Và cách ông bước ra khỏi sai lầm, kiên trì sửa mình đến cùng là câu chuyện tôi muốn kể.
Những năm gần đây, ông nhiều lần được Chủ tịch UBND tỉnh tặng bằng khen vì thành tích trong phong trào xây dựng nông thôn mới và phong trào nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững.
Thức tỉnh từ ranh giới sai lầm
Trong ngôi nhà xây khang trang, ông Dõ trải chiếu trước hiên, chậm rãi kể lại câu chuyện đã lùi xa hơn hai mươi năm trước. Tháng 2.2001, khi nhận thức về vấn đề dân tộc, tôn giáo còn mơ hồ, ông bị kẻ xấu lôi kéo tham gia biểu tình. Rời làng trong trạng thái nửa tin nửa ngờ, ông hòa vào dòng người lầm lũi đi bộ về hướng Pleiku. “Đi mãi mà không biết mình đang đi vì cái gì” - ông nhớ lại. Và rồi, giữa dòng người ấy, ông lặng lẽ quay đầu.
Nhưng mọi chuyện không dừng lại. Những lời đe dọa tiếp tục bủa vây, gieo nỗi sợ hãi. Như “chim sợ cành cong”, ông bỏ lại tất cả, lẩn trốn vào rừng.
Hơn một tháng giữa rừng sâu là chuỗi ngày kiệt quệ, đói, lạnh, cơ thể đầy vết côn trùng cắn. “Có lúc chỉ nghĩ, nếu cứ thế này chắc không còn đường về nữa”, ông trầm giọng. Nhiều lần muốn quay lại, nhưng bị ngăn cản, rồi lạc lối. Điều ám ảnh nhất không phải là cái đói, mà là nỗi day dứt: “Nghĩ đến vợ một mình nuôi 4 đứa con nhỏ, tôi thấy mình có lỗi…”.
Và rồi, như người chới với giữa dòng nước xiết vớ được phao cứu sinh, ông được lực lượng chức năng phát hiện, kịp thời giúp đỡ trở về. Sự dang tay của chính quyền địa phương, của cộng đồng và người thân đã giúp ông vượt qua mặc cảm để bắt đầu lại.
Trở về với nương rẫy, ông Dõ chọn cách đứng dậy bằng lao động. Ông mạnh dạn vay vốn, học hỏi kỹ thuật, phục hồi diện tích cà phê từng bị bỏ bê. Thực ra, ngay từ trước biến cố, ông đã là người tiên phong đưa cây cà phê về trồng trên vùng đất vốn chỉ quen với bắp và mì.
Ông bán trâu, bán bò để mua thêm đất, trồng cà phê, xen canh bắp lai để có nguồn thu ngắn hạn. Khi cà phê phát triển tốt, bắp cho năng suất cao, bà con trong làng dần thay đổi cách nghĩ, cách làm. Niềm tin không đến từ lời nói, mà từ những gì nhìn thấy trên nương rẫy.
Rồi tiếp tục mở rộng diện tích, ông coi trồng cà phê là sinh kế lâu dài. Khi 4 người con trưởng thành, lập gia đình ra riêng, ông chia đều cho mỗi người 1.000 cây cà phê và 2,5 sào đất trồng mì, trồng lúa. Phần còn lại, 2 ha cà phê và 1,5 sào lúa nước, ông trực tiếp chăm sóc.
Không dừng lại ở cách làm cũ, ông chủ động đổi mới. Năm 2023, nhận thấy vườn cà phê già cỗi, năng suất giảm, ông tái canh 1,3 ha bằng phương pháp ghép chồi giống Thiện Trường học từ xã Gào. Cách làm này giúp tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian thu hoạch, nâng cao năng suất. “Phải dứt khoát cắt bỏ cành cũ, chỉ giữ lại gốc, nếu còn tiếc thì khó hiệu quả”-ông nói.
Kết quả bước đầu cho thấy hướng đi đúng. Nhấp chén nước, ông Dõ cười khoe: “Năm vừa rồi, gia đình tôi thu bói 3 tấn cà phê nhân, dự kiến vụ năm nay năng suất sẽ tăng gấp đôi. Phần diện tích còn lại cũng đã ghép giống Thiện Trường từ tháng 9-2025, đến nay cây sinh trưởng xanh tốt”.
Cách làm của ông nhanh chóng lan tỏa. Nhiều hộ trong làng mạnh dạn tái canh cà phê theo hướng mới, kỳ vọng nâng cao hiệu quả kinh tế. Từ một người từng vấp ngã, ông dần trở thành người mở đường trong sản xuất. “Học ông Dõ, nhà mình đã mạnh dạn tái canh 8 sào cà phê già cỗi bằng giống Thiện Trường. Vườn cây phát triển xanh tốt, cuối năm nay sẽ cho thu hoạch bói” - anh Rơ Mah Hrup (làng Lê Ngol) chia sẻ.
Từ sửa mình đến gánh vác việc chung
Quá trình làm lại cuộc đời không chỉ dừng ở kinh tế gia đình. Sự kiên trì và những việc làm cụ thể đã giúp ông Dõ dần lấy lại niềm tin, trở thành người có uy tín trong cộng đồng.
Từ năm 2008-2018, ông là Chi hội trưởng Chi hội Nông dân; từ năm 2019 đến nay, ông đảm nhận vai trò Trưởng Ban Công tác Mặt trận làng. Ở vị trí nào, ông cũng giữ nguyên tắc “nói đi đôi với làm”.
Điều đáng chú ý là ông không né tránh quá khứ. Trong những buổi họp làng, ông chủ động kể lại câu chuyện của mình. Không phải để nhắc lại sai lầm, mà để người khác không lặp lại sai lầm đó.
Những việc làm cụ thể tiếp tục khẳng định sự thay đổi. Năm 2008, khi địa phương cần quỹ đất xây dựng nhà văn hóa và lớp mẫu giáo, ông bàn với gia đình hiến 800 m² đất cạnh nhà. “Mình được giúp để đứng dậy, thì cũng phải biết góp lại cho làng” - ông nói.
Từ đó, nhà văn hóa và lớp mẫu giáo làng Lê Ngol được xây dựng, trở thành nơi sinh hoạt, học tập quen thuộc của người dân. Trẻ em có chỗ học gần nhà, phụ huynh yên tâm sản xuất; bà con có không gian sinh hoạt cộng đồng, tiếp cận thông tin, học hỏi cách làm ăn. “Có chỗ học, chỗ họp, bà con hiểu đúng thì sẽ không bị lôi kéo nữa” - bà Rah Lan Bơl - vợ ông bộc bạch.
Tiếp đó, khi triển khai mở rộng, bê tông hóa tuyến đường đi qua nhà, ông là người đầu tiên tháo dỡ hàng rào, lùi gần 2 m trên chiều dài khoảng 100 m để mở rộng mặt đường. Không chỉ làm gương, ông còn kiên trì vận động các hộ dân dọc tuyến cùng hiến đất, góp công, tạo nên con đường khang trang. Đồng thời, ông tích cực hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn vay phát triển sản xuất; vận động di dời chuồng trại xa khu ở, giữ gìn vệ sinh môi trường; tham gia hòa giải, giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở theo hướng “thấu tình đạt lý”, giữ gìn sự đoàn kết trong làng. Ở những việc tưởng như nhỏ, ông làm đều, làm bền - và chính điều đó tạo nên uy tín.
Ông Rah Lan Mur - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Lê Ngol - nhận xét, bên cạnh sự nhiệt tình, trách nhiệm và luôn hết lòng với việc chung, trong vai trò thành viên tổ hòa giải, ông Dõ luôn biết cách phân tích “thấu tình đạt lý”, giúp bà con hóa giải mâu thuẫn, giữ gìn sự đoàn kết ngay từ cơ sở.
Ông Lê Đình Dương - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Bờ Ngoong - cho hay: Ông Dõ đã phát huy tốt vai trò trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, cũng như các quy ước, hương ước của thôn làng. Đặc biệt, trong năm 2026, ông đã cùng hệ thống chính trị ở cơ sở vận động người dân tham gia bầu cử ĐBQH và HĐND các cấp đạt tỷ lệ 100%; tích cực tuyên truyền để bà con không tham gia các tổ chức tôn giáo trái pháp luật, góp phần giữ vững ANTT tại địa phương.
Ông Dõ cũng cùng các đoàn thể chăm lo cho hộ nghèo, gia đình khó khăn vào dịp lễ, Tết; vận động người dân duy trì các tiêu chí nông thôn mới, giữ gìn cảnh quan môi trường. Với vai trò Tổ trưởng tổ vay vốn Ngân hàng CSXH, ông chủ động rà soát, hỗ trợ các hộ có nhu cầu vay vốn phát triển sản xuất, hướng đến giảm nghèo bền vững.
*
* *
Câu chuyện của ông Kpă Dõ không dừng ở một con người. Nó cho thấy một điều rõ ràng rằng một người có thể sai, nhưng không bị bỏ lại nếu được kéo đúng lúc; và khi đã đứng dậy, họ có thể trở thành người giữ cho người khác không ngã. Từ một người từng lạc lối, ông trở thành người dẫn dắt trong sản xuất, người kết nối trong cộng đồng, người nhắc nhở bằng chính trải nghiệm của mình.
