Mai này chợ nổi có 'chìm'?: Những đứa trẻ lênh đênh con chữ

Lênh đênh trên sông nước từ lúc mới lọt lòng, nhiều đứa trẻ con của các gia đình thương hồ dù đủ miếng ăn, không xa lạ với chiếc điện thoại thông minh nhưng lại đang 'đói chữ'.

Anh em cùng nghỉ học

Cơn mưa chiều ập tới kèm sấm chớp. Mấy chiếc ghe lớn của gia đình anh Trần Văn Tỏ bị gió thổi va vào nhau, lắc lư dữ dội. Vợ chồng anh nhào ra giằng neo các ghe cặp sát nhau. Hai đứa con anh Tỏ mới 7 - 8 tuổi cũng leo lên nóc ghe thả bạt, chằng dây che chắn mưa tạt. Những đứa bé mới ở tuổi học cấp 1 không hề run sợ trước cơn mưa giông ấy lại rất sợ hãi khi nghe tới hai chữ "đến trường".

Hai con trai của anh Tỏ là Bảo Nhi (7 tuổi) và anh trai Bảo Long (8 tuổi) chưa từng đi học. Cả gia đình anh chỉ có vợ là chị Nguyễn Thị Liên (32 tuổi) rành chữ nghĩa và cũng là người đứng ra tính toán tiền hàng. Họ còn có một cô con gái 12 tuổi nhưng cũng chỉ học hết lớp 3 rồi nghỉ, vì gia đình sống xa trường nên bé đi học bữa được bữa nghỉ, không theo kịp bạn bè.

Bảo Long tuy lớn hơn em trai nhưng bị chậm phát triển từ bé. Ở nhà, mọi người gọi Long là Xệ, còn Nhi là Bẹt. Hai đứa trẻ ngoài lúc tắm, nô đùa leo từ ghe này qua ghe kia hoặc lao ùm xuống sông tắm thì lại ôm điện thoại xem TikTok. Trước đây, Bẹt được ba xin cho học ở quê nhà An Giang, nhưng vì anh Tỏ lên chợ nổi buôn bán nên phải đưa Bẹt theo và bé nghỉ học khi còn chưa rành mặt chữ. Gia đình của anh Tỏ, chị Liên có 3 chiếc ghe. Hai chiếc của vợ chồng anh, còn một chiếc của ba má vợ. Họ cùng nhau bán buôn ở chợ nổi này cũng hơn 10 năm nay.

Xệ và Bẹt tập viết trên ghe. Ảnh: Lê Vân

Xệ và Bẹt tập viết trên ghe. Ảnh: Lê Vân

Anh Tỏ đem giấy tờ tùy thân của gia đình gồm giấy khai sinh, tạm trú ra cho tôi xem, hầu hết đều bị chuột gặm mất góc. Đó cũng là một trong những lý do khiến anh không xin học được cho con. Anh Tỏ gãi đầu ngại ngùng: "Đi xin bên phường mấy lần mà họ nói phải về quê làm lại giấy khai sinh cho tụi nhỏ, nhưng tui buôn bán cả ngày không bỏ chợ được, lại không biết chữ nên sợ lên phường làm giấy tờ lôi thôi…".

Gia đình anh Tỏ là thương hồ gốc. Họ theo chợ nổi khắp vùng đồng bằng từ Châu Đốc (An Giang) tới Cái Bè (Tiền Giang) rồi về Cái Răng (Cần Thơ). Chị Liên kể: "Cỡ mấy năm trước tui ngán cảnh sông nước, đưa con đi Sài Gòn buôn bán ở Hóc Môn. Mà trên bờ tiền thuê nhà cao, bán trái cây ở ngoài đường bị tụi nó đi ngang giựt mấy lần. Sợ quá cả nhà lại dắt díu về chợ nổi".

Anh trai của anh Tỏ là Trần Văn Thái cũng đi ghe bán sỉ khoai ngọt. Gia đình anh Thái cũng ba đứa con, trong đó một đứa đã nghỉ học, hai đứa nhỏ phải lên bờ ở với ngoại để được đến trường. "Cái vòng luẩn quẩn từ thời ông bà, cha mẹ nào có chữ nghĩa gì, giờ muốn đưa con đến trường mà thấy khó khăn quá…", anh Thái than.

Những đứa trẻ lênh đênh ở chợ nổi, lênh đênh cả con chữ.

Những đứa trẻ lênh đênh ở chợ nổi, lênh đênh cả con chữ.

Mưa tạnh, hai bé Bẹt và Xệ nhào xuống sông tắm, bơi nhanh nhẹn như những chú rái cá con. Cả hai thích thú khi được tôi tặng sách, tập để viết những chữ cái đầu tiên nhưng tuyệt đối không muốn đi học, vì "con sợ xa mẹ lắm, lên bờ không quen" như lời Bẹt nói. Anh Tỏ chia sẻ: "Mấy đứa ở trên sông sợ người lạ nên nói vậy thôi, chứ cho lên bờ vài bữa lại ham liền. Tui cũng đang ráng xong đợt hàng này để về quê làm lại giấy tờ cho tụi nhỏ coi có được vào năm học mới hay không".

Đôi mắt của bà

Những ngày theo ghe thương hồ chợ nổi, tôi gặp được hai bà cháu bán hàng rong trên sông. Đó là dì Nguyễn Thị Thủy (59 tuổi) cùng cháu ngoại Đỗ Hoàng Trung (12 tuổi). Giữa trưa nắng, chiếc đò chèo tay của dì Thủy trôi chầm chậm quanh những tàu du lịch trên sông. Họ tranh thủ lúc các ghe trái cây "mối" của tàu du lịch đã bán xong thì cập vào mời khách. Hôm thì dì Thủy bán trái cây, hôm lại bán bánh bao, xôi…

Trung được ngoại gọi bằng tên Lùn. "Hồi mới sanh nó nhỏ xíu à, nên gọi vậy đó", dì Thủy nói. Trung còn có một em gái sinh đôi cũng nghỉ học theo bà về chợ nổi. Dì Thủy kể lại cảnh đời cơ cực của 3 bà cháu: "Ba mẹ nó bỏ từ lúc mới đẻ, mẹ tụi nhỏ giờ có gia đình mới ở Bình Phước, cũng làm công nhân nên khó khăn lắm. Hai đứa ở với tôi. Hồi đó nuôi tụi nhỏ rồi bán buôn cứ phải vay vốn theo ngày, thâm vốn miết chịu không nổi, giờ còn nợ hơn ba chục triệu. Tui ráng lắm mà phải cho sắp nhỏ tạm nghỉ học vì gồng không được".

4 giờ sáng, Trung và ngoại lên con đò nhỏ sắp đồ đi bán. Cậu bé mới 12 tuổi là đôi mắt của bà vì dì Thủy bị cận tới 7 độ, mỗi lúc từ bè xuống đò vào tờ mờ sáng thì không thấy đường. Trung phải vừa quan sát vừa canh cho mũi đò không va vào chân cột bè hay báo cho ngoại biết chướng ngại vật xung quanh. Chiếc bè gỗ cũ kỹ tròng trành khi hai bà cháu lần mò xuống đò dưới ánh đèn đường vàng nhợt. Tôi chợt thấy cay sống mũi khi nhìn cậu bé nhỏ xíu nhường cho em gái giấc ngủ ngon để cùng bà đi bán từ sáng sớm.

Dì Thủy và cháu ngoại bán hàng rong ở chợ nổi Cái Răng

Dì Thủy và cháu ngoại bán hàng rong ở chợ nổi Cái Răng

"Con chỉ có ước mơ là ngoại bán hết bánh bao, khỏi ăn trừ cơm, vì hay bị ế lắm. Rồi ngoại lo được tiền góp cho người ta, tiền thuê bè mỗi tháng coi vậy cũng gần 6 trăm ngàn. Chừng nào ngoại khá hơn ngoại sẽ cho tụi con đi học lại", Trung hồn nhiên ngồi tính toán những khó khăn mà chỉ em mới có thể chia sẻ cùng bà ngoại. Dì Thủy đứng chèo đò, lấy tay chậm nước mắt khi nghe Trung nói chuyện.

Dù không biết chữ nhưng dì Thủy nâng niu giấy tờ của hai đứa cháu nhỏ như báu vật. Những cuốn tập cũ có nét chữ tròn trịa, rõ ràng của Trung và em gái Bảo Trân là niềm tự hào của người bà tần tảo này. Bà bộc bạch: "Tui chỉ ước giờ hai đứa được đi học lại, mắt có yếu tui cũng tự mò chèo bán được, để thằng nhỏ được đi học, nó thông minh và mê đi học lắm. Chỉ lo mình không đủ sức đóng tiền học. Thôi thì học tới đâu mừng tới đó".

Bên cạnh ngoại, Trung mắt sáng rỡ khi được tôi tặng bộ sách lớp 3 để cùng em gái ôn bài. Cậu bé mân mê những cuốn tập mới và hỏi: "Giờ con viết liền được không?". (còn tiếp)

Sẽ có "lớp học nổi" ?

PV Thanh Niên đã có cuộc trao đổi với bà Bùi Thị Bích Phượng, Phó chủ tịch UBND P.Lê Bình, Q.Cái Răng (TP.Cần Thơ). Bà Phượng cho biết: "Phường đã nắm tình hình và sẽ từng bước tháo gỡ cho các em. Trước mắt, với hai bé sinh đôi, phường sẽ giúp cho các em thủ tục nhập học tại Trường tiểu học Lê Bình. Nhưng các em không thuộc địa phương nên khó miễn giảm học phí. Còn với các bé ở chợ nổi, tôi sẽ khảo sát lại số trẻ chưa được đi học. Nếu có thể thì mở lớp học tình thương ngay chợ nổi Cái Răng cho những em không có điều kiện đến trường. Cái khó của địa phương là các em phải theo cha mẹ bán buôn nên nếu xin học được thì gia đình phải cam kết cho con theo học đến cùng, không được bỏ ngang".

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.