Thượng tướng thầy giáo-Kỳ 2: Giáo viên cải tạo

Thượng tướng, thầy giáo Nguyễn Thế Trị từng hành quân cấp tốc từ Trường quân chính B2 (Tây Ninh) về Sài Gòn làm nhiệm vụ giáo viên cải tạo sĩ quan cao cấp VNCH.
Ông Nguyễn Thế Trị (thứ 3 từ trái sang) trước khi nhận nhiệm vụ giáo viên cải tạo sĩ quan cao cấp QLVNCH, cuối năm 1975. Ảnh: Tư liệu
Ngày 30.4.1975, thiếu tá Nguyễn Thế Trị cấp tốc hành quân từ trường quân chính B2 (Tây Ninh) về Sài Gòn làm nhiệm vụ tiếp thu, tiếp quản một số học viện nhà trường quân sự của chế độ VNCH và trực tiếp làm giáo viên cải tạo sĩ quan cao cấp VNCH.
Tiếp quản các nhà trường
Chân ướt chân ráo về tới TP, ông nhận chỉ thị: “Tiếp thu trường cao đẳng Quốc phòng của quân lực VNCH ở đại lộ Thống Nhất (nay là đường Lê Duẩn, Q.1, TP.HCM)”. Trường này được thành lập từ năm 1967 nhằm đào tạo cho sĩ quan QLVNCH từ cấp trung tá trở lên và hành chính cao cấp ưu tú của chính quyền VNCH. Do là trường cao cấp dành cho cấp lãnh đạo và chỉ huy cao nhất (tương ứng với Trường War College của Hoa Kỳ) nên được trang bị rất hiện đại. Ngày đầu tiên tiếp thu, việc của ông Trị và đồng đội là thu dọn bản đồ tài liệu và bảo vệ cơ sở vật chất không cho phá hoại, thâm nhập.
Thấy ông có kinh nghiệm, cấp trên lại giao ông ra Long Bình (Biên Hòa, Đồng Nai) tiếp quản trường sĩ quan chỉ huy và tham mưu. Đây là trường thuộc hệ đại học, chuyên đào tạo bổ túc và bồi dưỡng nghiệp vụ về phương diện chỉ huy và tham mưu cho sĩ quan các cấp trong quân lực VNCH nên cơ sở vật chất rất đầy đủ, từ vũ khí trang thiết bị cho đến tài liệu giáo trình và hệ thống nhà cửa, thao trường và dụng cụ dạy học.
Đóng quân ở Long Bình chưa được 2 tháng, ông lại nhận lệnh lên Đà Lạt tiếp quản Trường Võ bị Đà Lạt - trường đại học của quân lực VNCH được thành lập từ năm 1948, chuyên huấn luyện và đào tạo sĩ quan hiện dịch để trở thành quân nhân chuyên nghiệp. Khác với 2 trường trước, khu vực này rất rộng và khi ông lên mọi thứ vẫn ngổn ngang.
“Không cần cải tạo, chỉ cần thành công dân”
Cuối năm 1975, đầu năm 1976, thiếu tá Nguyễn Thế Trị cùng anh em giáo viên Trường quân chính B2 được chỉ định tham gia nhiệm vụ đặc biệt: Tham gia làm giáo viên cải tạo sĩ quan chế độ cũ (từ cấp đại úy tâm lý chiến đến cấp trung tướng) ở cơ sở Suối Râm (Long Khánh, Đồng Nai) và Q.Hóc Môn (TP.HCM).
Ông Trị kể lại: Các đối tượng cải tạo được học 10 bài theo quy định của cấp trên, sau đó viết thu hoạch cá nhân. Nếu chỉ nhìn ở góc độ kết quả trên trang giấy họ viết, ta có thể cho họ đạt giỏi tới 70 - 80%. Nhưng nhận thức của họ thì sao? Thực tế, chế độ cũ tuyên truyền rất xấu về chúng ta, cho rằng ta sẽ trả thù tàn bạo, nên những người này ác cảm với cách mạng, toàn viết thu hoạch nói tốt để đối phó, để không bị trả thù và việc “viết báo cáo” khác với họ nói bên ngoài.
Quân giải phóng làm nhiệm vụ quân quản trên đường phố Sài Gòn, tháng 5.1975. Ảnh: Tư liệu
“Sau này có dịp đọc các bài báo mà các sĩ quan chế độ cũ đi Mỹ mô tả các lớp học tập, cải tạo, họ nói khác hẳn với những gì họ viết, thậm chí còn xuyên tạc, phóng đại “sự gian khổ” trong khi cải tạo. Họ cũng mô tả sự gian khổ cường điệu, làm oai mình lên, theo mô típ yêng hùng cá nhân, hùm thiêng sa bẫy… giống hệt các tích tuồng Tàu” - thượng tướng Nguyễn Thế Trị nhớ vậy, và lắc đầu: “Họ không nói đúng sự thật mà họ biết: Chính chúng tôi - những người giảng bài, giáo dục họ và biết bao nhiêu cán bộ quản giáo, cũng phải sống trong vô vàn khó khăn. Thời ấy đất nước vừa thu về một mối, không có nguồn viện trợ như trước. Hậu phương lớn cũng dốc sức dốc lòng cho thống nhất non sông”.
Cán bộ làm công tác giáo dục với sĩ quan chế độ cũ. Ảnh: Tư liệu
Thời gian này, cấp trên đồng ý cho một số cán bộ giáo viên đi thực tế tìm hiểu đời sống các gia đình sĩ quan VNCH từ cấp thiếu tá đến trung tướng. Đến từng gia đình, mọi người mới vỡ lẽ là mức sống họ cao và khá giả.
“Chúng tôi biết sĩ quan VNCH ít nhiều đều có vốn văn hóa khá cao. Không ít người là sinh viên, học sinh vào đào tạo sớm thành sĩ quan. Chế độ cũ cũng dành đặc ân, ưu ái cho sĩ quan trung, cao cấp. Sĩ quan cấp úy cũng có mặt bằng lương bổng đủ nuôi cả gia đình. Trong khi đó, sĩ quan của QĐND VN dù cao cỡ nào cũng do dân nuôi, đời sống khiêm tốn. Khi đó, ai có chiếc xe máy Honda 67 là khá giả. Rất nhiều gia đình cán bộ trung cấp chưa có tivi, nói chi tủ lạnh, máy lạnh… như gia đình sĩ quan VNCH. Chỉ cần vào khu gia binh của sĩ quan cấp úy của họ, cũng thấy 1 trời 1 vực so với sĩ quan ta” - thượng tướng Nguyễn Thế Trị nhớ lại, và trầm ngâm: “Thời điểm ấy, các sĩ quan VNCH không dễ gì quên đi và phủ định quá khứ dễ dàng. Chế độ viện trợ Mỹ và sự ưu ái nhằm tư sản hoá đội ngũ sĩ quan, ấy là căn cốt để họ trung thành, bám lấy những lợi ích vật chất được hưởng quá ưu đãi”.
Tất nhiên, sau chuyến tìm hiểu thực tế này, những giáo viên cải tạo đã nhìn kết quả học tập của sĩ quan VNCH bằng cái nhìn khách quan hơn và đề nghị cấp trên tìm giải pháp hiệu quả cải tạo họ, trở về là công dân, bình đẳng hòa hợp với cộng đồng.
Chuyện buồn trong trại cải tạo
Trong quá trình cải tạo sĩ quan VNCH, thượng tướng Nguyễn Thế Trị chứng kiến một số việc hết sức đau lòng: Một cán bộ cao cấp của của ta có cháu ngoại là trung tá VNCH đang tập trung cải tạo. Cán bộ này vào gặp cháu, phản đối quy định tiếp xúc (khi gặp gỡ gia đình, phải có đủ 3 thành phần là người đang cải tạo - gia đình - quản giáo) và buổi tối tổ chức liên hoan với cán bộ khung. Rượu vào lời ra, vi phạm quy chế của trại cải tạo. Là người sống có nguyên tắc, tôn trọng mệnh lệnh, ông Trị đã yêu cầu kỷ luật.
Dẫn giải tù binh biệt kích của QLVNCH tới khu vực giam giữ, cải tạo. Ảnh: Tư liệu
Trường hợp khác, 1 bạn chiến đấu của ông Trị sau giải phóng lên tới chức cán bộ trung đoàn, phụ trách khung cải tạo sĩ quan VNCH. Vì tật mắc rượu, đồng ý theo vợ sĩ quan VNCH về nhà họ ở TP.HCM chơi. Sau chuyến thăm đó, khi về đơn vị, anh ta nhắm mắt bảo lãnh cho anh chồng là sĩ quan VNCH ra khỏi trại và họ trốn sang Mỹ, viết thư về tố cáo. Rút cục, vị này bị khai trừ khỏi Đảng, giáng cấp từ thiếu tá xuống thượng úy, cho ra quân.
“Với chúng tôi, luôn tự nhủ dù hết chiến tranh, phải giữ đúng lập trường, bản lĩnh kiên định, không thể để vật chất mua chuộc hay một chút bả hư vinh mà sa ngã. Ngay sau chiến tranh, đã có những cán bộ hư hỏng, đó là quy luật đào thải của cuộc sống. Chiến tranh, cũng có kẻ hèn nhát quay súng, chiêu hồi, sợ chết. Ai bảo trong thời bình không còn bom đạn, không có thương vong?”, thượng tướng Nguyễn Thế  Trị trầm ngâm vậy. (Còn tiếp)
Mai Thanh Hải (Thanh Niên)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.