Kỳ bí đình làng Thạch Tân

Không chỉ là nơi thờ các vị thần linh, nơi tụ hội của người dân làng Thạch Tân, đình làng Thạch Tân (xã Tam Thăng, TP Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam) không những được xem là nơi ghi dấu công ơn của tiền nhân mà còn là minh chứng lịch sử oai hùng thời đấu tranh chống Mỹ cứu nước, gắn với câu chuyện kỳ bí về 4 chiếc xe tăng quân giặc kéo đình không đổ.
Bên trong ngôi đình Thạch Tân có miệng hầm dưới nền với hơn 32km địa đạo, được gọi là địa đạo Kỳ Anh. Ảnh: NGỌC PHÚC
Ngôi đình kỳ bí
Đình làng Thạch Tân là một di tích lịch sử cấp quốc gia, nơi để nhiều người trải nghiệm, cảm nhận những giá trị văn hóa tâm linh, sinh thái độc đáo của vùng cát trắng. Bề ngoài ngôi đình thờ thần Đại Càn quốc gia Nam Hải, thờ các chư vị tiền hiền và hàng trăm liệt sĩ, mẹ Việt Nam anh hùng... Nhưng bên trong ngôi đình còn biết bao kỳ tích và hơn 32km địa đạo, được gọi là địa đạo Kỳ Anh có miệng hầm ngay dưới nền ngôi đình.
Trong chiến tranh chống Mỹ, người dân địa phương đã đào 2 căn hầm bí mật để cứu thương và chứa lương thực, nuôi giấu cán bộ hoạt động cách mạng. Điều độc đáo là không ai có thể biết được vị trí miệng hầm ở đâu, bởi vì miệng hầm được phủ bằng đá ong. Từ đình, có thể đi lại khắp các ngõ ngách trong hệ thống địa đạo mà không sợ bị địch phát hiện, nếu có phát hiện cũng không dám xuống. Sau này chính quyền địa phương trùng tu, tôn tạo đã thiết kế miệng hầm rộng hơn để phục vụ du khách đến tham quan.
Địa đạo Kỳ Anh được trùng tu mở rộng để phục vụ khách tham quan
 Men theo các bờ tre, mương nước, bụi rậm, giếng, nền nhà dân trong làng Thạch Tân… đều có miệng hầm để dễ dàng thoát khi bị địch lùng sục. Với chiều rộng 0,5 - 0,8m, chiều cao khoảng 0,8 - 1m, tuyến địa đạo trở thành thành trì vững chắc giúp quân dân xã Kỳ Anh thời bấy giờ tổ chức phản công, tập kích địch bất ngờ khi bị càn quét. Đây cũng là địa đạo lớn thứ ba trên cả nước sau hai địa đạo Vịnh Mốc (Quảng Trị) và địa đạo Củ Chi (TP Hồ Chí Minh). 
Ông Huỳnh Kinh Ta, Trưởng thôn Thạch Tân, cũng là người canh giữ ngôi đình hơn 30 năm và kiêm luôn việc hướng dẫn cho du khách tham quan, cho biết: “Điểm đặc biệt của ngôi đình không nằm ở vẻ bề ngoài của nó mà chính là những câu chuyện gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mỹ mà những vết tích còn lại trên những cây cột chính là một minh chứng. Nhiều người khi tham quan ngôi đình luôn đặt câu hỏi về những vết hằn này. Tôi gọi đó là những vết thương linh thiêng”.
Theo tài liệu của Trung tâm VH-TT TP Tam Kỳ, tháng 7-1968, Mỹ xua quân càn quét vùng Đông Quảng Nam. Khi đưa quân đến Thạch Tân, Mỹ nghi ngờ người dân sử dụng ngôi đình làm nơi hoạt động cách mạng nên rắp tâm triệt hạ. Thời điểm đó, sau khi cho khoảng 6 đại đội bộ binh bố ráp quanh ngôi đình, Mỹ cho 2 xe bọc thép cảnh giới, 4 chiếc xe tăng còn lại nổ máy tông sập tường bao hòng làm sập đình. Thế nhưng ngôi đình vẫn đứng sừng sững. Sau một hồi bàn bạc, đám lính đã cho xe tăng lùi ra rồi dùng dây xích cỡ lớn buộc vào 2 cây cột ở gian giữa. Họ tiếp tục nổ máy, rồ ga để giật sập, nhưng kỳ lạ thay ngôi đình vẫn không chút xê dịch. Nhiều lần kéo giật ngôi đình không đổ, dây xích cứa vào thân cột để lại những “vết thương” rất sâu.
“Trước sự uy nghi của ngôi đình cũng như điều khó lý giải đã xảy ra, quân địch sợ hãi không dám phá đình. Nhìn vào những vết thương này khó ai có thể nghĩ ngôi đình còn đứng vững đến ngày hôm nay. Năm 2001, khi đình được trùng tu đã thay thế cây cột còn lại vì bị mảnh bom cắt đứt ngang. Chỉ có thể là điều linh thiêng gì đó mới có thể giữ được đình”, ông Huỳnh Kinh Ta nói.
Điểm du lịch lý tưởng
Thời gian trôi đi, chiến tranh đã lùi vào quá khứ, sau bao trận mưa bom, bão đạn, đình Thạch Tân vẫn đứng vững cùng năm tháng. Ít có ngôi làng nào ở Quảng Nam còn giữ được cảnh quan, môi trường, văn hóa, lịch sử… và sự hồn hậu, chân chất của người dân làng Thạch Tân, nơi có địa đạo Kỳ Anh. Con đường vào làng uốn lượn hai bên là bờ tre phủ xanh mát vắng vẻ, thi thoảng chúng tôi bắt gặp vài người dân qua lại trong làng với những nụ cười thân thiện, chào hỏi, cười nói rôm rả. Ông Huỳnh Kinh Ta cho biết, năm nay có khoảng hơn 10.000 lượt khách đến tham quan làng Thạch Tân cũng như địa đạo Kỳ Anh. Ngoài đình làng, địa đạo, nơi đây còn tồn tại làng nghề truyền thống dệt chiếu cói. Trong số hơn 260 hộ dân của làng, gần 100 hộ vẫn còn theo nghề dệt chiếu, chủ yếu là người lớn tuổi vì lớp trẻ ít mặn mà với công việc này. Họ làm để níu giữ nghề trong lúc nông nhàn cùng những hy vọng về một ngày làng nghề hồi sinh phục vụ du lịch. Năm nay bà con sáng tạo ra sản phẩm mới là mũ và giỏ đựng ly bằng cói, được khách du lịch, đặc biệt khách nước ngoài rất ưa thích. Điều này cũng tạo điều kiện sinh kế cho người dân địa phương nên ai nấy cũng phấn khởi.
Mặc dù thuộc thế hệ “sinh sau đẻ muộn” nhưng ông Huỳnh Kinh Ta cũng là người từng chứng kiến biết bao đau thương mất mát mà người dân nơi đây phải gánh chịu. Nhất là khi nhìn thấy người cha của mình cùng một số cán bộ, chiến sĩ cách mạng bị địch sát hại ở địa đạo trong một trận đánh không cân sức giữa ta và địch diễn ra vào cuối năm 1965… Chính vì thế nên qua những lời kể đậm chất nông dân cũng như đầy cảm xúc của ông đã thấm vào tâm trí biết bao thế hệ người dân và du khách. Ngoài địa đạo, trong làng còn có cây rõi 300 năm tuổi và một số di tích cách mạng như: Bãi Sậy sông Đầm, giếng ông Kỳ (Vĩnh Bình), nơi có 3 ngách thông ra 3 hướng làm chỗ hoạt động, thoát thân cho cán bộ, du kích địa phương trong chiến tranh…
“Từ ngày làng trở thành địa danh du lịch, bà con trong làng ai cũng vui và rất tự hào về làng mình. Giữ làng, giữ truyền thống dân tộc nhưng còn đó biết bao nỗi lo từ chuyện từ vệ sinh, môi trường, cảnh quan đến nếp sống, văn hóa người dân… ”, ông Huỳnh Kinh Ta lo lắng.
Hàng năm, cứ vào dịp Giỗ tổ Hùng Vương mùng 10 tháng ba âm lịch, bà con nội ngoại của làng tập họp về đây để dâng lễ tế đình và tưởng nhớ tiền nhân cũng là dịp để cho thế hệ trẻ hiểu về tinh thần yêu nước, cần cù lao động sáng tạo và hiếu học. Mùa mưa cuối năm vừa qua, đình bị ngập hơn 1m nước, riêng địa đạo nằm dưới lòng đất nên nước còn rất nhiều. Dự kiến qua tết âm lịch, địa phương sẽ dùng bơm để bơm nước và tu sửa lại để phục vụ khách tham quan.
Ngọc Phúc (SGGP)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.