Ký ức cao su trăm tuổi

Những cây cao su đầu tiên do người Pháp trồng tại Việt Nam hiện có tuổi đời hơn trăm năm, to lớn hai người ôm không xuể, ghi dấu một thời "đi dễ khó về".
Năm 1901, người Pháp thực hiện tuyến đường sắt Sài Gòn - Phan Thiết, qua vùng đất còn hoang sơ màu mỡ thuộc địa phận tỉnh Đồng Nai, các kỹ sư và nhà thầu đã lập một trang trại cao su tại đây với hơn 1.000 cây giống. Hơn một thế kỷ trôi qua, vườn cây in dấu người xưa trong sự thăng trầm của ngành cao su.
In dấu nhật nguyệt
Ngã tư Dầu Giây (thuộc huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai) đang được quy hoạch thị trấn. Đây cũng là nơi giao thoa giao thông, văn hóa của nhiều vùng miền, dân tứ xứ về đây lập nghiệp. Hệ thống cao tốc Bắc - Nam, Quốc lộ 1 cũng như các tuyến đường đi Đà Lạt, Vũng Tàu, TP HCM đều có điểm nối, giao cắt tại đây.

Khu vườn cao su lịch sử nằm giữa trung tâm Dầu Giây. Lãnh đạo Nông trường Dầu Giây - đơn vị quản lý vườn cây này - giúp chúng tôi tiếp cận với các "cụ" cây. Trăm năm, người trồng cũng như những lớp người chăm sóc cây đã lần lượt về cõi thiên thu nhưng các "cụ" cây vẫn căng nhựa sống.

Vườn cao su cổ (ảnh trên) và một trong những gốc cao su của thế hệ được trồng đầu tiên
Vườn cao su cổ (ảnh trên) và một trong những gốc cao su của thế hệ được trồng đầu tiên
Lô 9. Vườn cây được đặt tên như vậy trong lịch sử hình thành của Nông trường Dầu Giây. Theo tư liệu lịch sử, người Âu lúc đó nhận thấy đất đai Dầu Giây trong tổng thể vùng đất Nam Bộ màu mỡ nên lập vườn trồng thử nghiệm nhiều loại cây. Sau 5 năm, đến năm 1906, do thích ứng với khí hậu, cây cao su phát triển vượt trội nên được trồng mở rộng với khoảng 1.000 cây, trên diện tích 8 ha.
Từ sau năm 1975, vườn cây thuộc Nông trường Dầu Giây, Tổng Công ty Cao su Đồng Nai quản lý. Đến năm 1980, các cây cao su trồng xen ở Lô 9 được ngưng cạo mủ để giữ gìn di tích lịch sử là những cây cao su đầu tiên. Một số cây được trồng xen vào để lấp đầy khoảng trống do một số cây xưa gãy đổ bởi thời tiết. Nông trường cũng cho xây dựng hàng rào, làm cổng bảo vệ và cử người quét dọn, chăm sóc. Hiện vườn còn lại hơn 300 cây thuộc lớp những cây đầu tiên, trồng vào những năm đầu thế kỷ XX.
"Trong vườn cây tịch mịch, ngước nhìn lên những ngọn cây vi vút gió, giữa trời trong mây trắng, nhớ về các thế hệ cha ông, khung cảnh xưa như tái hiện. Bao lớp người ra đi nhưng cảnh xưa còn đó, in dấu nhật nguyệt" - vị cán bộ lớn tuổi của nông trường nói và chậm bước trong vườn giữa tiếng chim hót.
Ký ức trăm năm
Các cán bộ ở Nông trường Dầu Giây cho biết muốn hiểu rõ khu vườn xuyên thế kỷ này chỉ có thể tìm đến một trong những vị lão trượng của ngành là ông Hoàng Minh Sang, nguyên Phó Giám đốc Nông trường Cao su Đồng Nai. Ông Sang đã 85 tuổi, nhà ở ngay khu ngã tư Dầu Giây, cách vườn cây này chỉ vài trăm mét.
Ông Sang được xem là lão trượng vì không những là lãnh đạo lâu năm trong ngành mà còn sinh ra trong gia đình công tra (công nhân mộ phu) làm việc tại vườn cây này cùng người Pháp. Sau thời gian phục vụ chế độ cũ, sau năm 1975 ông tiếp tục được tin dùng và sau đó giữ chức phó giám đốc nông trường, chuyên nghiên cứu và quản lý phục vụ ngành cao su cho đến lúc nghỉ hưu, đầu những năm 1990.
Năm 1936, ông Sang cùng gia đình từ tỉnh Quảng Trị vào làm phu đồn điền ở vùng này. Ông Sang nhớ lứa cây cao su đầu tiên đã gần 50 tuổi. Lúc đó, ông Sang mới 4 tuổi, cùng đám trẻ con nhà phu cao su sống với cha mẹ trong những nhà tập thể mái tranh, vách đất khi vùng đất này vẫn còn hoang vu, rừng thiêng nước độc. "Lúc đó, chúng tôi phải dùng những chiếc bao bố may lại thành áo. Cuối tuần, đem áo nhúng vào nước sôi để giết rận rồi phơi khô để mặc tiếp" - ông Sang nói, mắt nhìn xa xăm.
Sau thế hệ ông Sang là các lớp phu từ miền Bắc vào đây tìm sinh kế, bất chấp những dự báo rủi ro lúc phải rời quê cha đất tổ. Trước lúc đến, họ phải qua kỳ tuyển mộ, gọi là mộ phu. Vào làm, họ được gọi là những "công tra", có người sau này không chịu được gian khổ phải tìm cách hồi hương. Theo hồi ký của một số người trong thời kỳ này, việc làm công tra ở các đồn điền cao su là một trong những nghề thấp kém, khổ ải nhất hồi bấy giờ. Sốt rét thường xuyên, dù được chăm sóc nhưng nhiều người vẫn mất mạng.
Tuổi thanh niên, ông Sang tiếp tục theo cha mẹ làm công tra nhưng sau đó là một trong số ít người tại đồn điền học hết tú tài, rồi theo học tại Học viện Quốc gia hành chánh.
Ngọn cao su xào xạc, thỉnh thoảng những cành cây cao su vặn mình răng rắc. Trong vườn cây, các căn nhà và những vật dụng từ thời những lớp công tra đầu tiên được bảo tồn, phục dựng. "Đây là chỗ ngủ, kia là cái xẻng, xoong nồi từ lớp người xưa còn lại. Mỗi lần đến đây, cảm thấy như cảnh xưa tái hiện, người xưa còn đâu đây" - vị lão trượng suy tư.
Thành khu di tích lịch sử
Vườn cây cao su trăm tuổi này giờ đã trở thành khu di tích lịch sử cấp tỉnh của Đồng Nai. Lô 9 được xây hàng rào bao quanh. Hiện vườn còn 306 cây cổ trong số khoảng 700 cây thế hệ đầu tiên. Trước mắt chúng tôi, hàng chục cây trong số còn lại đang già cỗi hoặc dần mục ruỗng do bị sâu mọt ăn, khó cầm cự thêm với thời gian. Đơn vị quản lý cho biết không có biện pháp nào có thể níu kéo. "Ở nước ngoài họ có những biện pháp chống giữ nhưng kinh phí lớn lắm" - một người quản lý tại đây cho biết.
Dẫn chúng tôi đi dưới những tán cây cao su, ông Lê Văn Phúc, cán bộ nông trường, kể vừa qua do bão, hàng loạt cây cổ của vườn gãy đổ, phải chặt bỏ hoàn toàn khiến những người chăm sóc cây rất xót xa. Căn nhà phục dựng, mô phỏng nơi ở của những công tra ngày nào, với vài mẫu vật như dụng cụ lấy mủ, cuốc xẻng, chiếc kẻng dùng phát hiệu lệnh tập trung cũng đang mòn gỉ, hao hụt dần. 

Rất tự hào
Ông Nguyễn Hữu Tam, Giám đốc Nông trường Cao su Dầu Giây, nhìn nhận: "Người trong ngành cao su rất tự hào về vườn cây cổ. Mỗi dịp lễ kỷ niệm ngành, nhiều người đến đây tìm về cội nguồn. Lớp trẻ cũng đến đây tìm hiểu về lịch sử cha anh để phấn đấu. Chúng tôi ý thức rất lớn về việc bảo tồn các hiện vật còn lại quý giá này".

Bùng nổ ở xứ Biên Hòa

Năm 1877, người Pháp cho gieo thử một số hạt giống tại Thảo Cầm Viên (Sài Gòn) nhưng đều chết hoặc không nảy mầm. Hai năm sau, họ tiếp tục trồng thử nghiệm ở Thủ Dầu Một và Khánh Hòa nhưng vẫn không thành công.
Năm 1898, một người trồng thử nghiệm 10.000 cây ở vùng đất phía Bắc Sài Gòn và thành công. Cùng thời điểm, cây cao su được trồng thử nghiệm ở Dầu Giây rồi mở rộng, bùng nổ ở xứ Biên Hòa. Cây cao su tiếp tục được gieo trồng cùng với việc khai phá đất đai ở các vùng Trảng Bom, Định Quán, Xuân Lộc (nay thuộc tỉnh Đồng Nai). Việc khai khẩn, mở rộng diện tích trồng cao su dần dần được người Pháp đẩy mạnh, sau năm 1975 chủ yếu do nhà nước đầu tư.
Xuân Hoàng (NLĐO) 

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.