Tàn phá thiên nhiên và cái giá phải trả: Gây bức xúc từ đầu nguồn tới hạ du

Không phủ nhận những mặt tích cực mà các công trình thủy điện mang lại. Tuy nhiên, việc một khúc sông ngắn mà phải gánh đến hơn chục thủy điện thì không môi trường tự nhiên nào chịu nổi


Dù chưa được đánh giá tác động cũng như ảnh hưởng của việc phá rừng làm thủy điện nhưng trên thực tế, những năm gần đây, khi các tỉnh miền Trung triển khai xây dựng hàng loạt thủy điện thì diện tích rừng tự nhiên bị thu hẹp lại, đời sống người dân bị ảnh hưởng nặng nề.

Sông Kôn oằn mình "cõng" thủy điện

Bắt nguồn từ nơi giáp ranh giữa 2 huyện Kon Plông và KBang, tỉnh Gia Lai chảy về các địa phương đồng bằng tỉnh Bình Định, sông Kôn có chiều dài hơn 170 km. Nhằm "tận thu" lợi thế dòng chảy bậc thang của thượng nguồn sông Kôn, những năm qua, Bộ Công Thương đã quy hoạch trên dòng sông này 14 nhà máy thủy điện với tổng công suất lắp máy 312,1 MW. Trong đó, đoạn sông Kôn qua địa bàn huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định có đến 11 nhà máy.

Khởi đầu hàng loạt dự án thủy điện trên sông Kôn đi qua huyện Vĩnh Thạnh là Nhà máy Thủy điện Vĩnh Sơn, công suất 66 MW, được xây dựng và đi vào vận hành từ tháng 12-2004. Tiếp đến là Nhà máy Thủy điện Định Bình, công suất 9,9 MW. Năm 2015, trên sông Kôn tiếp tục có 4 thủy điện vận hành phát điện, gồm Trà Xom (20 MW), Vĩnh Sơn 5 (28 MW), Tiên Thuận (9,5 MW) và Văn Phong (6 MW). Bên cạnh đó, hiện có một số dự án thủy điện trong quy hoạch đang và chuẩn bị được triển khai thi công là: Vĩnh Sơn 2, Ken Lút Hạ, Vĩnh Sơn 3, Vĩnh Sơn 4...

Nhiều diện tích đất sản xuất nông nghiệp của người dân bị cuốn trôi từ khi thủy điện Tiên Thuận trên sông Kôn (Vĩnh Thạnh, Bình Định) đi vào hoạt động Ảnh: ANH TÚ
Nhiều diện tích đất sản xuất nông nghiệp của người dân bị cuốn trôi từ khi thủy điện Tiên Thuận trên sông Kôn (Vĩnh Thạnh, Bình Định) đi vào hoạt động Ảnh: ANH TÚ


Vĩnh Thạnh có diện tích rừng lớn nhất tỉnh Bình Định với hơn 32.400 ha, chiếm 45% trong tổng số 72.000 ha diện tích tự nhiên của huyện này. Theo Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện Vĩnh Thạnh, phần lớn diện tích rừng ở Vĩnh Thạnh là rừng già đầu nguồn, rừng nguyên sinh, được bảo vệ nghiêm ngặt lâu nay. Thế nhưng, từ khi các công trình thủy điện xây dựng ồ ạt, dòng sông Kôn bị biến dạng, nhiều cánh rừng già đầu nguồn dần bị xóa sổ, hàng ngàn người phải rời khỏi không gian sống bao đời của họ.

Cụ thể, thủy điện Trà Xôm chiếm mất hơn 633 ha rừng phòng hộ, thủy điện Nước Trinh 1 và 2 sẽ lấy mất 20 ha rừng phòng hộ, thủy điện Đắc Blê mất 30 ha rừng phòng hộ. Riêng dự án thủy điện Vĩnh Sơn 2 cũng sẽ làm mất đi hàng trăm hecta rừng nguyên sinh vùng giáp ranh tỉnh Gia Lai…

Địa phương có thủy điện nhiều nhất nước

Tỉnh Quảng Nam là địa phương có số thủy điện nhiều nhất nước với 43 công trình lớn nhỏ. Trong đó, có 10 dự án thủy điện bậc thang với tổng công suất 1.156 MW, điện lượng bình quân 4.444,52 triệu KWh/năm được Bộ Công Thương phê duyệt. Số còn lại là những thủy điện vừa và nhỏ được chính quyền tỉnh Quảng Nam cấp phép xây dựng. Không thể phủ nhận các thủy điện ở tỉnh Quảng Nam đã góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, giúp phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương nói riêng và cả nước nói chung. Tuy nhiên, để hàng chục nhà máy thủy điện mọc lên thì đã có hàng ngàn hecta rừng bị đốn hạ hoặc bị dòng nước lòng hồ nhấn chìm.

Dù sở hữu số thủy điện nhiều nhất nước nhưng dường như tỉnh Quảng Nam vẫn chưa muốn dừng lại. Năm 2017, các địa phương trong tỉnh Quảng Nam đề nghị bổ sung tới 18 dự án thủy điện với tổng công suất 231,1 MW vào quy hoạch. Qua xem xét, UBND tỉnh Quảng Nam quyết định bổ sung 4 dự án thủy điện, gồm Trà Linh 1, Tăk Lê, Nước Lah và Trà Leng để làm trước. Đề nghị này sau đó đã được HĐND tỉnh Quảng Nam thông qua và hiện các thủy điện này đang được triển khai xây dựng. Theo tính toán, tổng diện tích lấn chiếm đất của 4 thủy điện này là 144,27 ha, trong đó đất lâm nghiệp 60,1 ha. Mới đây, ngày 30-7, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Nam có tờ trình gửi UBND tỉnh Quảng Nam về việc quyết định chủ trương đầu tư đối với thủy điện A Vương 4.

Nhiều hệ lụy

Theo Sở Công Thương tỉnh Bình Định, thời gian qua, các nhà máy thủy điện trên sông Kôn đi vào hoạt động đã góp phần làm tăng giá trị sản xuất công nghiệp, đồng thời tạo điều kiện giải quyết công ăn việc làm cho hàng trăm lao động ở địa phương. Bên cạnh đó, hạ tầng kinh tế, văn hóa - xã hội trên địa bàn các xã có dự án thủy điện được cải thiện…

Dù vậy, thực tế cho thấy sau hơn 15 năm kể từ khi địa phương có nhà máy thủy điện đi vào hoạt động (hiện có 11 nhà máy thủy điện), huyện Vĩnh Thạnh vẫn là một trong những huyện nghèo nhất tỉnh Bình Định và là một trong 62 huyện nghèo nhất nước - theo Nghị quyết 30a của Chính phủ.

Theo một lãnh đạo UBND huyện Vĩnh Thạnh, không phủ nhận những mặt tích cực mà các công trình thủy điện mang lại, song một khúc sông ngắn mà phải gánh đến hơn chục thủy điện thì không ổn.

Việc quy hoạch và xây dựng nhiều nhà máy thủy điện trên dòng sông Kôn không chỉ gây bức xúc cho người dân đầu nguồn mà còn khiến cho người dân ở hạ du sông Kôn thuộc các huyện Tây Sơn, Tuy Phước, Phù Cát nơm nớp lo sợ khi mùa mưa lũ đến.

Đã có hàng ngàn hộ dân phải di dời đến nơi khác để nhường đất cho thủy điện, nhiều hộ dân sống bất an vì động đất, hàng chục ngàn hộ dân dưới hạ du luôn lo lắng khi mùa mưa lũ tới. Chưa kể tình trạng khô hạn, lũ lụt cũng xảy ra một cách bất thường và khó lường từ khi rừng ngã xuống cho thủy điện mọc lên.

Theo Báo cáo số 356/BC-BCT ngày 8-5-2013 của Bộ Công Thương, tới năm 2013, số thủy điện nằm trong các quy hoạch trên cả nước còn lại 899 dự án, trong đó 260 dự án đã vận hành khai thác, 211 dự án đang thi công.

Với 57 dự án thủy điện lớn hơn 50 MW, đã phải tái định cư 46.000 hộ dân, thu hồi khoảng 133.931 ha đất các loại.

Cũng trong năm 2013, theo Báo cáo số 1206/BNN-TCTL của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2012, cả nước có 160 dự án thuộc 29 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thực hiện việc chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang xây dựng thủy điện với diện tích 19.792 ha.

(Còn tiếp)


Trần Thường - Đức Anh - Văn Duẩn (NLĐO)

 

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.