'Quốc bảo' sâm Việt Nam

Gọi sâm Ngọc Linh là chưa chuẩn, cần xác định đúng tên là 'sâm Việt Nam' để khẳng định chủ quyền lãnh thổ rộng lớn và giữ “bản quyền” của loài sâm mà Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc gọi là 'quốc bảo' này...
 
Vùng đất được coi là thủ phủ của sâm Ngọc Linh. Ảnh: Quang Viên
Dân tộc Xê Đăng sống bên sườn núi Ngọc Linh kể rằng, có nàng công chúa xinh đẹp ở thiên đình ngày nọ xuống trần gian đã đem lòng yêu chàng trai Xê Đăng cường tráng, tộc trưởng của làng. Nàng sinh được cậu con trai khuôn mặt sáng như ánh mặt trời.
Ngày nọ, thú dữ tràn vào làng, người chồng chỉ huy dân làng chống lại, nhưng cuối cùng bị thú quật chết, còn con trai bị thú dữ bắt đi. Nàng công chúa đuổi theo và giành lại được con trai nhưng đứa bé rơi vào trạng thái nửa tỉnh nửa mê, cận kề cái chết. Nàng vận hết thần lực truyền cho đứa con yêu quý.
Khi cậu bé vượt qua lưỡi hái tử thần và tỉnh lại, cũng là lúc thân xác nàng biến thành cây nhỏ xòe năm lá như năm ngón tay. Cậu bé được dân làng chăm sóc, nhưng khi đêm xuống mẹ hiện về dẫn vào rừng dạo chơi, cho ăn loại củ có vị đắng trước ngọt sau. Ăn củ lạ, cậu bé lớn nhanh như thổi, cường tráng như cha, rồi được dân làng chọn làm tộc trưởng... Từ đó, người Xê Đăng biết dùng loại củ này chữa bệnh và gọi đó là “thuốc giấu”. Họ coi loài cây này như một báu vật thần núi, thần rừng đã ban tặng...
Từ truyền thuyết đến khoa học
So sánh hàm lượng saponin, sâm Ngọc Linh cao gấp 3 lần nhân sâm Triều Tiên, hơn 2 lần nhân sâm Trung Quốc, nhân sâm Mỹ

TS Lê Thị Hồng Vân

Trước khi viết bài về sâm Ngọc Linh, tôi đã tìm hiểu khá nhiều tư liệu nhưng khi gặp gỡ các nhà nghiên cứu, dân chơi sâm... tôi mới ngộ ra những gì mình cũng như rất nhiều người khác biết về sâm này chỉ ở mức “mon men bìa rừng”.
Nhờ được tham gia Hội quán sâm Ngọc Linh, tôi gặp anh Nguyễn Thanh Tuyền, một tay chơi sâm được anh em trong hội gọi là “quái kiệt”. Có người từng mấy mươi năm tìm hiểu về sâm Ngọc Linh cũng phải thốt lên ba lần: “Bái phục!” người đàn ông 49 tuổi này.
Tôi hỏi: “Người Việt đã hiểu rõ giá trị của sâm Ngọc Linh chưa?”, anh Tuyền khẳng định: “Chưa”. Lý do, nhiều người biết sâm này rất quý, nhưng quý cỡ nào thì phải tìm hiểu qua những luận chứng khoa học, không thể cứ phán cực quý, thần dược bằng miệng được. “Xưa nay hầu hết người Việt vẫn quen dùng và tin tưởng dược chất nhân sâm Triều Tiên là đầu bảng, sau đó đến nhân sâm Trung Quốc, Mỹ, nhưng sâm Ngọc Linh mới là số 1 thế giới”, anh Tuyền khẳng định. Anh còn kể nhiều câu chuyện dùng sâm này chữa bệnh hiểm nghèo cho bạn bè, người thân...; song lại bảo: “Tin hay không thì tùy nhưng hàng loạt công trình nghiên cứu (khoảng trên 50 công trình) ở Việt Nam và thế giới đã chứng minh sâm Ngọc Linh là vị thuốc rất quý, đứng trên cả nhân sâm Triều Tiên, Trung Quốc và Mỹ”.
 
Sâm Ngọc Linh xắt lát ngâm mật ong dùng bồi bổ cơ thể, chữa bệnh
Trong khi đó, TS Lê Thị Hồng Vân, giảng viên bộ môn dược liệu Trường ĐH Y Dược TP.HCM, đưa ra những số liệu cụ thể hơn: Sâm Ngọc Linh có đến 50% saponin thuộc nhóm hoạt chất ocotillol nhân sâm (sâm Triều Tiên) không có. So sánh hàm lượng saponin, sâm Ngọc Linh cao gấp 3 lần nhân sâm Triều Tiên, hơn 2 lần nhân sâm Trung Quốc, nhân sâm Mỹ. Đặc biệt, nhóm saponin thuộc khung ocotillol như majonosid R2 (M-R2) chiếm hơn 50% hàm lượng saponin toàn phần sâm Ngọc Linh. Đây được coi là đặc trưng để phân biệt sâm Ngọc Linh với các loại sâm khác trên thế giới.
Về tác dụng chữa bệnh, ông Tuyền cho tôi xem nhiều công trình nghiên cứu và nói: “Sâm Ngọc Linh chữa hoặc hỗ trợ chữa được rất nhiều bệnh, trong đó có cả bệnh nan y”. Trong hàng loạt nghiên cứu sâm này đối với sức khỏe, có những nghiên cứu rất công phu được thực hiện bởi các cá nhân, đơn vị uy tín như: Viện Nghiên cứu sức khỏe người cao tuổi với GS Phạm Khuê và cộng sự, Quân y viện 175 TP.HCM với GS Đỗ Đình Luận và cộng sự, Viện Điều dưỡng TP.HCM, Bộ phận dược lý Trung tâm sâm Việt Nam.
 
Một củ sâm Ngọc Linh trồng tại vùng núi Ngọc Linh
Trong đó, chương trình theo dõi trên các bệnh nhân tình nguyện do Bộ phận dược lý Trung tâm sâm Việt Nam thực hiện kết luận: Bệnh nhân cảm thấy ăn ngon hơn, ngủ tốt hơn, tăng thể trọng, tăng thị lực, trí lực và thể lực được cải thiện tốt. Giảm mệt mỏi, chống suy nhược sức khỏe. Gia tăng sức đề kháng của cơ thể trong các bệnh nhiễm trùng khi phối hợp với các loại kháng sinh thông dụng. Cải thiện các chỉ số sinh hóa của cơ thể như: Tăng dung tích sống, tăng chỉ số tiffeneau, giảm cholesterol huyết, tăng tỷ số A/G, tăng số lượng hồng cầu hemoglobin và hematocrit. Cải thiện suy nhược thần kinh, suy nhược sinh dục...
Giữ “bản quyền” sâm Việt Nam
Việt Nam không chỉ có sâm Ngọc Linh
Việt Nam đâu chỉ có riêng sâm Ngọc Linh. Cho đến nay ở Việt Nam có bốn loài sâm thuộc chi Panax đã được công bố: P. bipinnatifidus Seem (sâm vũ diệp); P.notoginseng F.H.Chen ex C.Y.Wu et K.M.Feng (tam thất) loài di thực trồng phía bắc Việt Nam; P. stipuleanatus H.Tsai et K.M.Feng (tam thất hoang) và P. vietnamensis Ha et Grushv. (sâm VN), cuối cùng là P. vietnamensis var fuscidiscus K.Komatsu, S.Zhu & S.Q.Cai (sâm Việt Nam Lai Châu/dã tam thất (Trung Quốc).      

TS Lê Thị Hồng Vân

Năm 1973, dược sĩ Đào Kim Long, người dẫn đầu đoàn điều tra dược liệu của Ban Dân y Khu 5 đã cúi hôn, rồi sau đó bật khóc khi phát hiện sâm Ngọc Linh tại núi Ngọc Linh, thuộc Kon Tum và Quảng Nam. Dược sĩ Long đặt danh pháp khoa học cho loài sâm này là Panax articulatus KL Dao. Từ đó đến nay, tên thường gọi của sâm này cứ mặc định là sâm Ngọc Linh.
Tuy vậy, tên gọi đó chỉ theo thói quen, chưa chuẩn xác. Theo tìm hiểu của chúng tôi, năm 1985, TS Hà Thị Dụng cùng TS Grushvitsky (Liên Xô) xác định sâm Ngọc Linh là một loài mới, đặc hữu của hệ thực vật Việt Nam, thuộc chi Panax L, họ nhân sâm (Araliaceae) và đặt tên khoa học Panax vietnamensis Ha et Grushv. Theo quan điểm của nhiều nhà khoa học, cách đặt tên này chuẩn xác nhất.
 
Nên gọi đúng tên sâm VN vì giống sâm Ngọc Linh đã được trồng thành công tại Lâm Đồng
“Việc đặt tên cho sâm Ngọc Linh với tên khoa học Panax vietnamensis ngay từ năm 1985, có lẽ các nhà khoa học đã dụng ý xác lập chủ quyền và dự phóng lãnh thổ rộng lớn cho sâm Ngọc Linh là sâm Việt Nam rồi”, TS Lê Thị Hồng Vân chia sẻ.
Trên thực tế quá trình khảo sát thực địa, sâm Ngọc Linh được phát hiện thêm ở nhiều nơi. Một chuyên gia về sâm này, nguyên là Giám đốc Công ty Dược Quảng Nam, cho biết: “Nếu mường tượng vùng tự nhiên có loại sâm ta quen gọi sâm Ngọc Linh như một con voi thì Quảng Nam là cái mông voi; còn mình, đầu, vòi ở Kon Tum và Lào. Mông voi khá to, nhưng tất cả phần còn lại của con voi to hơn nhiều”.
Rõ ràng, cả một dãy liền theo địa chất thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp cho giống sâm Ngọc Linh phát triển từ Quảng Nam vắt qua Kon Tum sang đến Lào, chứ không riêng vùng núi Ngọc Linh. Các khảo sát gần đây cho thấy sâm này còn phân bố tại các núi Ngọc Lum Heo, Ngọc Am (Quảng Nam). Ngoài ra, loài sâm được xem như “anh em ruột” của sâm Ngọc Linh đã được phát hiện ở Lai Châu. Chưa kể, việc di thực giống sâm Ngọc Linh đến một số địa phương khác cũng cho những kết quả bất ngờ về hàm lượng, số lượng hoạt chất khá tương đồng với sâm trồng tại núi Ngọc Linh.
Khảo sát thực địa đã rõ. Các nhà khoa học cũng kiến nghị cần định danh từ sâm Việt Nam (nói chung) như trong Dược điển Việt Nam. Tên sâm Ngọc Linh chỉ nên dùng cho sâm VN có chỉ dẫn địa lý tại núi Ngọc Linh.
Theo chúng tôi, không thể để sâm Việt Nam “chết” luôn cái tên sâm Ngọc Linh. Như vậy, chúng ta tạo ra một “cửa” rất hẹp, trong khi lại muốn loại sâm “quốc bảo” này trở thành thương phẩm xuất khẩu, kỳ vọng mang về hàng tỉ USD như sâm Hàn Quốc.
Ngoài ra, cần bảo vệ nguồn gien, nhân giống, xây dựng được chuỗi liên kết sản xuất và phát triển thương hiệu mang tên “sâm Việt Nam” một cách bài bản để giữ được bản quyền. Theo một số thông tin chúng tôi có được, giống sâm Việt Nam cũng đã có một số quốc gia đem về nghiên cứu và trồng thử nghiệm.
Quang Viên (Thanh Niên)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.