Kỳ bí hàng trăm ngôi mộ cổ trên núi A Mang

Trời se lạnh. Những giọt mưa xuân lất phất. Chúng tôi cố len lỏi dưới những tán cây, dẫm trên những bụi gai để tìm đến khu mộ cổ. Đỉnh núi phía sau chùa Châu Lâm (xã An Thạch, huyện Tuy An, Phú Yên) có tên là núi A Mang chìm trong sương buổi sớm...

Đi tìm dấu vết mộ cổ

 

Ngôi mộ đầu tiên tìm thấy.
Ngôi mộ đầu tiên tìm thấy.

Chúng tôi theo tấm biển có mũi tên chỉ hướng đi về chùa Châu Lâm và 500 ngôi mộ cổ. Đến cổng chùa, một sư cô đang lặt lá mai trong vườn đã nhanh nhẹn bước đến.

Sư cô hỏi mục đích, chúng tôi bày tỏ ý định muốn thăm những ngôi mộ này. Sư cô đưa tay chỉ về phía xa: "Anh đi qua phía sau chùa sẽ thấy một số ngôi mộ với những hình dạng đặc trưng. Còn muốn đến nơi có đủ 500 mộ thì rất khó đi và phải băng đèo lội suối...".

Sư cô rút chìa khóa trong túi mở cổng cho chúng tôi bước vào khu vực mộ cổ. Không xa lắm, phía sau chùa chúng tôi đã nhìn thấy.

 

Rêu phong và cả đổ nát.
Rêu phong và cả đổ nát.

Nhiều ngôi mộ rêu xanh phủ đầy ẩn hiện dưới tán cây. Khu rừng thưa với những cây to, nhỏ bao trùm rất khó len lỏi để tiếp cận. Gai góc, hố hầm và cả thú dữ như rắn, rết chực chờ.

Chúng tôi tiến vào bên trong. Ngôi mộ đầu tiên chúng tôi tìm thấy trong tình trạng đổ nát. Những phiến đá trên tường bao có chỗ đã đổ xuống và bị dây leo đậy kín. Nhà bia cũng bằng đá. Ngói lợp và những hoa văn bị lu mờ bởi rêu phong...

Trên bia, chỉ còn một mảng đá phẳng lì. Dường như tên tuổi người mất đã bị bào mòn hoặc có thể đục bỏ. Những phù điêu khác cũng vậy.

 

Những ngôi mộ khác.
Những ngôi mộ khác.

Tất cả không còn lưu lại một dấu vết nào để ghi nhận thân thế người đã khuất, năm tháng lập mộ.

Trên một diện tích hẹp, từ độ cao của núi xuôi về bên dưới có khá nhiều ngôi mộ. Đa số đều bị cây cối che phủ và chúng tôi đã tìm đến từng mộ, vạt lá bẻ nhánh tạo sự quang đãng để nhìn thấy.

Hầu như những ngôi mộ này đều gối đầu về hướng tây và tây bắc, chân mộ hướng về phía đông và đông nam. Về kiểu dáng, chúng tôi ghi nhận có 4 loại: yên ngựa, mai rùa, mái nhà và búp sen.

Trong đó yên ngựa là loại hình dáng được thể hiện nhiều nhất. Tại một số mộ còn lưu lại trụ biểu. Trên những trụ đó có hoa văn trang trí rất đặc sắc.

Chúng tôi tiếp tục lần tới. Càng lúc, mộ càng dày. Hợp chất phủ trên mộ có thể là ô dước bởi không có một vết nứt nào được tìm thấy cho dù thời gian đã quá lâu. So sánh với các mộ cổ mà chúng tôi đã từng chứng kiến, những ngôi mộ này mang đậm nét đặc trưng của người Việt.

 

Bình phong bị đục bỏ.
Bình phong bị đục bỏ.

Do tận mắt chứng kiến chúng tôi mới thấy những lời của bà con đã phản ảnh trước đó là mộ của người Chiêm Thành hay mộ của người Hoa là không có cơ sở.

Những giọt mưa xuân đã bắt đầu rơi xuống. Cái lạnh của núi rừng khiến chúng tôi rùng mình, phân vân có nên đi tiếp hay không.

Chúng tôi chợt nhớ lại lời của sư cô, muốn thấy đủ 500 ngôi mộ này là chuyện không dễ, phải vượt qua khá nhiều trở ngại mới đến được...

Mộ của ai?

 

Mặc dù đã trải qua nhiều năm, sự có mặt của 500 ngôi mộ này vẫn chưa được một cơ quan nào giải mã. Người ta chỉ có thể biết đó là mộ của người Việt nhưng ở giai đoạn nào trong lịch sử thì chưa xác định được.

Đến nay vẫn chưa có một tài liệu nào xác định lai lịch những ngôi mộ này. Theo Cảnh sát toàn cầu online: "Thạc sĩ Nguyễn Hoài Sơn, Chủ tịch Liên hiệp các hội khoa học - kỹ thuật Phú Yên -  chủ biên tác phẩm “Di sản văn hóa đá ở Phú Yên”, nhận định đến thời điểm này ước tính hơn 500 ngôi mộ cổ còn tồn tại ở núi A Mang có thể khảo sát và nhận diện được".

Cảnh sát toàn cầu online viết tiếp: "Lật lại lịch sử 400 năm Phú Yên, Thạc sĩ Sơn nhận định, hơn 500 ngôi mộ cổ ở núi A Mang hình thành từ cuối thế kỷ 18, vì có cùng cách thức xây dựng như nhiều ngôi mộ cổ của một số dòng họ ở Phú Yên đã được xác định chính xác niên đại.

Với nhận định đó, Thạc sĩ Sơn đặt câu hỏi: Phải chăng những người an nghỉ dưới hơn 500 ngôi mộ cổ là binh sĩ của chúa Nguyễn Ánh đã hy sinh sau những trận chiến khốc liệt với binh sĩ nhà Tây Sơn năm 1793 - 1801?".

 

Mộ ẩn hiện trong rừng sâu.
Mộ ẩn hiện trong rừng sâu.

Không cùng quan điểm với Thạc sĩ Sơn, ông Phan Đình Phùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên, bày tỏ: “Gần 200 năm kể từ 1471 đến 1658, vùng đất Phú Yên làm nhiệm vụ trấn biên.

Dinh Trấn Biên - thủ phủ đầu tiên và cũng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa Phú Yên thời bấy giờ, được xây dựng tại xã An Ninh Tây, huyện Tuy An ngày nay.

Vì sau ba thế kỷ, dòng sông Cái đã sạt lở, bồi lấp và biến đổi dòng chảy nên phế tích thành lũy dinh Trấn Biên xưa đã vùi sâu dưới lòng cát.

Thời đó, cư dân gần dinh Trấn Biên và vùng hạ lưu sông Cái hội tụ sầm uất nên nhiều khả năng hàng trăm ngôi mộ cổ trên núi A Mang là của người Việt, được chôn cất sau nhiều đời cộng cư mới hình thành quần thể mộ cổ.

Vì thế không thể nhận định đó là những ngôi mộ binh sĩ của chúa Nguyễn Ánh…”.

Việc khảo cứu để tìm ra nguồn gốc chính xác của 500 ngôi mộ cổ này là điều rất cần thiết.

Thông tin từ Sở VHTTDL Phú Yên cho biết, Sở đã cử cán bộ xuống địa phương tìm hiểu đồng thời giao Ban quản lý di tích tiến hành khảo sát báo cáo thực trạng những ngôi mộ cổ nói trên. Sau khi có kết quả, sở sẽ có những kế hoạch phù hợp”.

Trần Chánh Nghĩa/vietnamnet

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.