Ông 'Chánh cụt' đưa tre củ ra thế giới

Một người bình thường, mất hẳn một cánh tay đã đưa tre Đại Lộc (Quảng Nam) lên tầm thương hiệu mới: những củ tre tưởng chỉ có thể làm củi hay vứt đi đã biến thành đồ tinh xảo, đắt tiền...
 
Ông Chánh bắt đầu làm từ những gốc tre tưởng chỉ có thể làm củi và ghế tre dần thành hình dưới một bàn tay khéo léo của ông (ảnh phải) - Ảnh: THÁI BÁ DŨNG
Trước đó, Đại Lộc là vùng "rốn lũ" Quảng Nam. Người dân địa phương đã trồng những bờ tre tạo thành lũy, thành khiên chống lũ. Màu tre xanh bạt ngàn trên mảnh đất này.
“Nhiều người hỏi tôi một tay làm sao có thể cầm máy mài, máy đục để tỉa đồ mỹ nghệ được? Nhưng khi biết được giá trị đồ tre và đam mê thì mình có thêm động lực. Nếu biết làm, những cây tre Việt sẽ đi xa hơn, đem lại thu nhập lớn hơn cho người dân.

Ông Phan Văn Chánh

Xưởng tre bên thành lũy tre
Xã Đại Thạnh là vùng nông thôn nằm dọc hạ lưu sông Thu Bồn. Vào những ngôi làng ở xã này, dường như từ ruộng vườn, bờ ao cho tới các triền đất ven sông đều phủ bởi màu xanh của tre già.
Những người dân ở đây chặt tre làm cán cuốc, đan nong, thúng, làm củi đốt chứ hiếm ai nghĩ rằng một ngày nào đó tre trở thành những món hàng đắt tiền. Cho tới khi ông Phan Văn Chánh - người đàn ông mà dân Đại Thạnh đều biết bởi cái tên "Năm Chánh cụt tay" - tạo ra đủ thứ đồ dùng bắt mắt từ gốc tre: bàn ghế, tủ tivi, am thờ, giường chõng...
Nhà cũ của ông Chánh nằm sát mép sông Thu Bồn. Nhưng mới đây, từ bàn tay khéo léo của mình, ông đã cất được căn nhà khang trang nhờ bán được những món đồ từ cây tre. Chánh "cụt" từng là một người lành lặn, nhưng năm 1985 trong một lần đi làm công, cánh tay của ông bị máy ép cuốn đứt. Cái tên "Chánh cụt" có từ đó.
Mất hẳn một cánh tay, Chánh "cụt" trở về khu vườn của mình đốn tre đan nong, thúng, sàng kiếm sống. Năm 2006, sông Thu Bồn xảy ra trận lũ lớn. Những rặng tre già nằm hai bên bờ sông bị đánh bật gốc. Tình cờ dọn vườn, ông Chánh nhặt lên một cùi tre có hình dáng lạ mắt. Cuộc đời ông thay đổi hẳn từ khoảnh khắc này...
Những món đồ tre của Chánh "cụt" tới nay không riêng gì các đại gia trong nước đặt mua mà có nhiều khách nước ngoài khi về xưởng, được chứng kiến sự hóa thân kỳ diệu của cây tre hình hài khắc khổ, đã xuống tiền mua số lượng lớn. Ông Chánh nói hầu như làm không xuể, đơn đặt hàng quá nhiều trong khi ông chỉ có một cánh tay.
Đổi "vận" cho tre
Ông Chánh kể rằng khi gặp gốc tre sau trận lũ 2006, ông đã ngồi mất hai ngày để nghĩ ra tác phẩm. Củ tre sần sùi, nhiều lõm sâu được ghép nối, chắp thêm các chi tiết, ông muốn biến những mẩu tre khúc khuỷu thành bộ bàn ghế đặt trong phòng khách. Mất cả mấy tháng trời, từ bản vẽ ban đầu, bộ bàn ghế thành hình và nằm lộng lẫy giữa căn nhà trong sự ngỡ ngàng của mọi người. Không ai nghĩ những củ tre vô tri lại biến thành tác phẩm nghệ thuật đẹp như vậy.
Ông Chánh chụp hình sản phẩm đầu tay này để đăng lên Facebook. Bước ngoặt kể từ đây. Những hình hài lạ lẫm của cùi tre, gốc, củ tre mảnh khảnh được chắp nối, đục đẽo để ra đồ bắt mắt, thuyết phục người xem. Họ tìm tới nhà ông Chánh, cùng ông đi dọc sông Thu Bồn xem tre, chứng kiến quá trình "hóa thân" kỳ diệu của cây tre nghèo trên vùng bồi lắng ven sông.
Giai đoạn 2012 trở đi, xu hướng sử dụng các mặt hàng mỹ nghệ, đồ dùng thường ngày bằng vật liệu tự nhiên, thân thiện với môi trường bắt đầu nở rộ. Ông Chánh được nhiều người ở xa biết tới và đơn hàng cũng đến dồn dập. 
Từ "Chánh cụt", ông được người ta gọi là "nghệ nhân" đồ tre. Một ngày, qua lời giới thiệu của bạn bè, một trụ trì ngôi chùa lớn tại Bình Định tìm tới và bị thuyết phục bởi những bộ bàn ghế, nôi tre, chõng đưa... trong xưởng của ông Chánh.
Vị tu hành này đặt mua 10 bộ giường. Nhưng đây chưa phải là đơn hàng "khủng" nhất mà ông được nhận. Có vị khách du lịch thấy hình ảnh đồ tre của ông trên mạng đã xuống tiền đặt mua hàng chục bộ để "biếu người thân".
Xưởng của ông lúc nào cũng kín gốc tre nhưng tuyệt nhiên không có một món đồ nào hoàn thiện được bày ra, bởi hàng vừa xong thì khách đã tới lấy sạch. Ông nhận thêm người về để dạy nghề, muốn đưa cây tre vùng mình đi xa hơn nhưng không một ai trụ được lâu. 
"Họ không có đủ tình yêu và sự đam mê, lòng kiên trì với tre. Nhiều thợ mộc lành nghề tới học thêm đồ tre nhưng một thời gian họ cũng bỏ vì làm tre quá khó" - ông Chánh tâm sự.
 
Bộ bàn ghế tre đẹp, rất được ưa thích - Ảnh: THÁI BÁ DŨNG
Mấy năm trước, đồ gốc tre của ông Chánh lại gây tiếng vang khi được một hội đồng hương xa quê của huyện Đại Lộc - nơi ông sinh sống, đặt mua một bộ bàn ghế. Ông hì hục cầm cuốc ra bờ sông đào bới củ tre hàng tuần trời, về ghè chặt rồi nhấn xuống bùn non để ngâm. Rồi ông phơi sấy, chế tác thành bộ bàn ghế đầy tinh xảo, kỳ công. 
Người sở hữu món đồ này đã trả ông hơn 30 triệu đồng, nhưng số phận bộ bàn ghế lại "lên đời" khi về tới TP.HCM. Thấy quá lạ và quá đẹp trước sự hóa thân thần kỳ của tre, mọi người đã đề nghị được đưa ra đấu giá. Món đồ được chốt giá tới 120 triệu đồng, và tiền được ủng hộ lại quê hương.
Vợ chồng ông Chánh được ban tổ chức đặt vé máy bay mời vào tham dự chương trình đấu giá và kể chuyện hành trình đưa gốc tre già Đại Lộc ra bên ngoài. Mẩu chuyện đã làm rung động những người xa quê bởi hơn ai hết, họ hiểu sự cằn cỗi của quê hương đã tạo ra những mầm sống nhiều góc cạnh. Chỉ cần một bàn tay chắp nối, cặp mắt tinh tế nhìn ra giá trị, thứ đồ bỏ đi đôi khi có thể hóa thành vô giá.
Tre vào nhà hàng, resort
Hôm chúng tôi tới, ông Chánh đang hì hụi tỉa đục để giao bộ giường tre cho khách nước ngoài. Ở Hội An, Đà Nẵng, rất nhiều nhà hàng, khách sạn hạng sang thay vì sử dụng vật liệu thép, kính, sắt để làm đồ trang trí thì nay xu hướng phổ biến là xài đồ tre. Thương hiệu đồ tre của "Chánh cụt" cũng được biết đến nhiều và mang phong cách đặc trưng.

Ông Chánh cho biết nguyên liệu chủ yếu của các món đồ mình chế tác là tre củ (phần dưới gốc tre, thường chìm đốt, phủ chằng chịt rễ bên ngoài). Để tre đạt độ cứng, cho ra chất lượng tốt nhất, ông chỉ đi đào củ vào tháng 11 và tháng chạp. Lúc đó tre không ra măng, thân đạt độ cứng tốt nhất. Tre sau khi đào lên được đem nhấn chìm dưới bùn non 2-3 tháng cho chắc, chống mối mọt. Sau đó được sấy khô, đục đẽo các bộ phận để ghép thành bàn ghế, chõng, giường, bàn trang điểm...

Thái Bá Dũng (TTO)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.