ra sự xúc động và biết ơn”, anh Hiếu chia sẻ.
Với nhiều đoàn viên, mỗi cuộc gặp như thế cũng là một lần học lịch sử theo một cách khác. Điều đọng lại sau một cuộc trò chuyện có thể là sự xúc động khi nghe nhân chứng nhắc về đồng đội; là khoảnh khắc người trẻ nhận ra rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng những năm tháng tuổi trẻ của thế hệ đi trước.
Tại xã Tuy Phước, hoạt động này được triển khai rộng rãi. Theo anh Lê Huy Thục - Bí thư Đoàn xã: Trên cơ sở danh sách nhân chứng do địa phương cung cấp, Đoàn xã phân công các cơ sở đoàn chủ động tìm kiếm tư liệu, liên hệ nhân chứng và hình thành câu chuyện. Đến nay, ĐVTN và học sinh trên địa bàn đã lưu giữ hơn 1.000 tin, bài, mẩu chuyện.
Đáng chú ý, giới trẻ là người trực tiếp tìm hiểu nhân chứng, đặt câu hỏi, lựa chọn câu chuyện, quay dựng clip rồi đưa sản phẩm lên mạng xã hội và hệ thống lưu trữ. Cách làm ấy tạo ra một sự tương tác hai chiều. Người trẻ tìm thấy trong ký ức của thế hệ trước câu trả lời cho những câu hỏi của mình; còn những nhân chứng lịch sử cũng có cơ hội nhìn thấy cách thế hệ hôm nay tiếp nhận câu chuyện của họ.
Tại xã Al Bá, việc triển khai “Câu chuyện thời hoa lửa” cũng được thực hiện theo nhiều hình thức như: quay video phỏng vấn nhân chứng, ghi âm, ghi chép lời kể, chụp ảnh tư liệu, xây dựng các bài viết tuyên truyền trên Facebook của Đoàn xã; đồng thời lồng ghép nội dung trong hoạt động giáo dục truyền thống, sinh hoạt Đoàn - Đội và các chương trình “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”.
Điều quan trọng là công việc ấy không chỉ dành cho cán bộ Đoàn. ĐVTN được tham gia từ khâu tìm kiếm nhân chứng, liên hệ, chuẩn bị câu hỏi đến quay phim, chụp ảnh, viết, biên tập và tuyên truyền sản phẩm. Các em thiếu nhi cũng được khuyến khích tìm hiểu lịch sử địa phương, nghe nhân chứng kể chuyện và chia sẻ những câu chuyện ý nghĩa.
Tại Trường ĐH Quy Nhơn, Đoàn trường giao cho mỗi đoàn viên sưu tầm, biên tập ít nhất một câu chuyện liên quan đến đề án, sau đó tập hợp và phân công đoàn viên phụ trách đăng tải thường xuyên. Theo anh Nguyễn Đức Tôn, Bí thư Đoàn trường, cách làm này vừa thực hiện nhiệm vụ giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, vừa giúp đoàn viên rèn luyện kỹ năng và hiểu hơn về lịch sử.
Để lịch sử tiếp tục được kể
Thách thức lớn nhất của việc lưu giữ ký ức chiến tranh có lẽ không nằm ở công nghệ. Điện thoại ngày càng hiện đại. Dung lượng lưu trữ ngày càng lớn. Các nền tảng số có thể đưa một câu chuyện đến với hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người. Nhưng nếu không còn người kể, công nghệ cũng không thể tự tạo ra ký ức.
Tại xã Al Bá, những khó khăn ấy được nhìn thấy khá rõ. Nhiều nhân chứng đã cao tuổi, sức khỏe không còn tốt; việc sắp xếp thời gian gặp gỡ, ghi hình đôi khi khó khăn. Có những câu chuyện diễn ra từ rất lâu nên nhân chứng không còn nhớ đầy đủ thời gian, địa điểm hay các chi tiết cụ thể. Trong khi đó, thiết bị, âm thanh, kinh phí và nhân lực phục vụ việc ghi hình vẫn còn hạn chế.
Bởi vậy, những người thực hiện xác định điều quan trọng nhất là sự kiên trì, cẩn thận và chân thực; không quá chú trọng hình thức mà đặt cảm xúc và lời kể của nhân chứng ở vị trí trung tâm.
Anh Hoàng Đình Hùng, đoàn viên tham gia xử lý hậu kỳ video dự thi “Câu chuyện thời hoa lửa” của Đoàn xã Al Bá, chia sẻ: “Được nghe những câu chuyện thời hoa lửa khiến mình càng trân trọng và biết ơn những thế hệ đã hy sinh tuổi thanh xuân, xương máu và hạnh phúc cá nhân để thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình, độc lập, tự do”.
Có lẽ, ý nghĩa sâu xa nhất của “Câu chuyện thời hoa lửa” không nằm ở việc có bao nhiêu video được thực hiện hay bao nhiêu câu chuyện được đăng tải. Điều đáng quan tâm là sau mỗi cuộc gặp, có thêm một người trẻ hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có; phía sau hai chữ “độc lập” là những mất mát và những hy sinh.
Trong thời đại số, cách thế hệ trẻ tưởng nhớ và tiếp nhận lịch sử có thể khác với cha ông. Những phương thức lưu giữ có thể thay đổi khi công nghệ tiếp tục phát triển. Nhưng có thể khẳng định một điều rằng khi người trẻ chủ động tìm hiểu, lịch sử sẽ được trao truyền theo một cách tự nhiên. Để khi những nhân chứng lịch sử không còn có thể tự mình kể lại câu chuyện, ký ức lịch sử vẫn sẽ trường tồn theo thời gian.
