Lớp học nơi lưng chừng trời

Ai đi huyện cuối đường Trạm Tấu (Yên Bái), cách thị trấn 5 km nhìn sang tay phải thấy một con đường mòn dốc ngược toàn vết chân trâu. Đó là đường lên bản Tà Lù Đằng (xã Xà Hồ, Trạm Tấu) chon von lưng núi Pú Luông của dãy Hoàng Liên Sơn, ít người biết.

“Đường dành cho thầy cô giáo và con trâu, con bò”

Đỗ Văn Khanh, Phó trưởng phòng GD-ĐT huyện Trạm Tấu, người cao gầy nhưng phăm phăm cày nát các điểm trường trong huyện, bảo: Toàn huyện có hơn chục điểm tạm bợ tranh tre nứa lá, trong đó Tà Lù Đằng đứng đầu về mức độ khó khăn. Bản nằm xa đỉnh Tà Chì Nhù cao 2.900 mét được dân phượt gọi là “đỉnh cao thứ 7 Việt Nam”. Người Kinh vào bản duy nhất là giáo viên.

 

Học sinh mầm non Tà Lù Đằng giờ tan học.
Học sinh mầm non Tà Lù Đằng giờ tan học.

“Đường này chỉ dành cho thầy cô giáo và con trâu, con bò”, ông Mùa A Dế, Chủ tịch UBND xã Xà Hồ, vừa hùng hục đẩy chiếc xe Win ngược dốc 15 độ vừa toang toác cười: “Năm rồi có dự án làm đường giao thông nông thôn nên mới xin được tiền bổ núi, phát cây làm đường. Trước đấy, con ngựa thồ ngô từ bản xuống đường, lên cũng đi lạc”.

Trước khi lên Tà Lù Đằng, cô giáo Trần Thị Thoa, Hiệu trưởng Trường mầm non Hoa Hồng của xã Xà Hồ, gọi điện bảo: “Trời nắng, có thể đi xe máy trong 40 phút. Còn mưa, phải đi bộ 3 tiếng”. Hôm lên, may có nắng nên thầy giáo tiểu học Nguyễn Văn Hồng, thâm niên 18 năm dạy học vùng cao, mới dám lấy xe máy chở tôi trên con đường vòng sườn núi, lách trên miệng vực, ào qua lòng suối, nhảy tưng tưng vì đá hộc.

Bản Tà Lù Đằng nằm cách đường tỉnh lộ 7 km, ở tít trên cao. 50 hộ dân với 318 nhân khẩu người Mông sống nhờ vào những nương ngô còi cọc, phần sống thì ít, phần chết nhiều vì sương muối. Năm nay ngô được giá, những... 29.000 đồng/yến (10 kg). Giá ấy là phải mang xuống đường giao tận thùng xe cho thương lái, chứ có cho không cũng chẳng ai lên lấy. Sùng A Khay, 30 tuổi, là trưởng bản, nói: “Bản này 100% hộ nghèo. Ai giàu nhất mới có xe máy, nhưng giàu thì cũng chỉ ăn cơm với ngô”. Đến bản, tôi hỏi chuyện điện đóm, ai cũng ngơ ngác. Chủ tịch xã Mùa A Dế buồn buồn: “Điện có rồi, ở dưới đường ấy”, và giải thích: “Không đưa trạm hạ thế lên được vì xa quá. Kéo dây lên thì phải nhiều cột và quá hao”.

Lớp mầm non giữa bản heo hút

Điểm trường mầm non Tà Lù Đằng nằm giữa bản. Căn nhà thấp xiêu vẹo, vách gỗ đen đúa cách nhau cả nắm tay, mái fibro xi măng thủng lỗ chỗ chiếu xuống nền đất vô số đốm nắng. Gian rộng nhất làm lớp học với mấy bộ bàn ghế mùn xỉn. Gian bé hơn kê mấy tấm gỗ trên ghế và gọi là chỗ ở cho giáo viên cắm bản.

Những căn nhà lưng chừng núi của người Mông, dù có xây dựng kiên cố thế nào, chỉ vài mùa mưa nắng là xám xịt, ọp ẹp. Lớp học này lại ọp ẹp hơn.

Lý do cũng chỉ vì năm trước, không biết người ta cải tiến kiểu gì mà lùa hết học sinh mầm non về điểm chính để học. Mà ở cái bản heo hút này, nhà gần điểm trường nhưng mưa lạnh đường trơn, mùa thu hoạch bận bịu, dịp lễ tết la đà rượu chè… là người dân cho con cháu nghỉ học khiến các cô giáo rạc cẳng đến nhà vận động.

Còn bây giờ phải đưa con từ bản xuống đường 7 km, rồi đi tiếp 5 km đến điểm chính, mỗi ngày 2 buổi đưa đón là mất toi công việc của một người lớn trong nhà. Thế là học sinh đua nhau nghỉ học, em nào chăm nhất cũng chỉ đến lớp 3 - 4 lần/tuần. Giáo viên lo lắng, ban giám hiệu ăn không ngon ngủ không yên, lãnh đạo phòng đành xin năm học 2017 - 2018 dạy lại mầm non ở các điểm bản.

Riêng Tà Lù Đằng cử lên 2 cô giáo có kinh nghiệm là Lương Thị Dom (27 tuổi, nhà ở TT.Trạm Tấu) và Đoàn Thị Xuyên, ai cũng biết tên.

Người gieo chữ cùng cực

 

Cô giáo Đoàn Thị Xuyên chăm sóc học sinh mầm non.
Cô giáo Đoàn Thị Xuyên chăm sóc học sinh mầm non.

Cô giáo Đoàn Thị Xuyên, 31 tuổi, quê Sơn La, sau đó sang Phú Thọ ở với bố mẹ nuôi học trung cấp mầm non trong Trường đại học Hùng Vương. Năm 2009 ra trường nhưng không xin được chỗ dạy, cô về làm tạp vụ tại Ban Quản lý vườn quốc gia Xuân Sơn (Phú Thọ), đến 2012 mới chính thức xin được chỗ dạy mầm non ở xã Xà Hồ (Trạm Tấu, Yên Bái). Cô được điều lên dạy trên điểm trường Háng Xê và trong năm 2013 lấy chồng làm thợ mộc ở H.Văn Chấn, sinh con trai đầu tên Đồng Duy Hiếu, tới năm ngoái sinh tiếp bé trai tên Đồng Duy Tuấn.

Nói chuyện hoàn cảnh, giờ Xuyên có lẽ đứng đầu trong số các giáo viên trong xã. Năm 2013 khi đang dạy ở Háng Xê, Xuyên sinh con và sau thời gian nghỉ lại ôm con lên dạy học. Mẹ chồng là bà Hà Thị Chiếng (khi đó 72 tuổi) phải rời nhà ở thôn Đồng Ban (xã Xuân Thịnh, H.Văn Chấn, Yên Bái) lên trông cháu cho con dạy học. Hết 1 năm, Xuyên được chuyển về điểm chính bán trú Tà Ghênh, năm học sau (2016 - 2017) lại lên điểm trường trên bản Suối Giao, bà Chiếng vẫn kiên nhẫn đi theo trông cháu, chấp nhận cuộc sống ăn ở tạm bợ tập thể, thiếu từng chỗ tắm, chiếc chiếu nằm. Tháng 9.2016, khi cô Xuyên sinh cu Tuấn, vẫn một tay bà Chiếng chăm con dâu mới sinh và cháu trai, riêng cu Hiếu thì mẹ cho theo lên lớp học cùng mẹ, vừa học vừa khóc tỉ ti.

“Nhiều khi em cảm giác như bị giời đầy. Khổ đến cùng cực”, Xuyên nói với tôi trong quãng đường xuống núi buổi chiều. Thấy tôi thở dài, cô quay lại an ủi: “Tại anh mới nghe cứ tưởng vậy thôi, chứ tụi em công tác lâu, quen rồi!”. Ít ai biết, bước vào năm học mới 2017 - 2018, ngay từ giữa tháng 8 khi được giao giảng dạy tại điểm trường Tà Lù Đằng, cô giáo Xuyên lại dắt mẹ chồng 76 tuổi ôm cu Tuấn (chưa đầy 1 tuổi) cùng chăn chiếu, quần áo, nồi niêu… ngược núi Pú Luông. Lên điểm trường, thấy bỏ hoang cả năm, không điện nước, phòng ở, cô lại đưa cả nhà xuống đường, xin ở nhờ nhà Trưởng thôn Mùa A Khay.

Năm trước, cứ cuối tuần là anh Đồng Văn Hưởng, chồng Xuyên lại chạy xe máy từ xã Xuân Thịnh (H.Văn Chấn, Yên Bái) trên quãng đường núi 40 km để lên thăm mẹ, vợ và 2 con trai. Năm nay cu Hiếu đã lớn, phải về ở với bố. Cuối tuần, hai bố con lại lóc cóc xe máy lên Tà Lù Đằng ở lưng chừng trời, sum họp gia đình trong 2 ngày 1 đêm, rồi lại lọc cọc về, đợi tuần sau sum họp.

Khi tôi viết những dòng này, gọi điện cho Xuyên hỏi chuyện. Cô kể trong tiếng mưa rừng ào ạt: “Dạo này mưa suốt, lớp dột khắp nơi. Em dậy từ 4 giờ sáng cho con bú, đi bộ 7 km lên điểm trường vừa kịp đón trẻ. 16 giờ chiều về, 18 giờ tối đến nhà, kịp cho cu Tuấn bú mẹ. Cuối tháng phải dọn lên bản, ăn ở tạm bợ cũng cố chịu. Mỗi ngày đi bộ 5 - 6 tiếng đồng hồ, mệt lắm anh ơi!”. Tôi bảo: “Mưa vầy, xuống núi sớm đi kẻo lũ quét ngang đường mòn”. Lại nghe tiếng cười phía bên kia: “Đợi phụ huynh đến đón hết mới về. Bọn trẻ bé như con mình, thả về không yên tâm. Tụi em dùng đèn điện thoại soi đường, cũng được. Xuống núi có 2 tiếng thôi”.

Mai Thanh Hải/thanhnien

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.