Về thôi, đồng đội ơi!

(GLO)- "Thế là tao đi đánh Mỹ không về thật mày ạ. Nếu còn sống đến khi đất nước hòa bình nhớ đưa tao về với nhé”. Tâm trí của thương binh già Phan Ngọc Huân không chút nguôi yên khi nhớ đến lời trăn trối của đồng đội trước lúc hy sinh. Bởi vậy, ông lặng lẽ ngồi vẽ sơ đồ mộ chí rồi gửi cơ quan chức năng tìm kiếm, quy tập. Bản thân ông cũng không ít lần lặn lội chốn rừng thiêng nước độc tìm hài cốt đồng đội để đưa về an nghỉ trong lòng đất mẹ".
Nhiều lần chết hụt trên chiến trường
Tôi tìm về thôn Huy Hoàng (xã Ia Rsươm, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai) để được nghe ông Phan Ngọc Huân kể về những năm tháng tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và nhiều lần lặn lội rừng sâu tìm hài cốt đồng đội. Dù đã ở cái tuổi “xưa nay hiếm” nhưng ông Huân rất minh mẫn. Ký ức thời trai trẻ và hành trình tìm hài cốt đồng đội lần lượt được khơi mở trong câu chuyện ông chia sẻ với tôi. 
Ông Huân sinh năm 1948, quê ở huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Tháng 1-1966, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, ông nhập ngũ tại Đại đội 8, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 64, Sư đoàn 320A, đóng ở Hà Nội. Đến tháng 10-1966, ông cùng đơn vị hành quân vào chiến trường B2. Ông cùng đồng đội đặt chân đến tỉnh Bình Phước sau hơn 6 tháng đi bộ rồi lần lượt di chuyển khắp vùng Đông Nam Bộ chiến đấu với kẻ thù. 
Tháng 3-1968, khi đơn vị ông đi thực địa ở Trảng Bàng (tỉnh Tây Ninh) thì bất ngờ gặp quân Mỹ đổ bộ. Một trận đánh ác liệt diễn ra tại đây. “Khi đó, dưới mặt đất, lính Mỹ bắn đạn như vãi trấu, còn trên bầu trời máy bay quần thảo đua nhau xả súng, quăng lựu đạn, gọi đầu hàng. Chúng tôi dùng súng AK bắn về phía quân địch. Đến 12 giờ trưa, nhìn quanh không thấy đồng đội, tôi vừa chạy về hầm trú ẩn vừa bắn lên chiếc máy bay bám theo nã đạn. Tôi vừa vào đến hầm trú ẩn thì địch bắn súng liên hồi và ném lựu đạn. Tôi suýt nằm lại ở nơi này vì lần đầu thì một viên đạn bắn trúng máy thông tin đeo sau lưng, còn chân trái thì trúng 3 viên đạn. Tiếp đó, 2 quả lựu đạn ném vào nhưng nhờ hầm có 2 cửa nên tôi chỉ bị ngất do sức ép. Địch tưởng tôi đã chết nên rút quân. Một lúc sau, tôi tỉnh dậy và tìm về đơn vị”-ông Huân hồi nhớ.
Ông Phan Ngọc Huân (bìa phải) kể cho P.V nghe hành trình tìm hài cốt đồng đội. Ảnh: Hoành Sơn
Ông Phan Ngọc Huân (bìa phải) kể cho phóng viên nghe hành trình tìm hài cốt đồng đội. Ảnh: Hoành Sơn
Sau khi được chữa trị, ông tiếp tục tham gia chiến đấu ở chiến trường Đông Nam Bộ. Đến đầu năm 1972, trong lần cùng đồng đội chiếm lĩnh trận địa ở Quận 10 (Sài Gòn) thì bất ngờ gặp quân địch phục kích khiến ông bị thương một lần nữa.
Ông Huân kể: “Do trúng đạn cối và lựu đạn nên anh Huỳnh-Tiểu đội trưởng và đồng đội hy sinh, còn tôi thì bị thương. Dù người đầy vết thương nhưng tôi cố chạy vào hẻm nhỏ rồi rút lựu đạn ném khiến 6 lính địch chết tại chỗ. Sau đó, tôi cố trèo lên nóc một nhà dân nằm dù mệt lả, đói khát và đau đớn. May mắn là gia đình đó thường vo gạo rồi đổ nước vào một cái ca nên đêm đến, tôi bò xuống uống cầm hơi. Đến 4 giờ sáng ngày thứ 3, tôi tìm đường về đơn vị rồi được đưa đi chữa trị”.
Ông Huân tiếp tục tham gia chiến đấu cho đến khi giải phóng miền Nam-thống nhất đất nước. Sau đó, ông tiếp tục tham gia cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới năm 1979. Đến năm 1982, ông phục viên với thương tật thương binh 31%, bệnh binh 61%. Tháng 10-1984, ông cùng gia đình chuyển vào xã Ia Rsươm xây dựng kinh tế mới theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.
36 năm gắn bó với quê hương thứ 2, cuộc sống gia đình ông Huân từng bước khởi sắc. Những người con của ông được học hành đàng hoàng và đều đã có mái ấm của riêng mình. Trong đó, người con thứ 3 đang công tác tại một trường học ở huyện Krông Pa; người con út đang công tác tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh. 
Ông Phan Ngọc Huân: “Đã mười mấy năm, tôi không nhớ đã vẽ bao nhiêu cái sơ đồ. Vẽ xong thì tôi tìm cách liên lạc với tỉnh đó để gửi sơ đồ. Tôi đã gửi cho các tỉnh Tây Ninh, Bình Phước, Đak Nông, Đak Lak, Gia Lai, TP. Hồ Chí Minh… để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Tôi tính, từ những sơ đồ đã vẽ gửi và dẫn đường đi tìm, các tỉnh đã quy tập được khoảng 500 hài cốt liệt sĩ”.    

Ngồi nghe ông kể chuyện, thi thoảng tôi ngước nhìn lên. Trước mắt tôi là bức tường ngôi nhà xây cấp 4 đã nhuốm màu thời gian-nơi treo nhiều bằng khen, giấy khen do các cấp, ngành Trung ương, địa phương trao tặng ông Huân và gia đình vì những đóng góp cho xã hội thời chiến tranh cũng như trong công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế-xã hội.

Canh cánh chuyện đi tìm hài cốt đồng đội
Kể chuyện đi tìm hài cốt đồng đội, ông Huân không giấu được sự xúc động. Người thương binh già trầm giọng: “Lời trăn trối của đồng đội trước lúc mất rằng: “Thế là tao đi đánh Mỹ không về thật mày ạ. Nếu còn sống đến khi đất nước hòa bình nhớ đưa tao về với nhé” làm tôi day dứt không yên. Mỗi khi nhớ đến, lòng tôi như nghẹn lại, nước mắt ứa trào. Tôi bắt đầu chắp nối những sự kiện, trận đánh, vị trí các đơn vị quân y, nơi chôn cất đồng đội rồi vẽ thành nhiều sơ đồ gửi cơ quan chức năng để họ tìm kiếm hài cốt đồng đội về cho gia đình. Tôi cũng trực tiếp đi tìm kiếm nhiều lần”.
Đến bây giờ, ông Huân không nhớ nổi tổng số sơ đồ mình đã vẽ rồi gửi cho cơ quan chức năng các tỉnh để tìm kiếm, cất bốc, quy tập hài cốt đồng đội. Ông dặn lòng phải vẽ lại các sơ đồ vì lo mình quên do tuổi ngày một cao mà đồng đội còn nằm trong đất lạnh nơi nào đó, gia đình họ thì đau đáu ngóng trông.
“Đã mười mấy năm, tôi không nhớ đã vẽ bao nhiêu cái sơ đồ. Vẽ xong thì tôi tìm cách liên lạc với tỉnh đó để gửi sơ đồ. Tôi đã gửi cho các tỉnh Tây Ninh, Bình Phước, Đak Nông, Đak Lak, Gia Lai, TP. Hồ Chí Minh… để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Tôi tính, từ những sơ đồ đã vẽ gửi và dẫn đường đi tìm, các tỉnh đã quy tập được khoảng 500 hài cốt liệt sĩ rồi. Ví như chỗ tôi trúng lựu đạn suýt chết, tỉnh Tây Ninh đã cất bốc được một số hài cốt liệt sĩ. Nghe họ báo lại thế chứ tôi không đi trực tiếp nên không rõ bao nhiêu hài cốt đồng đội được quy tập. Cứ tìm được là mừng lắm rồi, đồng đội đã về, không còn nằm lạnh lẽo trong lòng đất”-ông Huân bùi ngùi tâm sự.
Cùng với việc vẽ sơ đồ để các tỉnh, thành tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thì ông Huân còn trực tiếp cùng các cơ quan chức năng đi tìm kiếm. Đơn cử như năm 2012, ông đã cùng Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đak Lak) đến một ngọn núi ở huyện Tuy Đức (tỉnh Đak Nông) tìm được 25 hài cốt liệt sĩ. Cũng tại một khu vực núi gần đó, sau khi nghe ông Huân chỉ vị trí, Đội K51 đã tìm thêm 2 hài cốt liệt sĩ. 
Đại tá Vũ Văn Sơn (bìa phải)-nguyên Đội trưởng Đội K52 cho biết đã cất bốc thêm nhiều hài cốt liệt sĩ ở Viện K20 thông qua chỉ dẫn của ông Huân. Ảnh: Hoành Sơn
Đại tá Vũ Văn Sơn (bìa phải)-nguyên Đội trưởng Đội K52 cho biết đã cất bốc thêm nhiều hài cốt liệt sĩ ở Campuchia thông qua chỉ dẫn của ông Huân. Ảnh: Hoành Sơn
Mùa khô 2009-2010 và mùa khô 2010-2011, ông Huân cùng Đội K52 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai) đi khảo sát, tìm kiếm tại khu vực rừng thuộc xã Ochalong (huyện Siem Bouk, tỉnh Stung Treng, Vương quốc Campuchia) và phát hiện được 99 hài cốt liệt sĩ rồi đưa về nước làm lễ truy điệu, an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Đức Cơ.
“Nơi đó hồi trước mọi người gọi là Viện K20. Khi bộ đội ta bị thương thì chuyển về đây điều trị. Nhiều đồng chí hy sinh cũng được chôn cất tại đây. Lần đầu, tôi dẫn đường cho anh em Đội K52 đi tìm. Trong khi đi, tôi nói với mọi người nếu đến gần khu vực đó mà thấy có một con suối nằm bên tay phải là đúng rồi. Phải đi bộ cả ngày trong rừng mới tìm đến nơi này nhưng chưa xác định được cụ thể vị trí chôn cất liệt sĩ. Tối đó, chúng tôi phải ngủ lại rừng và nấu cháo ăn vì thiếu lương thực. Đến lần sau thì tìm được đúng vị trí với nhiều vật dụng như tăng, võng… Sau đó, Đội K52 ở lại tiếp tục tìm kiếm, còn tôi về Việt Nam. Khi tôi đang nằm viện điều trị bệnh thì các anh ấy gọi về thông báo là đã tìm được nhiều hài cốt liệt sĩ và đang mở rộng tọa độ tìm kiếm. Nhận tin báo tìm được hài cốt đồng đội, tôi mừng đến nỗi như khỏi hẳn bệnh”-ông Huân chia sẻ. 
Đại tá Vũ Văn Sơn-nguyên Đội trưởng Đội K52-xác nhận điều này: “Bác Huân vẽ sơ đồ chỗ Viện K20 có 3 ban. Mùa khô 2009-2010, Đội K52 tìm được mấy chục hài cốt liệt sĩ ở ban 3. Mùa khô 2010-2011, khi đó tôi là Đội trưởng có liên lạc với bác Huân rồi tiếp tục tổ chức tìm kiếm ở ban 3 và ban 2 thì quy tập được thêm nhiều hài cốt liệt sĩ nữa”.
Theo Thượng tá Nguyễn Xuân Toản-Đội trưởng Đội K52 thì những năm qua, ngoài tìm kiếm ở các vị trí khác, đơn vị vẫn tổ chức tìm kiếm tại ban 1 theo sự chỉ dẫn của ông Huân nhưng chưa tìm thêm được hài cốt các liệt sĩ ở đây.
*
Choàng thêm chiếc áo cho đỡ lạnh, người thương binh già nhìn về hướng xa xăm rồi khẽ nói: “Tôi còn muốn đi đến nhiều nơi nhưng sức yếu rồi. Giờ tôi chỉ chắp nối ký ức rồi vẽ lại sơ đồ cho cơ quan chức năng tiếp tục tìm kiếm để đồng đội được về an nghỉ nơi quê hương”.
NGUYỄN TÚ

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.