Người Cơ Tu "săn tìm kho báu"

Cái nắng tháng Ba chói chang của xứ nóng miền Trung như tan biến khi chúng tôi “lạc” vào buôn làng xanh rợp bóng cây của đồng bào Cơ Tu ở xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, được các bà các chị, các chàng trai cô gái, già làng, trưởng bản ra đón từ đầu làng. Làm du lịch cộng đồng được người Cơ Tu ví như hành trình săn tìm và đánh thức kho báu. Và kho báu ấy hẳn không thể thiếu vắng sự chào đón nồng ấm từ những người con của núi rừng.

Hương sắc Cơ Tu

Cha Hiết Vân, 29 tuổi, cô gái Cơ Tu thuyết minh viên địa phương của điểm du lịch cộng đồng có dáng người nhỏ nhắn nhưng rắn rỏi nhiệt tình dạy chúng tôi vài từ Cơ Tu “làm vốn” để “hòa nhập” với bà con thôn Pà Rông. “K’rơ ka là bạn có khỏe không; Iêm là ngon, Liêm là đẹp”... Người Cơ Tu sẽ rất vui nếu du khách có thể giao tiếp với họ bằng tiếng mẹ đẻ, dù chỉ là chút ít. Trong khi còn đang lẩm nhẩm trong đầu sợ lẫn giữa “Iêm” và “Liêm” thì người dân thôn Pà Rông đã ra tận đầu làng vừa bắt tay, vừa ôm chầm vừa “K’rơ ka?” rộn ràng.

 

Điệu múa “tung tung ya yá.
Điệu múa “tung tung ya yá.

Thôn Pà Rông và 6 thôn còn lại của xã Tà Bhing đều tham gia làm du lịch cộng đồng. Cha Hiết Vân dẫn chúng tôi đi dạo quanh làng xem người dân nơi đây tái hiện những công việc mô tả sinh hoạt truyền thống để cảm nhận cuộc sống hàng ngày của người Cơ Tu. Chỗ này là các chị em giã gạo, chỗ kia là vài người chẻ củi, nấu nướng, đàn ông đặt bẫy thú rừng. Già làng Zuông Noonh, 70 tuổi, vừa đan gùi cho biết người Cơ Tu đang cố gắng khôi phục những gì đã mất, những sản phẩm đã là của người Cơ Tu thì phải gìn giữ và làm ngày càng đẹp hơn. Già làng khoe, không những thế, thu nhập của ông từ bán các sản phẩm đan gùi, đan mây cho hợp tác xã của xã cũng được khoảng 2 triệu đồng/tháng.

Người Cơ Tu hàng ngày vẫn làm nương rẫy, chỉ khi nào có tour đặt trước mới ở nhà đón khách. Mỗi thôn theo thế mạnh của mình thành lập các nhóm đời sống, nhóm ẩm thực, nhóm dệt thổ cẩm và nhóm múa. Một tour tham quan như vậy sẽ đưa du khách đi 3-4 thôn, để tất cả các nhóm và các thôn đều có cơ hội nhận được lợi ích từ du lịch cộng đồng. Hợp tác xã Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu - Nam Giang là đầu mối duy nhất nhận tour và phân bổ đều về các thôn, đảm bảo sự công bằng và đoàn kết. Bữa trưa hôm ấy tại thôn Pà La, đoàn khách được thưởng thức những món ăn ngon miệng đặc trưng của người Cơ Tu như zơ rá, cơm lam, thịt nướng với các loại lá rừng, thịt gà với cà tím. Hương vị từ tiêu rừng, ớt rừng mang lại cảm giác rất đặc biệt. Anh Briu Thương, giám đốc hợp tác xã cho biết, từ khi làm du lịch cộng đồng, bà con Cơ Tu tìm nguyên liệu núi rừng, nấu lại những món ăn truyền thống và được khách hàng phản hồi tích cực, đặc biệt là khách Nhật.

Ấn tượng hương sắc Cơ Tu còn được thể hiện qua điệu múa truyền thống “tung tung ya yá” ở thôn Pà Xua mà trước đây chỉ được múa trong các dịp lễ hội nhằm thể hiện lòng biết ơn với thần linh, thì nay được biểu diễn cho các đoàn du khách. Tung tung là điệu múa dành cho nam, người nam tay nắm chắc tấm khiên và cây dáo. Ya yá là điệu múa dành cho nữ, thể hiện lòng biết ơn và sự vui mừng. Trong tiếng cồng chiêng, những đôi chân trần múa uyển chuyển, những ánh mắt trao nhau ấm áp niềm hạnh phúc. Đây cũng là điểm dừng cuối cùng trong tour du lịch khép kín giúp du khách hiểu biết thêm về văn hóa Cơ Tu.

 

Người Cơ Tu dệt thổ cẩm.
Người Cơ Tu dệt thổ cẩm.

Hồi sinh “kho báu”

Từ năm 2001, Tổ chức Cứu trợ Phát triển Quốc tế (FIDR), đối tác của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đã triển khai các chương trình phát triển cộng đồng tại huyện Nam Giang. Trái ngược với sự phát triển của khu vực đô thị, người dân nơi này vẫn còn thiếu lương thực triền miên và có nguy cơ đánh mất dần bản sắc văn hóa cũng như niềm tự hào về dân tộc mình. Năm 2007, khi dự án phát triển cộng đồng kết thúc, bà con trực tiếp yêu cầu FIDR tiếp tục hỗ trợ khôi phục nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Cơ Tu, một thử thách mới của bà con với mong muốn bảo tồn ngành nghề truyền thống đang có nguy cơ mai một.

Chị Nguyễn Thị Kim Lan, giám đốc Hợp tác xã dệt thổ cẩm thôn Zơ Ra vừa giới thiệu vừa giảng giải kỹ thuật dệt cườm độc đáo của người Cơ Tu. Cườm được thiết kế theo kiểu hình học và một số mô típ tượng trưng cho các sự vật thiên nhiên như lá, ngôi sao... Hợp tác xã dệt thổ cẩm Cơ Tu, Zơ Ra là hợp tác xã đầu tiên của người thiểu số ở Quảng Nam, với 40 sản phẩm cho doanh thu bình quân 150 triệu đồng/năm. Phụ nữ Cơ Tu thường dệt khi rảnh rỗi và phải mất vài tuần, có khi cả tháng mới hoàn thành một tấm vải nên thu nhập của khoảng 30 chị em trong hợp tác xã mới dừng ở mức 400.000 - 500.000 đồng/tháng. Nhưng như bà Zơ Râm Rem, 70 tuổi, nói rằng, thế hệ trẻ ngày nay hầu như không biết làm nghề này, nếu không lưu giữ kiểu “mẹ truyền con nối” hoặc tham gia vào hợp tác xã, thì nghề dệt độc đáo này sẽ dần dần mai một, và đó là điều đáng tiếc.

Người Cờ Tu ở Tà Bhing làm du lịch cộng đồng không giống bất cứ địa phương nào. Nét đặc sắc của du lịch dựa vào cộng đồng ở Tà Bhing là cách điều phối và phân chia thu nhập công bằng cho cả 7 thôn tham gia làm du lịch. Làm du lịch cộng đồng theo phương pháp “săn tìm kho báu” - takaramono sagashi (một trong những phương pháp được áp dụng trong phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân ở Nhật Bản) đã từng bước đem lại sự đổi thay cho người Cơ Tu ở Nam Giang. Người trẻ muốn tìm hiểu thêm về văn hóa dân tộc, người già mong muốn truyền đạt văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Già làng Cơ Tu cũng là kho báu, vì các già làng biết nhiều tập quán, phong tục của địa phương. Ông Nguyễn Văn Phi, Phó phòng văn hóa huyện Nam Giang cho biết, sự chủ động của người dân tăng lên, giờ một tháng không đón đoàn khách nào là bà con hỏi. Hiện tại, vì khả năng đáp ứng chưa cao nên mỗi năm Nam Giang mới chỉ đón chừng 40 đoàn khách, trong đó 70% là khách Nhật, 20% khách Pháp và 10% khách Việt Nam.

Giám đốc Briu Thương cho biết, thu nhập của bà con Cơ Tu cũng khá hơn từ khi tham gia du lịch cộng đồng. Năm 2017, với doanh thu hơn 900 triệu đồng, gồm cả bán sản phẩm, 70% được chia cho người dân ở các làng tham gia cung cấp dịch vụ. Có thể số tiền này còn nhỏ so với nhiều địa điểm làm du lịch, nhưng quan trọng là người Cơ Tu vui thích, ý thức được giá trị của bản thân, giá trị cộng đồng và tìm lại được những “kho báu” như món ăn, điệu múa, đan lát, dệt may...

Vân Anh/laodong

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.