Mưu sinh trên hồ Hòa Bình, bài 1: Bơi trên lộc trời

Cách đây gần 40 năm, dòng sông Ðà bắt đầu bị ngăn lại, tạo ra hồ Hòa Bình ngày nay. Với quy mô khổng lồ, hồ Hòa Bình vượt ra khỏi ý nghĩa của một công trình thủy điện, thủy lợi mà trở thành một hệ sinh thái, một không gian sống mới với những câu chuyện thú vị…
 
Anh Xa Văn Ðông chủ yếu nuôi cá bằng rau sắn và cỏ, thức ăn công nghiệp anh chỉ dùng lúc cần thiết
Anh Xa Văn Ðông chủ yếu nuôi cá bằng rau sắn và cỏ, thức ăn công nghiệp anh chỉ dùng lúc cần thiết
Manh lưới, bộ cần cũng đủ sống
Chúng tôi xuống hồ Hòa Bình từ một bến thuyền ở xóm Săng Bờ, xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc. Chiếc thuyền nhỏ của cô lái đò Bùi Thị Phương kêu lạch bạch nhưng cũng đủ đưa chúng tôi lướt trên mặt hồ trong xanh với cơ man núi đồi nhấp nhô.
Từ bến thuyền Săng Bờ này, chỉ cần đi ít phút sẽ đến ngay các thắng cảnh, di tích lịch sử quan trọng nhất của hồ Hòa Bình. Chuyện về các thắng cảnh, di tích này rất thú vị, biến đổi trùng điệp cùng quá trình ngăn đập, tạo hồ. Tuy nhiên, xin được hầu bạn đọc những chuyện đó ở các bài sau. Đặc sản cần nói trước hết của hồ, đặc biệt của hồ Hòa Bình là cá. Cá sông Đà, cá hồ Hòa Bình - một thương hiệu của xứ sở này.
Tôi nhờ Phương tạt vào bán đảo ở xã Vầy Nưa rồi đi lên khu chợ chuyên bày bán những mẹt, những xâu, những kẹp cá khô, cá nướng thơm lừng cho khách du lịch. Qua người quen giới thiệu, chúng tôi ngỏ với anh Quách Công Hồi, sinh năm 1970, xóm Săng Bờ được đi đánh cá cùng. Vừa dứt lời, anh Hồi đáp gọn: “Được! 3h sáng, anh em mình cùng đi”.
2h30 tôi dậy chuẩn bị đồ đạc cùng anh Hồi đi cất vó. Vừa thả vó, anh Hồi vừa chia sẻ: “Đa số bà con xã Vầy Nưa sống bằng nghề đánh bắt, nuôi cá, chỉ một số ít làm du lịch. Hằng đêm, chúng tôi dong thuyền trên hồ. Hồ vừa sâu, vừa rộng nên có rất nhiều loại cá to sinh sống; trong đó, có những loài cá măng, các quất, cá chiên… đặc sản được khách du lịch yêu thích”.
Giữa mặt hồ đêm tĩnh lặng nhưng xa xa là những chiếc đèn soi của những người làm nghề đánh bắt tạo nên không gian đầy sức sống. Anh Hồi kể, khi hồ mới tích nước, chỉ cần mảnh lưới đơn giản hoặc vài chiếc câu đã có thể đánh bắt rất nhiều cá. Hồi đó, cứ đánh được cá, anh mang đi đổi lúa, đổi khoai, bán lấy tiền là đủ nuôi cả nhà… Gia đình anh nuôi dạy con cái trưởng thành, tất tần tật đều nhờ nguồn cá dồi dào trong hồ này.
 
Ngư dân đánh cá trên hồ Hòa Bình
Ngư dân đánh cá trên hồ Hòa Bình
Mặt trời lấp ló, soi lên mặt hồ tạo nên vầng hào quang đẹp tuyệt vời. Bỗng đâu, mây đen kéo đến, xả một cơn mưa rừng như xối. Hai anh em chúng tôi vội thu dọn ra về. Nhìn khuôn mặt chưng hửng của tôi, anh Hồi tặc lưỡi: “Không sao, nghề này là vậy. Có được ít cá mương, ta về làm gỏi”.
Tiệc, phải nói đúng là tiệc vì món gỏi quá tươi ngon, độc lạ với những rổ rau rừng xanh mướt. Ở đó, tôi được ngồi với những cụ cao niên của xóm Săng Bờ, những người đánh cá từ thuở bé với chiến tích là những con cá cực khủng. Ông Đinh Công Thậu, 80 tuổi kể, ông đánh bắt cá từ 12 tuổi, khi dòng Đà Giang còn cồn sóng dữ; thác Bờ vẫn gào thét ngày đêm. “Tôi đã từng đánh được con cá măng 27kg. Giờ tuổi già nhưng vẫn ham. Chiều tà là tôi chèo thuyền thả lưới, 5 giờ sáng ra thu lưới về. Làm chơi chơi nhưng vẫn đủ tiền cho vợ chồng chi tiêu, còn biếu cho cháu chắt ít đồng mua sách bút” - ông Thậu vừa nhấp rượu vừa nói.
Ngày 6/11/1979, cả nước hướng về Hòa Bình mừng ngày khởi công xây dựng công trình thủy điện lớn nhất Ðông Nam Á thời bấy giờ. Nhà máy hoàn thành năm 1991 với công suất 1.920 MW. Theo các số liệu công bố của Tập đoàn Ðiện lực, hồ Hòa Bình là hồ có dung tích lớn nhất trong các hồ nước ngọt của nước ta với 9,7 tỷ m3, cao hơn thủy điện Sơn La (9,26 tỷ m3). Hồ Hòa Bình có tổng diện tích mặt hồ 208km2, trải rộng trên địa bàn 17 xã thuộc 5 huyện, thành phố với 47 đảo lớn nhỏ.
Nhốt thủy quái vào lồng
Dù cá khủng ngoài tự nhiên ít đi, nhưng nếu thực khách muốn thưởng thức các loại cá to, ngon cũng không phải việc khó. Anh Nguyễn Trung Nam, 54 tuổi, TP. Hòa Bình, một nhân vật nuôi cá đặc biệt trên hồ Hòa Bình nhận lời giúp chúng tôi xâm nhập cộng đồng của anh. Chúng tôi xuống cảng Bích Hạ (TP. Hòa Bình) để lên thuyền, ngược hồ Hòa Bình. Trong tiếng máy nổ rẽ sóng, anh Nam phân tích: 5 năm trở lại đây, nghề nuôi cá lồng trên hồ Hoà Bình phát triển rất mạnh. Trong đó, mô hình nuôi cá kết hợp với du lịch trên hồ trở nên nhộn nhịp, cho thu nhập cao tại các xã Thung Nai (Cao Phong), Ngòi Hoa (Tân Lạc), Hiền Lương, Tiền Phong, Vầy Nưa (Đà Bắc), Phúc Sạn, Ba Khan (Mai Châu).
 
Một con cá măng cỡ lớn ngư dân bắt được trên hồ Hòa Bình
Một con cá măng cỡ lớn ngư dân bắt được trên hồ Hòa Bình
Là dân trong nghề nhưng anh Nam không hề né tránh. Những con cá to, hiếm, chất lượng thịt cao, được ví von là “thủy quái sông Đà” đã tạo nên thương hiệu “cá sông Đà” hay “cá hồ Hòa Bình”. Nhưng bây giờ, trên hồ Hòa Bình ít có những con cá “khủng” ngoài tự nhiên như vậy. Thay vào đó cá lăng, cá trắm nặng vài chục cân được nuôi rộng rãi trên hồ. “Những con cá nuôi như vậy to, ngon không kém gì thủy quái. Mỗi con 10, 15 thậm chí 20 kg. Khách có thể yêu cầu bắt ngay trong lồng, ngả ra làm thịt, ăn ngay trên bè” anh Nam chia sẻ.
Mải mê với câu chuyện của anh Nam, chốc lát, chúng tôi đã về lại Vầy Nưa của Đà Bắc. Chèo thuyền đến một vịnh nhỏ trên hồ, chúng tôi đến thăm gia đình anh Xa Văn Đông ở xóm Săng Bờ khi hai vợ chồng đang chuẩn bị cỏ, lá sắn cho cá ăn. Nhà anh Đồng nuôi 8 lồng cá loại 70m3, chủ yếu là loại cá đặc sản cỡ lớn như lăng, trắm đen…
Chia tay anh Đông, chúng tôi tiến ra giữa lòng hồ nơi có hơn 120 lồng cá của Công ty TNHH thủy sản Hưng Nguyên. Vừa kết thúc cuộc họp với Hiệp hội nuôi cá lồng huyện Đà Bắc, anh Hoàng Thành Vĩnh, Giám đốc Công ty dẫn chúng tôi tham quan hệ thống nuôi trồng đầu tư quy mô, bài bản tại đây. Anh Vĩnh cho hay, ngoài tự chăn nuôi, Công ty đang mở rộng hợp tác với nông dân từ khâu nuôi trồng, đến bao tiêu sản phẩm.
Trong khi đang lênh đênh trên hồ Hòa Bình, chúng tôi gặp ông Hoàng Văn Son, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản tỉnh Hòa Bình đi khảo sát trữ lượng thủy sản và kiểm tra độ ô nhiễm nước. Ông Son cho biết, gần đây, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã đầu tư mô hình 200 - 300 lồng. “Chúng tôi đang đầu tư nghiên cứu, bảo tồn, phát triển các loại cá quý như cá chiên, cá lăng, cá tầm, cá bống, trắm đen... cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt để phát huy thương hiệu cá hồ Hòa Bình”, ông Son nói.
(Còn nữa)
Theo Viết Hà (TPO)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.