Sống... lậu ở Tây Nguyên

Cả trăm hộ dân đang sống lậu (không hộ khẩu, không trường học) giữa vùng rừng tự nhiên thuộc các tiểu khu 295, 296 ở xã Cư M’Lan, huyện Ea Súp, tỉnh Đak Lak.

Đói là một ngôi làng điển hình ở khu vực được lập nên bởi di dân tự do.

Ngôi làng biệt lập

 

Hai trẻ lang thang kiếm cá ăn trong cánh rừng bị thiêu rụi.
Hai trẻ lang thang kiếm cá ăn trong cánh rừng bị thiêu rụi.

Đồng ý với mức thù lao khá cao để chở chúng tôi vào làng nhưng cậu thanh niên người Dao vẫn trù trừ cho biết trận mưa hôm trước có thể làm cho "con đường" trở nên khủng khiếp, không thể đi được. "Sợ vào không đến nơi, nếu không có xe cày hoặc xích quấn bánh xe máy" - cậu ta nói.

"Con đường" thật ra là một lối mòn nhỏ xíu dài non 20 cây số xuyên qua cánh rừng, đoạn thì sình lầy, đoạn chui qua cây bụi, đoạn lội qua suối sâu, chỗ phải rồ máy vừa đẩy mới vượt được con dốc cao chót vót...

Sau gần hai giờ vật lộn với con đường, chúng tôi cũng thở phào khi nhìn thấy mấy túp lều tạm bợ nhếch nhác cạnh một cánh rừng đã bị phá tan hoang...

Vừa đến đầu "làng", chiếc xe mắc kẹt giữa đám sình lầy. Một người đàn ông người Dao, quần áo đen, đeo bên hông túi vải đựng đủ thứ đồ đạc, nhe hai cái răng bọc vàng nhảy đâu từ trong lùm cây ra, nói vài câu tiếng Dao với cậu thanh niên đi cùng.

Nói đoạn, người này chuyển qua tiếng Việt lơ lớ và chậm rãi: "Vào đây làm gì thế, có giúp gì cho dân xóm này không?". Đó là Chíu Sáng Sày.

Biết chúng tôi là nhà báo, Chíu Sáng Sày chỉ ngay cho chúng tôi túp lều của mình nằm giữa con dốc rồi huyên thuyên rằng mình mới 21 tuổi mà lao động khổ quá nên già trước tuổi, rằng quê mình ở tỉnh Quảng Ninh, thiếu đất không có cái ăn nên cha mẹ dắt vào Tây Nguyên cuốc đất, làm rẫy.

Địa điểm đầu tiên mà cả gia đình đặt chân lên Tây Nguyên là thôn 6, xã Ea Mnang (huyện Cư M’Gar, Đak Lak).

Ở đó một thời gian, phần bị đuổi, phần thì không có tiền mua đất nên chuyển sang một số nơi khác, sau đó thì tìm về khu rừng sâu thuộc xã Cư M’Lan này để tá túc.

Tình cảnh khốn khó

 

Những túp lều của người di cư tự do dựng lên tại tiểu khu 295, xã Cư M’Lan (huyện Ea Súp, Đắk Lắk).
Những túp lều của người di cư tự do dựng lên tại tiểu khu 295, xã Cư M’Lan (huyện Ea Súp, Đak Lak).

Đi qua nhiều ngôi nhà tạm bợ của ngôi làng mà bên trong toàn quần áo luộm thuộm và không vật dụng gì đáng giá, chúng tôi may mắn gặp được ông Bàn Dào Phin, một người Dao khá thân thiện đang ở nhà cùng vợ và một con trai chừng 20 tuổi.

Ông Phin cho biết sáu năm trước ông còn là phó chủ tịch UBND xã Thái Học, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.

Với trình độ lớp 9, vị đảng viên gần 20 năm tuổi Đảng này sau khi tuân thủ lời vận động về hưu trước tuổi, đã "nhận một cục tiền" hơn 100 triệu đồng rồi bán nhà dẫn vợ con vào Tây Nguyên sinh sống.

 Với tiếng Việt rành rọt hơn hẳn mọi người ở đây, ông Phin kể từng đến nhiều nơi ở các tỉnh Tây Nguyên này, nhưng có nơi đất xấu quá thì không làm ăn được, mà đất tốt quá không đủ tiền mua.

Đến năm 2013, ông cùng con trai vượt rừng đến giữa tiểu khu 295 này và mua 2ha đất ở đây của một người dân đã "khai phá" từ trước với giá 60 triệu đồng.

Ông Phin kể nhiều về sự khốn khó tột cùng của người dân ở đây: "Tất cả đều là dân... lậu, không hộ khẩu, vô thừa nhận ở địa phương, sống nghèo đói thiếu thốn, không có điện, nước lấy từ suối và không đủ để tưới tiêu, đường đi lại không có và biệt lập hoàn toàn khi trời mưa...".

Cũng chính vì không có đường mà các loại nông sản của người dân ở đây làm ra bán giá rất thấp. 1 tấn bắp tươi chỉ khoảng 2,4 triệu đồng thay vì gần 3 triệu đồng như những nơi khác. Trong khi một bao phân bón được đưa đến đây mất 100.000 đồng tiền vận chuyển...

Những đứa trẻ mù chữ

 

Lý Chòi chăm em cho cha mẹ đi làm.
Lý Chòi chăm em cho cha mẹ đi làm.

Trưa tháng 5, người làng lên rẫy, chỉ có trẻ con ở nhà... một mình. Những đứa trẻ ấy có đứa lên 3, có đứa mới tập bò... được cha mẹ bỏ lại lăn lóc trên những tấm gỗ kê cao trên nền đất.

Bên những túp lều mới được thưng lên nằm giữa trảng đất trống, lũ trẻ con đùa giỡn xong lăn ra ngủ mê mệt. Khuôn mặt lấm lem nhọ nồi, tóc cháy nắng và lỗ tai bám đầy côn trùng.

Một phụ nữ người Mông trong làng lầm tưởng chúng tôi là cán bộ xã vào thăm bà con để ghi danh sách làm thủ tục nhập khẩu nên hớt hải nói: "Mình không phá rừng đâu, cán bộ cứ nhìn quanh đây có chỗ nào còn rừng dày nữa đâu. Mà kể cả mấy cái lô rừng còn cây nhỏ kia cũng của người ta cả rồi. Mình vừa đến đây mua được 4 sào thôi. Cán bộ kê khai luôn cả nhà mình vào để các cháu được đi học".

Băng qua một đám cỏ khô xám xịt vì thuốc diệt cỏ, chúng tôi gặp anh em cậu bé người Dao Hoàng Vần Sơn (12 tuổi) và Hoàng Vần Chiêu (8 tuổi) đang cầm cần câu đi tìm nơi câu cá. Sơn cho biết hai anh em kiếm cá về nấu ăn.

Hỏi: "Biết chữ không?", cả hai lắc đầu trả lời: "Học đâu mà biết!". Đi hết đám cỏ cháy, chúng tôi đến một xóm lều tạm. Bên trong là bốn đứa trẻ nheo nhóc, lấm lem và hôi hám. Thằng anh lớn cho biết tên là Lý Chòi, 10 tuổi, đang chăm sóc ba đứa em để cha mẹ vào rừng kiếm ăn...

Theo ông Phin, trong "làng nguyên thủy" này có hơn 40 đứa trẻ, phân nửa số đó trong độ tuổi đến trường nhưng hoàn toàn mù chữ.

"Thấy tụi nó mù chữ, tội nghiệp mà chẳng biết làm gì, chẳng biết kêu đến ai cho được chú ạ!" - ông Phin chặc lưỡi...

Thái Lộc/Thái Bá Dũng/tuoitre

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.