Người mang họ Hồ: Dựng những miền 'đất hứa'

Người Vân Kiều phân bố chủ yếu ở Quảng Trị, Quảng Bình và lập làng dưới chân dãy Trường Sơn hùng vĩ.
Những nơi in dấu chân người Vân Kiều luôn có những nóc nhà sàn bình yên, giản dị, chất chứa biết bao huyền thoại đẫm chất sử thi...
Bản giữa lòng di sản
Phải mất nhiều giờ đi qua con đường độc đạo xuyên giữa rừng già mới đến được bản Đoòng (xã Tân Trạch, H.Bố Trạch, Quảng Bình). Thung lũng ấy được bao bọc giữa bốn bề núi đá của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, là hiện thân của kỳ tích người Vân Kiều trong việc vạch rừng, lập làng, lập bản.

Bản Đoòng (xã Tân Trạch, H.Bố Trạch, Quảng Bình) giữa rừng di sản. Ảnh: Bá Cường
Bản Đoòng (xã Tân Trạch, H.Bố Trạch, Quảng Bình) giữa rừng di sản. Ảnh: Bá Cường
Ở bản Đoòng, nổi tiếng nhất phải kể đến Pả Tòa (73 tuổi), người “gieo mầm” sự sống ở vùng sâu thẳm núi rừng Phong Nha. Người ta kể lại rằng, hơn 30 năm trước, khi còn định cư ở khu vực xã Trường Sơn (H.Quảng Ninh, Quảng Bình), cuộc sống gia đình Pả Tòa phụ thuộc vào núi rừng, xuống suối bắt cá rồi lên rừng đặt bẫy thú. Trong một chuyến đi dài ngày, Pả Tòa phát hiện ra thung lũng bằng phẳng, bốn bề bao bọc bởi núi đá vôi, có suối có cá, có đất rộng để trồng cây nên ông quay về vận động dân làng dọn đến nơi ở mới.
Năm 1990, Pả Tòa và 4 người khác là Hồ Văn Bình, Hồ Văn Hoan, Hồ Văn Xay và Hồ Văn Thắng vạch rừng lập bản. Nhóm 5 hộ dân đầu tiên đã nương tựa nhau sống giữa vùng lõi vườn quốc gia. Năm 1991, bản Đoòng được thành lập, nhưng rồi có vài hộ dân rời đi, có người qua đời, người chuyển về lại xã theo chính sách hỗ trợ của nhà nước. Chỉ còn lại gia đình Pả Tòa gắn bó, cắm cọc dựng nhà. Giờ đây, cả bản Đoòng có 13 hộ dân nhưng hầu hết đều là con cháu ruột thịt của Pả Tòa.
Theo lời kể của Pả Tòa, hơn 30 năm qua chưa bao giờ rừng núi để cho gia đình ông lâm cảnh thiếu ăn thiếu mặc. Sự rắn rỏi, tháo vát của một người Vân Kiều chính hiệu làm ông đủ sức để bảo bọc, là cột chống cho cả đại gia đình. Dẫu đến giờ, bản Đoòng vẫn chưa có đầy đủ điện đường trường trạm, nhưng Pả Tòa vẫn tin là đại gia đình mình sống tốt. Giữa rừng sâu, những người con Vân Kiều cứ thế sinh sôi. 30 năm qua, dưới bàn tay của những “bà đỡ” tự nhiên, chưa có phụ nữ nào vượt cạn bất thành. 24 đứa trẻ được sinh ra và lớn lên khỏe mạnh như cây rừng. Thế rồi, cũng có những thầy giáo miền xuôi lên với bản Đoòng, dạy cho bọn trẻ cái chữ. Như thầy Hoàng Văn Sáu (54 tuổi), người cắm bản ngót 12 năm với giấc mơ cho lũ trẻ bản Đoòng biết mặt chữ, biết cộng trừ...

Bản Ra Ly Rào mới (xã Hướng Sơn, H.Hướng Hóa, Quảng Trị). Ảnh: Thanh Lộc
Bản Ra Ly Rào mới (xã Hướng Sơn, H.Hướng Hóa, Quảng Trị). Ảnh: Thanh Lộc
Bản không hút thuốc uống rượu
Đi khắp các bản làng giữa miền sơn cước Đakrông (Quảng Trị), mới biết đồng bào thiếu thốn lắm nhưng có thứ không hề thiếu trong những gian nhà sàn: rượu và thuốc lá. Riêng ở bản Cu Pua (xã Đakrông, H.Đakrông), rượu và thuốc lá lại trở nên xa lạ. Nhiều người dân ở bản Cu Pua khắc lên tấm ván gỗ trong nhà dòng chữ: “Chổi ngoãi bloong tâng đông”, nghĩa là “Không uống rượu trong nhà”. Câu “khẩu hiệu” này nhắc nhở con cháu cũng như khách lạ về một lối sống khác biệt.
Ông Hồ Ê Nót, dân bản Cu Pua, kể rằng con dân của bản đã quen với nếp sống không uống rượu, hút thuốc. Ai có ép có mời, họ cũng chỉ lắc đầu và cười ý nhị. Ở các hàng quán trong bản, có muốn cũng chẳng tìm mua được lấy một giọt rượu. Ai còn phì phèo thuốc lá cũng sẽ bị coi là lạc hậu. Bọn trẻ ở bản cũng “miễn nhiễm” với thuốc lá. Chính bọn trẻ lại bắt người già noi gương để bỏ thuốc. Ở Cu Pua, thanh niên hút thuốc có nguy cơ… ế vợ, vì con gái và gia đình nhà gái dị ứng với thuốc lá, rượu chè.
Rất dễ hiểu vì sao tiệc tùng ở Cu Pua đều là… “tiệc chay”. Đám cưới cũng thấy dựng rạp sặc sỡ, mâm bát đường hoàng, bày hẳn hộp đựng quà mừng hình trái tim. Thịt cá ê hề, ai muốn ăn bao nhiêu tùy thích, nhưng dưới mỗi bàn tiệc không có bia mà chỉ sắp toàn nước ngọt. Bản Cu Pua không uống rượu khiến lực lượng an ninh của xã cũng “được nhờ”, chẳng bao giờ phải lo đi can ngăn mấy vụ đánh lộn, gây gổ. Dân bản Cu Pua không quen xài câu “nam vô tửu như kỳ vô phong”, vẫn thấy phong độ ngời ngời.

Người dân bản Cu Pua (xã Đakrông, H.Đakrông, Quảng Trị) không hút thuốc lá, không uống rượu bia. Ảnh: Nguyễn Phúc
Người dân bản Cu Pua (xã Đakrông, H.Đakrông, Quảng Trị) không hút thuốc lá, không uống rượu bia. Ảnh: Nguyễn Phúc
Niềm vui bản mới
Bản Sắt ở xã Trường Sơn, H.Quảng Ninh (Quảng Bình) hầu hết là dân cư người Vân Kiều. Nơi đây có địa hình lòng chảo, thường xuyên trở thành túi nước đón lũ vào mùa mưa. Hàng trăm năm qua, người dân bản Sắt sống trồi sụt theo những cơn mưa rừng. Giấc mơ về những mái nhà cao ráo, kiên cố để an cư lạc nghiệp luôn cháy bỏng trong lòng dân bản. Thế rồi, ngày ấy cũng đến. Chính quyền địa phương với sự hỗ trợ của các nhà hảo tâm đã “gom” được gần 10 tỉ đồng để xây dựng khu tái định cư cho những hộ Vân Kiều ở bản Sắt. Tháng 7.2021, có 34 căn nhà hoàn thành, làm nơi ở mới cho 152 người.
Ông Pả Muôn, Trưởng bản Sắt, khoe ngoài ngôi nhà mới kiên cố có diện tích 40 m2, làm bằng khung bê tông, tường sắt, tôn chống nóng…, mỗi hộ dân còn được cấp 300 m2 đất. Chưa hết, nhà nước đầu tư dãy nhà 2 tầng làm điểm trường kết hợp nhà tránh lũ cộng đồng. “Thật không còn gì bằng, dân làng được ở quây quần cùng nhau trong những ngôi nhà mới, trên những khu đất bằng phẳng. Giờ có mưa lũ, bà con chả có gì phải lắng lo”, Pả Muôn mừng ra mặt.

Một bản làng Vân Kiều xinh xắn ở xã Đakrông (H.Đakrông, Quảng Trị). Ảnh: Nguyễn Phúc
Một bản làng Vân Kiều xinh xắn ở xã Đakrông (H.Đakrông, Quảng Trị). Ảnh: Nguyễn Phúc
Cách bản Sắt vài chục cây số về phía nam là bản Ra Ly Rào mới (xã Hướng Sơn, H.Hướng Hóa, Quảng Trị). Xuân Nhâm Dần 2022 là năm đầu tiên 45 hộ dân người Vân Kiều ở bản Ra Ly Rào mới đón xuân trong nhà mới, ở bản làng mới. Sau hàng trăm mùa xuân sống thấp thỏm trong nỗi lo sạt lở, cuối cùng họ cũng có mùa xuân bình yên.
Nhớ lại hồi cuối năm 2020 đầu năm 2021, thiên tai sạt lở kinh hoàng đổ xuống phía tây Quảng Trị. Bản Ra Ly Rào (xã Hướng Sơn) là một trong những địa phương bị thiệt hại nặng nề khi đất đá vùi nhà cửa, đất đai và cả con đường dẫn vào bản. Nhưng năm nay, mọi thứ đã khác rồi. Chỉ ngay trước tết hơn 1 tháng, 45 hộ dân ở vùng nguy hiểm nhất của bản Ra Ly Rào đã được di dời khẩn cấp ra vùng đất bằng phẳng, an toàn. Ở đó, họ còn có cả nhà mới và những mảnh ruộng mới...
Ghé bản Ra Ly Rào mới, cảm nhận niềm vui lan khắp muôn nơi. Nhìn từ xa, những ngôi nhà mới xây cùng kích cỡ, sơn cùng màu sắc… cứ như những tổ chim bồ câu đẹp mắt. Phía trước nhà, cờ đỏ tung bay phần phật, ngay bên dưới là những chậu lan rừng đang nở hoa... Ông Hồ Văn Ất (Trưởng bản Ra Ly Rào mới) mừng rỡ bảo, sau bao nhiêu lận đận, bà con bản Ra Ly Rào mới vừa có được những ngày sống hạnh phúc, đủ đầy.
(còn tiếp)
Theo Nguyễn Phúc - Bá Cường (TNO)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.