Lên núi xem người Cơ Tu kết nghĩa

Những hận thù, hiềm khích và cả nợ máu được người dân tộc Cơ Tu (Quảng Nam) hóa giải bằng lễ kết nghĩa. Lễ kết nghĩa là một nét văn hóa đặc sắc của người dân Cơ Tu sống giữa núi rừng Trường Sơn hùng vĩ.
Lễ hội trở lại với vùng cao
Những ngày trung tuần tháng 7, chúng tôi có dịp lên huyện miền núi Đông Giang (Quảng Nam) đúng đêm lễ hội ngày đoàn kết của người Cơ Tu lần đầu được tổ chức ở đây. Phải 20h lễ hội mới bắt đầu, thế nhưng từ chiều tối đồng bào sống ở các bản làng xa xôi của huyện Đông Giang đã rồng rắn kéo về thị trấn Prao.
Sân trung tâm văn hoá thể thao huyện Đông Giang trước giờ khai lễ đã không còn chỗ trống. Một màn hình led cỡ lớn được dựng ngay sân khấu của chương trình. Sau hơn 2 năm dịch bệnh COVID-19 hoành hành “phố núi” Prao mới vui nhộn trở lại như vậy.
Ông AVô Tô Phương (Chủ tịch UBND huyện Nam Giang) cho biết: Từ xa xưa, người Cơ Tu luôn giữ mối quan hệ thân thiết giữa làng này với làng khác, thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng giữa núi rừng. Trong đó, lễ kết nghĩa truyền thống để kết mối thân giao, giải quyết mâu thuẫn, tạo sự hài hòa trong cuộc sống và mang ý nghĩa sâu sắc trong việc gắn kết cộng đồng, làng bản.
Ngày nay, lễ kết nghĩa thường được tổ chức không xuất phát từ sự mâu thuẫn, mà cao hơn là để giữ mối quan hệ ngày càng tốt đẹp, đoàn kết bền chặt, cùng giúp nhau phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, giữ vững an ninh chính trị và giao lưu văn hóa...
Lễ kết nghĩa người Cơ Tu gọi là prơngooch có nghĩa là prơliêm (làm mối quan hệ tốt đẹp hơn), prơ âm (mời uống rượu với nhau để giữ mối quan hệ gắn chặt, đậm tình). Già làng Arâl Chớp (xã Tà Lu, huyện Đông Giang) cho biết: Lễ kết nghĩa tồn tại đến nay tạo ra tính nhân văn trong mối quan hệ giữa làng với làng, xã với xã trong cộng đồng người dân vùng cao.
Hoạt cảnh trên sân khấu tái hiện nghi lễ kết nghĩa. Để phục vụ người dân và du khách chính quyền huyện thuê hẳn đội ngũ media chuyên nghiệp quay và chiếu trên màn hình led.
“Hôm đi qua huyện Nam Giang xem lễ hội cồng chiêng, thấy bên đó trình chiếu lễ qua màn hình lớn, bà con rất thích thú. Thấy hay nên Đông Giang về học tập.
Nếu tái hiện nghi lễ trên sân khấu, ngồi xa bà con, du khách chỉ nghe âm thanh, không trực quan sinh động, đặc tả từng nghi lễ chi tiết thì sẽ không cuốn hút được. Ê kíp quay phim xịn xò từ phố lên, bà con theo dõi từ đầu đến cuối, không ai rời mắt khỏi màn hình. Đó là thành công của một lễ hội khi níu chân được người dân, du khách đến tận những phút cuối” ông Phương nói.
Độc đáo
Hoạt cảnh lễ kết nghĩa giữa thị trấn Prao và xã Tà Lu được tái hiện trên sân khấu với đầy đủ nghi lễ truyền thống hết sức độc đáo. Nhiều du khách nước ngoài có mặt phải tròn mắt dõi theo đầy thích thú.

Các già làng người Cơ Tu thực hiện nghi lễ cúng thần linh trong lễ kết nghĩa. Ảnh: Nguyễn Thành
Các già làng người Cơ Tu thực hiện nghi lễ cúng thần linh trong lễ kết nghĩa. Ảnh: Nguyễn Thành
Sân khấu tái hiện trong ngày tổ chức lễ kết nghĩa, trước khi xã Tà Lu có mặt, tại thị trấn Prao dân làng đã tổ chức lễ cúng để báo với Giàng, với thần linh, trời, đất đang bảo vệ, che chở cho người dân thị trấn về việc tổ chức lễ kết nghĩa với xã Tà Lu. Họ cầu cho Giàng, thần linh, trời, đất đừng trách móc mà hãy phù hộ cho hai xã tổ chức lễ suôn sẻ, không để xảy ra những điều không hay trong ngày hôm nay và sau này.
Khi người dân xã Tà Lu đến địa điểm tổ chức, người dân Prao mang theo cơm lam, bánh sừng trâu, xôi, gà, vịt, cá, ếch, rượu cần, rượu tà vạc, tấm tút…Khi đã tiếp nhận các lễ vật, mời rượu xong là phần nói lý, hát lý.
Già làng ALăng Cháy, Alăng Lâm được xã Tà Lu cắt cử để hát lý, nói lý. Bên kia, già làng Alăng Linh và Alăng Vôr cũng được thị trấn Prao cử ra đối đáp. Nghệ thuật nói lý, hát lý của người Cơ Tu mang tính ứng khẩu nhanh, thấu tình đạt lý, phức tạp sâu lắng về ý tứ, cô đọng về tính chất, thâm thúy về nội dung. Từ đó bắt đối phương phải suy nghĩ cân nhắc và chắt lọc am hiểu để hát trả đối phương của bên hát trước. Nói lý, hát lý có những cách thể hiện khác nhau.
Do vậy, không phải ai cũng có thể am hiểu hết được nghĩa của việc nói lý, hát lý. Theo các già làng, muốn nói lý, hát lý được hay, ứng khẩu giỏi cần phải nghe nhiều, am hiểu và sống trong cộng đồng thì mới học nói lý, hát lý được. Để muốn hát lý trước thì phải có nói lý.
Năm 2015, nói lý, hát lý được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Do đó tại mỗi lễ hội, ngày vui của gia đình, làng, xã nói lý hát lý là nghệ thuật diễn xướng dân gian của người Cơ Tu không bao giờ thiếu được.
Tại lễ kết nghĩa nói lý, hát lý đều mang ý nghĩa về kết nghĩa, tình đoàn kết giữa hai bên. Trước đây mối quan hệ đã hài hòa tốt đẹp và sau khi tổ chức lễ kết nghĩa thì càng tốt đẹp, gắn chặt hơn.

Người dân và du khách nước ngoài thích thú xem lễ kết nghĩa Ảnh: Nguyễn Thành
Người dân và du khách nước ngoài thích thú xem lễ kết nghĩa. Ảnh: Nguyễn Thành
Dân có nguồn thu từ bảo tồn văn hóa
Ông AVô Tô Phương, Chủ tịch UBND Đông Giang bộc bạch: “Người dân Cơ Tu có nhiều nét văn hoá đặc sắc hết sức hấp dẫn. Bên cạnh việc bảo tồn, huyện đang nỗ lực kết nối với các công ty lữ hành, tập đoàn lớn để đưa lễ hội mừng lúa mới, lễ khánh thành Gươl, nhà mới, lễ kết nghĩa…của bà con đến các địa điểm du lịch ở Quảng Nam, Đà Nẵng để phục vụ du khách. Việc này vừa bảo tồn những nét văn hoá đặc sắc, vừa góp phần tạo thu nhập cho bà con, thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng, du lịch xanh trên địa bàn”. Mới đây nhất, khu du lịch Cổng trời Đông Giang được đưa vào hoạt động, đội múa, đội cồng chiêng của bà con thị trấn Prao đã được lựa chọn để trình diễn lễ hội và múa truyền thống phục vụ du khách, giúp người dân có thêm nguồn thu từ bảo tồn nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình.
Sau khi đã nói lý, hát lý xong, hai bên cùng nhau tổ chức cúng báo với Giàng, thần linh, trời, đất hai bên tổ chức kết nghĩa. Các vị già làng uy tín của 2 địa phương cúng rằng: “Lạy Giàng, trời đất, tổ tiên! Hôm nay thị trấn Prao và xã Tà Lu tổ chức cầu cho mọi người luôn mạnh khỏe, làm ăn phát đạt, kiếm được nhiều lúa thóc, hai bên không xảy ra tranh chấp mâu thuẫn.
Từ nay về sau thị trấn và Tà Lu xem như một nhà, luôn đoàn kết để phát triển kinh tế, gìn giữ quê hương Đông Giang giàu đẹp. Các thần linh, Giàng, núi rừng sông suối đừng thấy làm lạ vì hôm nay hai bên chúng tôi tổ chức lễ kết nghĩa.
Để hằng năm chúng tôi luôn được ngồi với nhau, không ai phải gặp điều không hay. Hai bên chúng tôi kính dâng rượu, trà tất cả các đồ ở đây đến các thần linh, tổ tiên, trời đất, sông suối chứng kiến cho lòng thành của chúng tôi để hai bên từ đây về sau mối quan hệ ngày càng tốt đẹp, tình nghĩa bạn bè, anh em bền lâu”.
Khi các già làng xong lễ cúng, cũng là lúc tiếng trống, tiếng cồng chiêng vang lên rộn rã núi rừng. Trong trang phục truyền thống, người dân nhảy múa điệu Tân Tung, Dá Dá quanh cây nêu mừng lễ kết nghĩa đến tận khuya.
Theo Nguyễn Thành (TPO)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.