Ngôi làng 'cất giấu' rừng Cấm ở thượng sông Kôn

Ở vùng thượng sông Kôn, đoạn thuộc xã Vĩnh Hòa (huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định) có một ngôi làng đang truyền đời gìn giữ khu rừng nguyên sinh.

Cả làng xem rừng cây như “long mạch” đem đến vận may, no ấm cho dân làng. Trải qua hàng trăm năm, rừng cây được giữ nguyên vẹn, nhiều cổ thụ cao lớn sản sinh ra nhiều mùa quả để người làng cải thiện đời sống.

Giữ rừng để chống đói

Giữa tháng 5, nắng như đổ lửa, men dọc dòng sông Kôn, chúng tôi ngược ngàn tìm về ngôi làng Tiên Hòa (xã Vĩnh Hòa) để “mục sở thị” khu rừng thu nhỏ mà ngôi làng này đang "cất giấu". Trên đường đi, lướt qua mắt là vùng đồi núi khô cằn, khắp nơi nắng nóng bao phủ, cây cối quặt quẹo. Nhưng đến làng Tiên Hòa, một thế giới khác hiện ra đầy ấn tượng khi giữa nơi bán sơn địa khô quắt lại có một khu rừng nhỏ xanh ngát, chim thú hót vang cả một góc.

Ông Phạm Ngọc Anh chỉ tay về rừng cây nhỏ mà cả làng "cất giấu" qua nhiều thế hệ
Ông Phạm Ngọc Anh chỉ tay về rừng cây nhỏ mà cả làng "cất giấu" qua nhiều thế hệ

Ở đầu làng Tiên Hòa, ông Phạm Ngọc Anh (69 tuổi) kể, rừng cây có tên Hòn Cấm được cả làng bảo vệ từ hàng trăm năm qua. Ngày xưa, các ông chủ làng ban bố những lệnh cấm rừng rất nghiêm khắc. Nếu ai đụng đến một cây nhỏ cũng bị quở phạt, còn vi phạm nặng thì bị phạt làm thuê, gánh lúa công ích cho làng.

Bên trong Hòn Cấm "cất giấu" nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi
Bên trong Hòn Cấm "cất giấu" nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi

“Lúc còn nhỏ, tôi được nghe ông bà kể lại, cả làng giữ rừng là để giữ lấy mạch nước cho các giếng làng và những đồng lúa nước. Ngày xưa, cứ mỗi mùa khô hạn là khắp nơi mất mùa, thiếu đói nên làng nào có nước là dân làng đó ấm no. Nhờ có nước Hòn Cấm nên ruộng đồng của làng luôn tươi tốt, nuôi sống bao thế hệ, dân chưa bao giờ lo đói khát”, ông Anh kể.

Rừng Cấm của làng Tiên Hòa vẫn còn nguyên vẹn giữa vùng bán sơn địa
Rừng Cấm của làng Tiên Hòa vẫn còn nguyên vẹn giữa vùng bán sơn địa

Trong kháng chiến chống Mỹ, Hòn Cấm nhờ có vị trí chiến lược lại nhiều cây rừng nên được bộ đội lựa chọn làm nơi ẩn náu. Về sau, địch phát hiện Hòn Cấm có quân ta thì dùng máy bay rải bom cày nát đồi núi khiến cây rừng bị tàn phá. “Sau giải phóng, rừng cây bị tàn phá nhiều nên mấy năm sau làng liên tục bị khô hạn, ruộng lúa thiếu nước, mất mùa, nhiều người khó khăn. Từ đó, cả làng hiểu vai trò quan trọng Hòn Cấm và quyết tâm phải giữ lại cho đến hôm nay”, ông Anh kể thêm.

Một cây xay ăn quả cổ thụ 3 người ôm không xuể
Một cây xay ăn quả cổ thụ 3 người ôm không xuể

Rừng cây đẻ lộc

Để được “mục sở thị” Hòn Cấm, chúng tôi đến nhờ ông Lê Văn Hùng, Trưởng thôn Tiên Hòa, hỗ trợ và nhận lời làm "hoa tiêu" đưa đường nhập Hòn Cấm. Từ trong làng, chúng tôi phải leo qua một con dốc cao dựng đứng mới đến những quần thể cổ thụ. Càng vào sâu, đoàn như đang lạc vào khu rừng nguyên sinh thu nhỏ với nhiều tầng cây đan xen, nhiều loài dây leo khổng lồ vươn mình như muốn ngán đường khách lạ xâm nhập.

Theo chân "hoa tiêu" vào Hòn Cấm
Theo chân "hoa tiêu" vào Hòn Cấm

Vừa đi, vị trưởng thôn tâm sự: “Đối với làng Tiên Hòa và 400 hộ dân trong làng, vai trò Hòn Cấm rất quan trọng, trong đó có 150 hộ hưởng lợi trực tiếp từ rừng cây. Bên cạnh cảnh quan, môi trường mát mẻ, rừng cây ở Hòn Cấm còn giúp làng giữ được mạch nước ngầm từ lòng núi giúp dân chống hạn, cung cấp nước để bà con sinh hoạt, tưới tiêu ruộng đồng. Dù chẳng có quy chế, hình thức xử phạt nào cho hành vi xâm hại Hòn Cấm nhưng cả làng đều có ý thức giữ rừng rất cao, mọi người xem Hòn Cấm như di sản mà tổ tiên để lại”.

Một cây bằng lăng cổ thụ được cả làng Tiên Hòa gìn giữ hàng trăm năm
Một cây bằng lăng cổ thụ được cả làng Tiên Hòa gìn giữ hàng trăm năm

Sau một hồi lội rừng, chúng tôi đến gần một cây cổ thụ có thân đen nhánh, ông Hùng gọi đó là cây thị đen ăn trái. Mỗi mùa thị cho quả, khu rừng ngào ngạt mùi thơm gây mê hoặc cả con người và chim muông. Chưa hết, theo lời ông Hùng, Hòn Cấm còn có các loại cây cổ thụ khác như: bằng lăng, xay, ché, cóc rừng… Nhiều cây xay có đường kính gốc rất lớn phải 3 người ôm, mỗi mùa xay cho quả từ tháng 7-8. Người làng vào rừng để thu “lộc rừng” kiếm thêm thu nhập. Có năm, quả xay được giá từ 70.000 – 100.000 đồng/kg, nhiều người thu bộn tiền.

Gốc cây thị đen ăn quả cổ thụ khác nằm giữa Hòn Cấm
Gốc cây thị đen ăn quả cổ thụ khác nằm giữa Hòn Cấm

Cứ thế, theo chân ông Hùng, chúng tôi được tận mắt nhìn những cây rừng cổ thụ ẩn mình trong Hòn Cấm. Ở một khu vực núi phía Tây Nam, rất nhiều cây thị đen, xay ăn quả ước tính có tuổi hàng trăm năm. Nhìn tổng thể, Hòn Cấm chỉ rộng hơn 10 héc ta nhưng hệ sinh thái rừng đa tầng, có những quần thể cổ thụ ken dày chẳng khác nào một cánh rừng nguyên sinh đầu nguồn...

Cây xay ăn quả cổ thụ sản sinh những mùa quả giúp làng cải thiện thu nhập
Cây xay ăn quả cổ thụ sản sinh những mùa quả giúp làng cải thiện thu nhập

“Về lâu dài, chúng tôi sẽ cố gắng vận động, tuyên truyền bà con bằng mọi giá phải gìn giữ, bảo tồn Hòn Cấm nguyên trạng cho đến mai sau. Chúng tôi mong muốn cấp trên khảo sát, đánh giá lại giá trị của Hòn Cấm để khai thác tiềm năng du lịch sinh thái ở đây. Nếu được vậy, tương lai Hòn Cấm sẽ có "danh phận", có quy chế bảo vệ nghiêm ngặt và lan tỏa văn hóa giữ rừng của cả làng cho nhiều người dân, du khách khắp nơi biết đến", ông Hùng bày tỏ nguyện vọng.

Suốt hành trình khám phá Hòn Cấm, chúng tôi được chiêm ngưỡng nhiều "lão cây" hàng trăm năm tuổi
Suốt hành trình khám phá Hòn Cấm, chúng tôi được chiêm ngưỡng nhiều "lão cây" hàng trăm năm tuổi

Hình mẫu văn hóa giữ rừng

Ông Đặng Bá Quang, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Vĩnh Thạnh nhìn nhận, tục lệ gìn giữ rừng ở Hòn Cấm của làng Tiên Hòa là một hình mẫu văn hóa, thể hiện trách nhiệm của cộng đồng dân cư với rừng cây, sinh thái, môi trường sống. Đây là một cộng đồng có trách nhiệm, một tấm gương truyền đi thông điệp để mọi người dân cùng chung tay giữ lấy rừng, lá phổi xanh cho con người và muôn loài trong tự nhiên...

Theo NGỌC OAI (SGGPO)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.