Về nơi tuổi 20 hóa thành bất tử

Hang Hỏa Tiễn (TX Hoàng Mai, Nghệ An) là nơi hàng trăm bộ đội, dân công hỏa tuyến, thanh niên xung phong (TNXP)… dưới mưa bom bão đạn đã đem hết nhiệt huyết tuổi trẻ, hy sinh thân mình để thông đường, thông xe ra tiền tuyến. Ở tọa độ khốc liệt này, 33 TNXP đã ngã xuống khi đang phơi phới tuổi xuân.
Ngày định mệnh
Những ngày đầu tháng Tư, chúng tôi băng qua con đường độc đạo tìm về Khu di tích lịch sử quốc gia hang Hỏa Tiễn thuộc phường Quỳnh Thiện, TX Hoàng Mai (Nghệ An). Ông Đặng Ngọc Kim (72 tuổi, khối Tân Hùng, phường Quỳnh Thiện), người tình nguyện chăm sóc hương khói cho các liệt sĩ tại hang Hỏa Tiễn nói: “Đó là một câu chuyện đầy bi tráng về sự hy sinh của 33 thanh niên xung phong thuộc Tổ 4, đơn vị C271, đội 27 khi đang làm nhiệm vụ vá lại tuyến đường sắt từ Hàm Rồng vào thị xã Vinh (nay TP Vinh, Nghệ An). Ngày 28/4 này là ngày giỗ của các anh chị”.

Ông Đặng Ngọc Kim, người tình nguyện chăm sóc hương khói cho các liệt sĩ tại Khu di tích hang Hỏa Tiễn
Ông Đặng Ngọc Kim, người tình nguyện chăm sóc hương khói cho các liệt sĩ tại Khu di tích hang Hỏa Tiễn
Là một trong những người chứng kiến sự kiện ngày 28/4/1966 và chạy về thôn kêu người ra ứng cứu, ông Kim nhớ lại: “9h sáng ngày 28/4/1966, lúc Tổ 4, đơn vị C271 đang vận chuyển những khối đá cuối cùng để hoàn thành đoạn đường ray còn lại, bất ngờ tiếng kẻng báo động vang lên, mọi người lập tức rút vào hang trú ẩn. Lúc này, máy bay địch nhào tới ném một loạt bom làm rung chuyển cả vùng. Cửa hang bị đánh sập hoàn toàn, đá rơi ngổn ngang che kín lối vào. Tiếng bom vừa dứt, toàn bộ khu vực hang chìm trong khói bom dày đặc, bụi bay mù mịt. Lực lượng chi viện và công nhân mỏ đá nỗ lực tìm kiếm, đào bới. Lúc này máy bay địch tiếp tục quay lại ném bom, lực lượng tìm kiếm phải rút về nơi an toàn. Đến chiều tối, các đơn vị tập trung về cửa hang dùng cuốc, xẻng, xà beng đào bới với quyết tâm tìm kiếm hy vọng còn đồng đội nào sống sót. Nhưng khi bước vào hang, tất cả như chết lặng khi thấy cảnh tượng 32 TNXP nằm ngổn ngang, bất động. Chỉ có chị Trần Thị Loan sống sót. Khi được đưa ra Hà Nội để cứu chữa, nhưng do vết thương quá nặng chị đã hy sinh”.

Hang Hỏa Tiễn - nơi in dấu sự hy sinh anh dũng của 33 TNXP thời kháng chiến chống Mỹ
Hang Hỏa Tiễn - nơi in dấu sự hy sinh anh dũng của 33 TNXP thời kháng chiến chống Mỹ
Theo lời kể của ông Kim, thời điểm đó, trong hang có người còn sống nhưng không cứu được bởi chỉ có thể dùng xà beng đào thủ công. Đến nay, hài cốt của anh Nguyễn Ngọc Lâm vẫn bị kẹt lại trong hang. Lúc bị tảng đá lớn đè lên người, anh kêu: “Các bác ơi cứu cháu với”. Tiếng kêu thảng thốt, vọng vào vách đá, buốt nhói cho đến bây giờ. Đến nửa đêm thì anh mất. Sau này, bạn bè làm lễ thắp hương, để anh nằm nguyên trạng dưới tảng đá lớn ngay trước cửa hang. Các anh chị tuy mỗi người đến từ một vùng quê khác nhau, người ở Thừa Thiên Huế, Hà Nam, người Thanh Hóa, Nghệ An,... nhưng đều chung một lòng nhiệt huyết, quả cảm. Ở độ tuổi mười tám, đôi mươi, các anh chị đã tình nguyện về nơi hiểm nguy, san lấp những con đường cho những đoàn xe ra trận và đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. “Người trẻ tuổi nhất là anh Nguyễn Trọng Chiến mới tròn 17 tuổi, người nhiều tuổi nhất là anh Trần Đình Thắm 31 tuổi”, ông Kim đôi mắt đỏ hoe.
Uống nước nhớ nguồn
Hang Hỏa Tiễn là hang động tự nhiên, nằm trong dãy núi Eo Kín thuộc TX Hoàng Mai. Trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc, hang đá này được Tổ 4, đơn vị C271 đội 27 TNXP chọn làm nơi trú ẩn trong thời gian phục vụ bảo vệ huyết mạch giao thông tại khu vực Hoàng Mai. Ngày 28/4/1966, trong khi tổ 4 đang trú ẩn tại hang thì bị máy bay Mỹ ném bom làm 33 chiến sỹ TNXP hy sinh. Từ đó, công nhân mỏ đá và người dân địa phương gọi nơi này là hang Hỏa Tiễn.
Dẫn chúng tôi thăm Nghĩa trang liệt sĩ Đường sắt, cách hang Hỏa Tiễn chừng 1km, ông Kim nói, trong 33 phần mộ tại Nghĩa trang, có 7 ngôi mộ có tên tuổi trên bia nhưng trong mộ không có hài cốt. Hàng năm, cứ đến ngày định mệnh ấy, thân nhân của các liệt sĩ lại cùng con cháu về đây để thắp hương, tưởng vọng người thân của mình đã ngã xuống. Các trường học trên địa bàn cũng đã có nhiều hoạt động rất ý nghĩa và nhân văn với di tích lịch sử này như đưa học sinh đến không gian này để học tập ngoại khóa và tổ chức các lễ kết nạp đoàn viên tại khu di tích, phân các nhóm trực nhật của trường thường xuyên ra chăm nom, hương khói,... “Những việc làm có ý nghĩa trên đã giúp các thế hệ học sinh hiểu rõ hơn về sự hy sinh xương máu của cha ông trong chiến tranh vệ quốc và phần nào giúp các cháu biết trân trọng giá trị của hòa bình”, ông Kim chia sẻ.
Tấm gương về các TNXP với tinh thần: “Đường chưa thông không tiếc máu xương”, “Địch phá đường, ta đắp ta đi”, hy sinh để bảo vệ Tổ quốc đến nay vẫn được người dân tưởng nhớ, khắc ghi. Để tôn vinh những đóng góp to lớn của các TNXP trong quá trình bảo vệ huyết mạch giao thông quốc gia và nhằm bảo tồn phát huy giá trị di sản văn hóa, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, thị xã Hoàng Mai đã có kế hoạch đầu tư, nâng cấp cụm di tích lịch sử quốc gia hang Hỏa Tiễn và Nghĩa trang liệt sĩ Đường sắt. Ông Nguyễn Văn Bình - Trưởng phòng văn hóa thị xã Hoàng Mai cho biết: “Thị xã xác định hang Hỏa Tiễn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống, rất có ý nghĩa, gắn liền với các cụm di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn. Để ghi nhận công lao và tôn vinh những đóng góp to lớn của các TNXP trong quá trình bảo vệ huyết mạch giao thông quốc gia và nhằm bảo tồn phát huy giá trị di sản văn hóa, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, thị xã đã ban hành kế hoạch để thực hiện quy hoạch toàn bộ di tích. Khi triển khai quy hoạch, hang Hỏa Tiễn sẽ trở thành quần thể di tích lịch sử văn hóa du lịch tâm linh, kết nối cùng các cụm di tích khác để Hoàng Mai trở thành địa phương ngoài phát triển kinh tế còn chứa đựng nét văn hóa độc đáo, hướng tới phát triển du lịch văn hóa tâm linh và danh lam thắng cảnh”.
Cùng với những “tọa độ lửa” như cầu Cấm, Truông Bồn, Bến Thủy… bị bom Mỹ đánh phá ác liệt trong thời kỳ chiến tranh, hang Hỏa Tiễn - nơi in dấu sự hy sinh anh dũng của 33 TNXP đã trở thành địa chỉ để giáo dục tinh thần yêu nước cho các thế hệ trẻ. Ngày 27/4/2011, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 1410/ QĐ - BVHTTDL công nhận hang Hỏa Tiễn và Nghĩa trang Liệt sỹ Đường sắt (thuộc thị trấn Hoàng Mai, huyện Quỳnh Lưu, nay là TX Hoàng Mai) là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.
Theo Thu Hiền (TPO)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.