Từ sinh sống ở những vùng rừng núi thiếu thốn, người dân được chuyển đến các khu dân cư có hạ tầng đồng bộ, từng bước ổn định cuộc sống, nâng cao thu nhập. Từ giữa năm 2026, 4 làng được sắp xếp thành 2 làng Plei Pông và Plei Hek, tạo nền tảng cho chặng đường phát triển mới.
An cư nơi đất mới
Nhắc lại những năm tháng sống trong vùng rừng núi, bà Kpă H’Le (59 tuổi, làng Kinh Pêng cũ, nay thuộc làng Plei Pông) không khỏi xúc động. “Hồi đó nghèo lắm, trong rừng không có điện, không đường, không trường, không trạm. Đường đi khó, các cháu nhỏ ít được đến trường, ốm đau cũng không biết chạy đi đâu. Có người sinh con ngay trong rừng vì xa bệnh viện quá” - bà H’Le kể.
Trước đây, người dân chủ yếu sống tự cung, tự cấp. Cua, ốc, ếch bắt được quanh suối là nguồn thức ăn hằng ngày; việc đi chợ, mua thịt, cá khá xa xỉ. Trẻ em ít có điều kiện đến trường, nhiều em theo cha mẹ lên nương rẫy. Sản xuất phụ thuộc vào nương rẫy và thời tiết nên cuộc sống còn nhiều khó khăn.
Năm 2024, làng Kinh Pêng được đầu tư dự án sắp xếp, bố trí ổn định dân cư với tổng mức đầu tư hơn 22,45 tỷ đồng, xây dựng hạ tầng cho 76 hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Khu dân cư được quy hoạch trên diện tích gần 5 ha; mỗi hộ được cấp 400 m² đất ở. Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, khang trang với đầy đủ điện, đường, trường, trạm.
Từ khi chuyển về khu dân cư mới, cuộc sống người dân từng bước đổi thay. Bà Rơ Mah H’Nhin (làng Plei Pông) phấn khởi nói: “Nay về đây có điện, đường bê tông, trường học, nước máy… bà con yên tâm làm rẫy, chăn nuôi, con cái được đi học đầy đủ”.
Ông Kpă Tô Na - Trưởng thôn Plei Pông. cho hay: Hơn 20 năm trước, người dân từ thị trấn Phú Thiện (nay là xã Phú Thiện) vào sống rải rác trong rẫy trên núi Hlông. Sau thời gian được chính quyền và các lực lượng chức năng kiên trì tuyên truyền, vận động, bà con dần xuống núi. Cuối năm 2024, 76 hộ được bố trí tại khu dân cư mới có đường, điện, nước; con cái đi học thuận lợi hơn nên rất phấn khởi.
Tại làng Plei Hek, ông Đinh Dung - Phó Bí thư Chi bộ, già làng, người có uy tín là một trong những người tích cực vận động bà con từ núi Cheng Leng xuống định cư. Theo ông, ban đầu nhiều hộ còn băn khoăn vì đã quen nơi ở cũ, gắn bó với đất sản xuất và tập quán sinh hoạt. Tuy nhiên, nhờ cấp ủy, chính quyền và các lực lượng kiên trì tuyên truyền, vận động, bà con dần đồng thuận.
“Lúc đầu bà con cũng hơi căng thẳng, không chịu rời rừng nhưng rồi các cấp cùng vào cuộc tuyên truyền, vận động thì bà con dần đồng thuận” - ông Dung kể.
Từ những nơi từng thiếu thốn đủ bề, người dân nay có nơi ở ổn định, thuận lợi tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đây cũng là nền tảng để bà con từng bước thay đổi cách làm ăn.
Hạ tầng khang trang, sinh kế khởi sắc
Sự thay đổi ở 4 làng nói trên được bắt nguồn từ Chỉ thị số 12-CT/TU ngày 13-2-2018 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Gia Lai (cũ) về “Tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy các cấp về xây dựng làng nông thôn mới trong đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh”.
Tổng diện tích đất ở tại 4 làng sau quy hoạch tăng từ 3,62 ha lên 47,15 ha; 294 căn nhà được di dời, sắp xếp. Địa phương đầu tư 5,41 km đường dây điện, cải tạo hệ thống nước tự chảy, làm mới nhiều tuyến giao thông nông thôn, hạ tầng phục vụ sản xuất tại cánh đồng mía Plei Pông và khu tái định cư Kinh Pêng.
Theo ông Đinh Y ChHưn - Trưởng thôn Plei Hek, đến nay 100% đường nội thôn được bê tông hóa; 100% người dân sử dụng điện lưới quốc gia và nước sạch, nước hợp vệ sinh. Những con đường mới không chỉ thuận lợi đi lại mà còn giúp vận chuyển nông sản, tiếp cận khu vực sản xuất.
Ông Kpă Tô Na cho biết, khoảng 80 - 90% đường trong làng đã được bê tông hóa hoặc cứng hóa. Nếu trước đây đường nội đồng chủ yếu là đường đất, việc vận chuyển nông sản gặp nhiều khó khăn thì nay xe cộ có thể vào tận nơi.
“Đường đi lại thuận tiện hơn, xe cộ vào được nên vận chuyển nông sản cũng dễ. Kinh tế gia đình vì vậy có điều kiện phát triển hơn” - ông Tô Na nói.
Giai đoạn 2019 - 2020, mô hình cánh đồng lớn trồng mía được triển khai với diện tích 87,1 ha. Công ty CP Nông nghiệp AgriS Gia Lai hỗ trợ hơn 6,5 tỷ đồng về giống, vật tư và đầu tư sản xuất cho người dân Plei Pông. Chăn nuôi bò sinh sản cũng trở thành hướng phát triển giúp nhiều hộ có thêm sinh kế.
Gia đình anh Đinh Tơn ở Plei Hek từ hộ nghèo, được hỗ trợ bò sinh sản, sau đó chủ động chăm sóc, nhân đàn, kết hợp sản xuất nông nghiệp và làm thêm để tăng thu nhập. Đến năm 2023, gia đình anh thoát nghèo.
“Gia đình tôi kết hợp nhiều công việc để có nguồn thu nhập ổn định hơn. Tôi làm việc tại một công ty, thu nhập mỗi tháng hơn 10 triệu đồng; vợ ở nhà chăm con, chăn đàn bò và sản xuất mía. Gia đình cũng vừa làm được ngôi nhà sàn khang trang trị giá gần 500 triệu đồng” - anh Tơn chia sẻ.
Theo ông Phạm Văn Quyến - Trưởng Phòng Kinh tế xã Chư A Thai: Trước đây người dân chủ yếu sản xuất quy mô hộ gia đình, phụ thuộc vào thời tiết và giá cả. Một số diện tích lúa 1 vụ, mì, mía hiệu quả thấp được chuyển sang trồng thuốc lá, khoai lang, cho thu nhập cao và ổn định hơn. Người dân cũng chú trọng sử dụng giống mới, áp dụng KHKT và tìm đầu ra cho sản phẩm.
Nếp nghĩ đổi thay
Hạ tầng được cải thiện, sinh kế đa dạng giúp đời sống người dân từng bước nâng lên. Theo Trưởng thôn Plei Hek, bên cạnh sản xuất nông nghiệp, nhiều người, nhất là thanh niên, đi làm tại các công ty để có thu nhập ổn định. Nhiều gia đình kết hợp làm công ty, chăn nuôi và sản xuất.
Năm 2021, thu nhập bình quân của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek khoảng 11,2 triệu đồng/người/năm; đến năm 2025 tăng lên 31 triệu đồng/người/năm, gần gấp 3 lần. Tỷ lệ hộ nghèo cũng giảm qua từng năm.
Từ tháng 6-2026, 4 làng được sắp xếp thành 2 làng Plei Pông và Plei Hek. Sau sắp xếp, Plei Pông có 316 hộ/1.382 nhân khẩu; Plei Hek có 273 hộ/1.193 nhân khẩu. Hiện tỷ lệ nghèo đa chiều ở Plei Hek còn hơn 19%, Plei Pông còn hơn 14%.
Ông Phạm Văn Lượng - Chủ tịch UBND xã Chư A Thai - cho biết: 3 chuyển biến rõ nhất ở các làng nói trên là điều kiện sống, hạ tầng được cải thiện; sinh kế, phương thức sản xuất thay đổi; nhận thức, tư duy của người dân từng bước chuyển biến. Nếu trước đây một bộ phận còn phụ thuộc vào hỗ trợ của Nhà nước thì nay nhiều hộ đã chủ động phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, đầu tư cho tương lai.
Thời gian tới, xã Chư A Thai tiếp tục nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững; chuyển đổi diện tích sản xuất kém hiệu quả sang cây trồng, vật nuôi có giá trị cao hơn. Địa phương chú trọng liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản, hoàn thiện hạ tầng, đào tạo nghề, khuyến khích thanh niên phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới.
