Trường Sơn-10 năm trở lại (Bài 1): Ánh điện văn minh ở Làng Ho

Từ số báo hôm nay, Báo SGGP trân trọng gửi đến bạn đọc loạt ký sự “Trường Sơn - 10 năm trở lại”, nhân kỷ niệm 60 năm mở đường Trường Sơn huyền thoại (19-5-1959 - 19-5-2019).
Thiếu tá Dương Công Dũng, cán bộ biên phòng Đồn Biên phòng Làng Ho, hướng dẫn đồng bào Pa Cô, Vân Kiều ở bản Trung Đoàn chăm sóc dứa trồng thí điểm
LTS: Cách nay 10 năm, nhân kỷ niệm 50 năm thành lập Đoàn 559 - Binh đoàn Trường Sơn, Báo SGGP đã tổ chức nhóm phóng viên trở lại Trường Sơn, thực hiện loạt ký sự “Trở lại Trường Sơn huyền thoại”. Sau loạt bài, báo tiếp tục có bài xã luận nhắc nhớ xin đừng lãng quên Trường Sơn, để thế hệ hôm nay và mai sau còn nhớ về Trường Sơn, tiếp tục có những việc làm vì Trường Sơn. Sau 10 năm chúng tôi trở lại và thấy những đổi thay của Trường Sơn hôm nay.
Từ số báo hôm nay, Báo SGGP trân trọng gửi đến bạn đọc loạt ký sự “Trường Sơn - 10 năm trở lại”, nhân kỷ niệm 60 năm mở đường Trường Sơn huyền thoại (19-5-1959 - 19-5-2019).
Nói đến Bản Trung Đoàn, không ít người nhớ ngay đến một điểm tập kết qua đêm của những trung đoàn quân chủ lực sau khi vượt qua những trọng điểm ác liệt ở Bến phà Long Đại, đường 10, đường 15, đường 16… Nhiều năm sau chiến tranh và cả cách nay 10 năm, khi chúng tôi đến trong hành trình thực hiện ký sự Trường Sơn, Bản Trung Đoàn vẫn vậy. Bản Trung Đoàn, Làng Ho (thuộc xã Kim Thủy, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình) giờ đã khác. Nhiều công trình dân sinh mà Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn Báo SGGP thực hiện đã làm thay đổi cuộc sống người dân, trở thành một địa chỉ đỏ giữa đại ngàn Trường Sơn.
Làng kiểu mẫu
Anh bạn đồng nghiệp ở Quảng Bình lái xe đưa chúng tôi về Làng Ho theo đường cũ từ đường Đông Trường Sơn rẽ vào đường 10, đi thêm hơn 20 cây số nữa là đến ngã ba Tăng Ký vào đường Tây Trường Sơn. “Khi về, chúng ta đi đường 16, qua Quảng Trị hoặc về lại Đồng Hới gần hơn”. “Đường 16 đi từ đâu, đến đâu?”, chúng tôi hỏi. “Là con đường ngắn nhất trong các tuyến đường ngang trên đất Quảng Bình và cũng là tuyến đường ngắn nhất đến vĩ tuyến 17. Từ năm 1960, bộ đội Trường Sơn đã mở tuyến đường này để phục vụ lâu dài cho cuộc kháng chiến. Đường 16 được khôi phục và nâng cấp những năm gần đây và trở thành “Con đường di tích Trường Sơn” với những địa chỉ đỏ Trường Sơn mà nhiều thế hệ hôm nay đang tìm về”. 
Nói rồi, anh bạn đồng nghiệp kể ra nào là di tích ngã tư Thạch Bàn, suối nước khoáng Bang, Tăng Ký… và điểm cuối là Bản Trung Đoàn, Làng Ho với gần 40 mái nhà được cất theo kiểu nhà sàn của người Pa Cô, Vân Kiều, rồi trường học, nhà văn hóa, trạm xá quân dân y kết hợp mà Báo SGGP thực hiện trong Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn gần 10 năm trước.
“Làng Ho đây rồi!”, anh bạn thốt lên khi xe vừa vượt qua con dốc dài. Bí thư Chi bộ Làng Ho - Hồ Bạch đón chúng tôi trước cổng nhà văn hóa. “Mình vào làng đi”, ông Hồ Bạch nói và dẫn khách đi một vòng quanh bản. Nghĩ chúng tôi không nhớ ra nhà của ai, ông liền giới thiệu: “Nhà Trưởng bản Hồ Huôi này, đằng kia là nhà Hồ Ban, Hồ Sóc…”. Nhắc đến Trưởng bản Hồ Huôi, giọng Hồ Bạch chùng xuống: “Ông ấy mất hơn 2 năm nay rồi. Chúng tôi thế hệ sau phải làm cho dân bản mình khá lên. Nhà ở và những công trình dân sinh mà Báo SGGP xây tặng dân bản vẫn còn đây, không ai ở bản quên được tấm lòng và nghĩa cử cao đẹp ấy. Có nhà, có bản đẹp rồi, nhà nào cũng lo làm ăn khá lên để con cái được biết cái chữ, được học lên cao…”.
Công trình Nhà văn hóa Làng Ho do Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn Báo SGGP xây tặng đồng bào Pa Cô, Vân Kiều (bản Trung Đoàn, Làng Ho)
Bà Hồ Thị Mó ở trong căn nhà giữa bản, vừa khơi lại bếp lửa vừa tâm sự: “Từ ngày được ở nhà mới, giờ mưa bão đã hết lo. Người dân trong bản không còn cảnh chạy khỏi nhà mỗi lần thiên tai. Mùa đông gió lùa thì ấm hơn trước kia ở trong ngôi nhà vách nứa xiêu vẹo”. Cụ Hồ Mia vui vẻ nói: “Không có bản làng nào ở Tây Trường Sơn cùng một lúc có tới 37 căn nhà mới như Bản Trung Đoàn, Làng Ho. Có nhà mới rồi thì Làng Ho mình thay đổi nhiều lắm, rồi có điện về, đau ốm có trạm xá bộ đội biên phòng, có cán bộ chỉ cách làm ăn, dân bản mình không còn lo thiếu đói như trước nữa…”.
Đến Trạm xá dân quân y kết hợp Làng Ho, gặp già làng Hồ Nứ đang dẫn mẹ đến để bộ đội khám, cho viên thuốc uống. “Mấy hôm nay mẹ mình lại đau cái chân, đi lại không được. Từ ngày có trạm xá của bộ đội biên phòng, ai đau ốm gì là đến khám, lấy thuốc về uống, không đi thầy thổi, thầy cúng nữa đâu”, Hồ Nứ nói. 
Trạm trưởng trạm xá Trương Tấn Anh nói thêm: “Ngày trước sản phụ tới ngày là tự sinh nở ở bản, do người nhà đỡ tại căn chòi cạnh sông, sau đó mới đưa về nhà. Giờ thì đã có y tá Hồ Thị Phong của trạm đến tận nhà đỡ đẻ cho dân. Dân bản không còn tin vào chuyện cúng bái nữa, coi bộ đội biên phòng như người thân, có đau ốm gì là chạy ra trạm gọi cán bộ vào khám, cho thuốc uống”. Chỉ tay qua những nếp nhà phía sau trạm, trạm trưởng Tấn Anh nói: “Gần đây có thầy cúng Hồ Điều, Hồ Đua, Hồ Đuôi, trong bản thì có thầy thổi Hồ Thị Na, Hồ Bun. Trước kia dân bản ai đau ốm gì là tới thầy thổi chữa bệnh bằng cách hơ lá thổi vào người. Không hết thì tới thầy cúng, cúng 3 ngày 3 đêm liền. Giờ thì, các thầy thổi và thầy cúng trong bản và khu vực xung quanh đau ốm gì là tới trạm xin thuốc về uống. Dân bản thấy vậy không tin vào thầy thổi, thầy cúng nữa, chỉ biết đến bộ đội biên phòng thôi”.
Điện đến cho dân cái sáng
Gặp chúng tôi ngay đầu làng, ông Hồ Hùng từ phía trong chạy ra đon đả: “Mời bộ đội vào nhà mình nghỉ, để mình bật cái quạt lên cho mát. Thấy có người lạ đến bản, Hồ Hùng đem chuyện có cái điện ra khoe, rồi nhiều nhà còn có tivi xem thời sự, có quạt mát, bóng điện sáng để trẻ con học bài. Cụ Hồ Vai nhà bên cạnh thấy khách đến thăm bản, chạy qua góp chuyện: “Bản mình có điện mấy năm nay rồi, ai cũng mừng lắm. Điện đến cho dân bản cái sáng, vừa sáng trong đêm giữa rừng, vừa sáng trong cái đầu. Nhiều nhà đã sắm được tivi để xem cách làm rẫy hiệu quả, xem miền xuôi làm ăn mà học hỏi. Ngày trước, tối đến thắp đèn dầu chủ yếu uống rượu rồi ngủ. Bữa nay có điện thì lo lao động để có lương thực, rồi tìm cách làm ăn, tránh ỷ lại không tốt”.
Bí thư Chi bộ Hồ Bạch cho chúng tôi biết thêm: “Bản hiện có 47 hộ với gần 200 khẩu, một số hộ vừa tách ra riêng nên có thiếu mấy nếp nhà. Có điện về, cả bản giờ 20 nhà có tivi, tối nào cũng mở sáng cả bản, ai cũng mừng, cũng vui cái bụng, tệ uống rượu, hủ tục cũng giảm đi nhiều…”.
Anh Dương Công Dũng, cán bộ Đồn Biên phòng Làng Ho, phụ trách địa bàn giới thiệu với chúng tôi mô hình kinh tế điểm trồng dứa do Đoàn kinh tế quốc phòng 79 thuộc Binh đoàn 15 tài trợ hơn 1 năm qua, đã giúp đồng bào thay đổi thói quen, tập tục cũ. Hiện đã có gần 10 hộ trong bản nhận trồng thí điểm hơn 3ha dứa, hứa hẹn kết quả tốt. Nếu nhà do Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn Báo SGGP xây tặng là cuộc cách mạng xóa mái tranh nghèo ở đây thì điện sáng là cuộc cách mạng mở mang kiến thức cho bà con qua kênh truyền hình và đài radio. Dân bản Làng Ho giờ đã biết trồng cây dứa, nuôi con bò, con dê, không còn lên núi phá rừng làm nương nữa. Vài năm nữa chắc chắn người Pa Cô, Vân Kiều sẽ khấm khá hơn”.
Trong căn nhà của Bí thư chi bộ Hồ Bạch, ngày trước nghèo khó, bây giờ gia đình anh “cự phách” nhất bản vì biết cách làm ăn khi có điện về. Hồ Bạch vay mượn về xuôi mua tủ đông làm đá lạnh, làm kem bán giữa núi rừng Tây Trường Sơn. Hồ Bạch nói: “Ngày trước không ai biết cái kem hay đá lạnh, từ ngày có điện, em mạnh dạn mua tủ làm đá, làm kem về mà dân bản được thưởng thức đồ lạnh giữa mùa hè, ai cũng ưng cái bụng”. Hồ Bạch còn cho biết thêm, từ khi có nhà văn hóa, hàng năm cứ đến lễ Quốc khánh 2-9 hoặc tết cổ truyền dân tộc, ngày 30-4 và 1-5 dân bản lại tưng bừng tổ chức mừng mùa cơm mới với các trò chơi dân gian, thể thao truyền thống thu hút người dân các bản bên cạnh đến chung vui, học tập cách làm ăn, giữ vệ sinh môi trường. Không những thế, những năm gần đây, Bản Trung Đoàn, Làng Ho còn là địa điểm tham quan của nhiều đoàn du khách trong hành trình trở lại Trường Sơn.

Dự án bản kiểu mẫu Làng Ho do Chương trình Nghĩa tình Trường Sơn Báo SGGP tài trợ xây dựng 37 căn nhà sàn truyền thống theo ý kiến của các già làng Vân Kiều, trị giá hơn 1,5 tỷ đồng, xây dựng trạm xá dân quân y kết hợp, làm đường nội bộ, công trình cấp nước sạch, nhà nào cũng có nhà vệ sinh. Mỗi hộ khi đón nhà mới còn được tặng 500.000 đồng tiền mua giống… Tổng trị giá đầu tư Bản Làng Ho là hơn 3 tỷ đồng do Tổng Công ty Rượu - Bia - Nước giải khát Sài Gòn (SABECO) và các doanh nghiệp, tổ chức tài trợ.

Hoài Nam-Minh Phong (SGGP)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.