Làng chỉ có người già, trẻ nhỏ

2 - 3 năm nay, ở làng tái định cư này là vậy. Vắng tanh chừng vài ba tháng, rồi cha mẹ lũ trẻ làng lũ lượt kéo về. Non chừng một tháng, đám người khỏe mạnh lại đi tây, về đông. Làng lại buồn với núi rừng
Làng của người Cadong, H.Sơn Tây. Ảnh: Phạm Anh
Những ngôi nhà rất khang trang ở khu tái định cư Anh Nhoi 2, xã Sơn Long, H.Sơn Tây (Quảng Ngãi) nhưng chỉ có người già và trẻ con trú ngụ bởi người khỏe mạnh đã đi tìm chốn mưu sinh hoặc tìm về làng cũ sinh sống. Đây chính là làng tái định cư của dự án thủy điện Đăk Đrinh.
"Lỡ ai chết sẽ không có người khiêng"
Từ UBND xã Sơn Long, chúng tôi cùng anh Đinh Văn Bây, Phó công an xã, theo đường bê tông tìm đến làng Anh Nhoi 2. Mùa đông, cái lạnh của rừng se sắt mang theo sương trắng cuốn chân người. Đi dọc từ đầu đến cuối thôn, nhà cửa khang trang san sát nhưng rất lạ, không thấy gà, heo thả rông như các làng vùng cao khác.
Anh Bây dẫn tôi đi từ đầu đến cuối thôn, tay chỉ trỏ, miệng giải thích: Những ngôi nhà khóa cửa im ỉm, hơi gỉ sét là do đi nhiều tháng chủ chưa quay về. Những ngôi nhà có quần áo trẻ con phơi, treo ngoài hiên nhà là gia đình còn con nhỏ, cha mẹ đi gửi cho ai đó nuôi giùm, còn mình đi tìm việc làm kiếm tiền gửi về nuôi con.
Gần cuối làng Anh Nhoi 2, tôi gặp một phụ nữ Cadong tên Đinh Thị Vưn nhai trầu bỏm bẻm, đang đứng trước cửa nhà. Hỏi chuyện, bà thở dài thườn thượt, nhớ làng cũ. Nó bây giờ ở phía bên kia dãy rừng, phần thì nằm trong biển nước hồ thủy điện Đăk Đrinh, phần phủ xanh bởi cỏ cây hoang dại.
Năm 2013, gia đình bà nhường hơn 4 ha đất ruộng, rẫy ở xóm Ra Mun, thôn Ra Manh, xã Sơn Long cho thủy điện, rồi nhận căn nhà và 600 m2 đất ở bây giờ. Sống trong căn nhà khang trang, bà con ở cách nhau vài sải tay, nhưng vui chưa nhiều thì tiền đã hết. "Tôi mua đất ở thôn Tà Mục, xã Sơn Dung, H.Sơn Tây và qua cả xã Ngọc Tem, H.Kon Plông (Kon Tum) để trồng mì. Thế nhưng bán hết mì cũng không đủ tiền mua gạo. Lũ trẻ còn sức thì đi các tỉnh Tây nguyên, vào TP.Quảng Ngãi để kiếm việc, còn gái già này, hai chân bước không nổi qua ngọn đồi trước mặt. Đợi nhà nước cấp cái ăn thôi", bà Vưn nói.
2 - 3 năm nay, ở làng tái định cư này là vậy. Vắng tanh chừng vài ba tháng, rồi cha mẹ lũ trẻ làng lũ lượt kéo về. Non chừng một tháng, đám người khỏe mạnh lại đi tây, về đông. Làng lại buồn với núi rừng. Chỉ còn người nhà canh cửa. Tiếng trẻ con thỉnh thoảng đọc bài, thút thít nhớ mẹ. Hôm tôi ở làng, trời lạnh, một số em không đến trường, lôi thôi quần áo, mặt mày nhem nhuốc và thương nhất là ánh mắt đờ đẫn thèm mồ hôi của cha, thèm vòng tay mẹ. "Ở đây không có đất rẫy, ruộng lúa nước. Suốt ngày ngồi không, rủ nhau uống rượu đến bệnh cả người. Bọn trẻ mới rủ nhau đi kiếm việc làm, chắc tết mới về. Giờ này mà có ai chết, sẽ không có người khiêng", bà Vưn nói, mặt cúi xuống, giấu tiếng thở dài.
Bà Đinh Thị Vưn: "Giờ này mà có ai chết, sẽ không có người khiêng". Ảnh: Phạm Anh
Một thời “làng đại gia”
6 năm trước, làng này được gọi là "làng đại gia" ở huyện miền núi Sơn Tây. Chuyện là, nhiều gia đình chỉ đủ ăn, bỗng thành tỉ phú. Những ngôi nhà kiểu mới được xây khang trang, như đô thị thu nhỏ mọc lên giữa rừng. Vậy mà giờ đây, nhà nhà vắng tanh, các “đại gia” giờ đang nghèo trở lại, phải nhận gạo trợ cấp hằng tháng. Anh công an xã bảo, nguyên nhân là nhận khối tiền đền bù của dự án thủy điện Đăk Đrinh, nhiều người giàu lên, đâm ra ăn chơi thả cửa.
Ông Đỗ Thanh Vượt, Chủ tịch UBND xã Sơn Long, chua chát bảo, trong 33 hộ dân ở làng tái định cư này, người nhận tiền đền bù ít nhất vài trăm triệu đồng, người nhận nhiều đến mấy tỉ đồng. Do tiêu xài xả láng, nên chẳng mấy chốc mà trắng tay. Bây giờ 4 hộ thoát nghèo, còn lại là tái nghèo. Ngày đó, bỗng dưng ôm một cục tiền, nhiều người mua ô tô, xe máy, xây nhà khủng, sắm dàn karaoke, bàn ghế xịn... Làng vùng cao rộn rã đàn ca, bia rượu suốt ngày. Giờ thì đâu lại hoàn đó.
Rồi anh Bây đưa tôi đến nhà ông Đinh Văn Điều. Ngôi nhà khóa trái cửa. Thì ra ông Điều đã bán căn nhà cho chủ khác rồi về làng cũ sinh sống. Anh Bây cho biết, ông Điều từng nhận 3 tỉ đồng tiền đền bù. Từ người mỗi năm bán mì, cau trái… kiếm dăm ba triệu đồng, giờ cầm 3 tỉ đồng trong tay, biết làm gì cho hết tiền? Vậy là cậu quý tử hơn 20 tuổi đời lấy tiền đi mua ô tô, nhậu triền miên.
Ở thôn Anh Nhoi 2, Đinh Văn Thiên được xem là tay tiêu tiền có tiếng. Để ra dáng công tử, Thiên tậu ô tô 400 triệu đồng; xin tiền cha mua nhà lầu sát đường Đông Trường Sơn gần 1,9 tỉ đồng. Trên núi có gì vui, vậy là "công tử" Thiên lái xe xuống chơi bời ở TP.Đà Nẵng, TP.Quảng Ngãi. Chơi hết tiền, Thiên bán xe tiêu xài. Căn nhà tiền tỉ bây giờ cũng đóng cửa, còn chàng “công tử” kia giờ cũng bỏ nhà đi. Còn ông Điều quay lại kiếp nghèo. Tạm bợ vài năm, ông Điều bán nhà dắt díu nhau về lại làng cũ.
Nhận số tiền đền bù 3 tỉ đồng, ông Đinh Văn Rê và bà Đinh Thị Vưn (thôn Anh Nhoi 2, xã Sơn Long) dựng căn nhà trị giá 300 triệu đồng để ở và mua sắm đồ dùng trong nhà. Lẽ ra số tiền còn lại sẽ giúp vợ chồng ông dưỡng già đến cuối đời. Thế nhưng, thú vui của cậu quý tử Đinh Xa Thanh đã ngốn sạch. “Giờ bà Vưn đang trở thành hộ nghèo, trong nhà chẳng có gì đáng giá”, Chủ tịch xã Đỗ Thanh Vượt cho hay.
Khu tái định cư Anh Nhoi 2. Ảnh: Phạm Anh
Trở về làng cũ
Anh Đinh Văn Công được đền bù 800 triệu đồng, dùng tiền ấy xây nhà để ở, số còn lại anh mua đất trồng rừng, mua trâu bò, dê về nuôi. Giờ có trong tay 20 ha rừng keo, 40 con bò và 50 con dê, tài sản vậy nhưng anh vẫn không ở khu tái định cư có điện đường thông thoáng, trường học, y tế đầy đủ mà quay về làng cũ, bởi cái cần nhất lại thiếu: đó là đất sản xuất tại chỗ. Vậy là anh không ly hương kiếm cơm, mà chọn cách quay về làng cũ ở xóm Ra Mun, thôn Ra Manh, xã Sơn Long để mưu sinh.
“Ở khu tái định cư, phải đi, về nơi ở mới và đất canh tác, nhưng việc đi lại quá khó khăn, nhất là mùa mưa. Mỗi ngày xe máy đi, về 15 - 16 km đường rừng, đến rẫy. Trưa tối ăn vội cơm ở lán trại, chiều tối mò về nhà. Tính ra, mỗi ngày mất 30.000 đồng đổ xăng, chưa tính tiền sửa xe hư dọc đường do lội vật vã leo dốc, vượt suối. Đó là chưa kể không giám sát được tài sản, trâu, bò, dê trên rẫy nhà mình”, anh Công nói.
Căn nhà bề thế nhưng luôn vắng chủ. Ảnh: Phạm Anh
Chị Đinh Thị Hiếu thì đã rời khu tái định cư về làng cũ sống được 3 năm nay. Về lại làng rồi, chị Hiếu thoát cảnh chạy ăn từng bữa, chồng chí thú làm ăn, không còn nát rượu. “Chỗ ở mới, hạ tầng đầy đủ, sướng hơn ở đây rất nhiều. Nhưng ở đó chỉ ăn rồi chơi, chứ không có việc để làm. Phía sau nhà thì sạt lở, mưa đến là nơm nớp lo sợ. Làng cũ, đất rẫy đủ để trồng trọt, thu vài chục triệu đồng/năm. Lúc đói ăn thì chồng mang lưới ra lòng hồ kiếm con cá, con tôm; mang cái gùi vào rừng hái được mớ rau”, chị Hiếu tâm sự.
Theo ông Đỗ Thanh Vượt, tình trạng người dân rời bỏ khu tái định cư về làng cũ ở đã vài năm nay. Xã biết, nhưng đành chịu vì bà con ở khu tái định cư không có kế sinh nhai. Thống kê cho biết, khu tái định cư Anh Nhoi 2 có 33 hộ, thì 8 hộ đã về làng cũ, còn lại hầu hết ly hương kiếm sống, cứ vài ba tháng lại về, rồi lại đi. Nhiều trường hợp khác thì chưa chuyển hẳn về nơi ở cũ, nhưng họ đã dựng lại nhà ở làng cũ, cứ đi về giữa làng cũ và làng mới.

Ông Đinh Quang Ven, quyền Chủ tịch UBND H.Sơn Tây, cho biết người dân rời bỏ khu tái định cư có nhiều lý do: gia đình có người chết, vợ chồng ly hôn, việc đi lại giữa nhà và rẫy quá xa… nhưng nguyên nhân chính vẫn là do thiếu đất sản xuất. Theo ông Ven, thiếu đất sản xuất là do trước đây khi đền bù, Công ty CP thủy điện Đăk Đrinh muốn dùng một phần tiền đền bù để mua lại đất và cấp cho người dân sản xuất, song người dân không đồng ý, đòi phải trả đủ tiền mặt. Bây giờ hết tiền, không có đất sản xuất mới nảy sinh tình cảnh này.

Phạm Anh (Thanh Niên)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.