Giữ "trái tim" của làng

Trời chợt nắng, chợt mưa. Mặc cho tiết trời “đỏng đảnh”, hơn 100 người dân làng Kon Nhên (xã Đăk Ruồng, huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum) vẫn không ngơi tay, hăng hái chẻ tre, chặt mây, xếp lá, lợp mái nhà rông - “trái tim” của làng.

Những người già ở làng Kon Nhên cũng không biết nhà rông có tự bao giờ. Họ chỉ biết rằng, khi thấy ánh mặt trời cũng là lúc họ thấy nhà rông. Ngày qua ngày, tháng qua tháng, họ tham gia những lễ hội văn hóa được tổ chức ở nhà rông; nhìn ngắm trống thiêng, chiêng quý được cất giữ tại nhà rông; nghe chuyện kể của các thế hệ đi trước và dần hiểu ý nghĩa của nhà rông. Cứ thế, không biết bao nhiêu thế hệ đã qua, dù cuộc sống đổi thay, nhưng với người Xơ Đăng nơi đây, nhà rông luôn là nơi lưu giữ giá trị tinh thần thiêng liêng, là “trái tim”, là “hồn” của làng. Bởi vậy, dù làm gì, ở đâu, trong những ngày làm nhà rông, ai cũng tự nguyện góp công, chung sức bảo tồn “trái tim” của làng.

Sừng sững trong nắng, trong mưa, dù được làm kiên cố, nhưng theo thời gian, nhà rông cũng dần xuống cấp. Trong làng, không ai nhớ bao lần làm, bao lần sửa lại. Già A Hoàng (63 tuổi), nhiều lần tham gia cùng dân làng Kon Nhên sửa, dựng nhà rông. Và lần này, khi bà con lại tụ họp, bàn nhau lợp lại mái tranh đã bị hư hỏng, sửa lại những tấm phên không còn lành lặn, già cũng nhiệt tình góp sức.


 

Chung sức sửa nhà rông. Ảnh: H.T
Chung sức sửa nhà rông. Ảnh: H.T


Những cuộc họp bàn tu sửa nhà rông luôn có rất đông người dân trong làng tham dự. Bởi bà con ý thức rằng, đó là trách nhiệm gìn giữ văn hóa trong cộng đồng làng. Những ý kiến đưa ra được dân làng bàn bạc, chọn thời điểm đẹp nhất để làm nhà rông. “Bà con bàn, tháng 4 hoặc tháng 9 là hợp lý nhất. Vì thời điểm đó, chưa vào vụ mùa, mọi người có thể sắp xếp công việc để làm nhà rông” – Trưởng thôn U Bái kể lại.

Trong các cuộc họp, chuyện khó khăn trong tìm kiếm tranh, tre, mây cũng được đưa ra bàn bạc. Cái khó hiện hữu khi tranh ngày càng khan hiếm, nhưng không một ai nêu ý kiến thay mái tranh nhà rông bằng tôn. Già A Hoàng nói giữa dân làng, không có tranh thì lợp bằng mây. Mái làm bằng tôn, nhìn nhà rông thô cứng lắm, dân làng không thích.

Từ kinh nghiệm sống, người dân bàn với nhau rằng, về độ bền, lá tranh và lá mây tương đương nhau. Hơn thế, lá mây nhẹ hơn, dễ lợp hơn, đặc biệt là lựa chọn tốt nhất trong điều kiện thiếu lá tranh như hiện nay. Thế là, không có tranh thì dùng lá mây. Thống nhất ý kiến, công việc được vạch lên rõ ràng, nhiệm vụ được giao cụ thể, bà con bắt tay vào việc sửa nhà rông.


 

- Người già cặm cụi chẻ tre, vót mây. Ảnh: H.T
 Người già cặm cụi chẻ tre, vót mây. Ảnh: H.T



Dân làng khởi công sửa chữa nhà rông đúng ngày Tết Độc lập. Ngoài dàn cột gỗ được giữ lại, tất cả đều làm mới. Chị em phụ nữ đi hái mây, đàn ông, thanh niên đi chặt tre, người già ở làng phơi “xì rắc” (theo tiếng Xơ Đăng, một loại dây để bện, để cột). Ai nấy đều nỗ lực làm việc của mình.

Nhìn những người phụ nữ lội bộ hơn 2 tiếng đồng hồ, vào tận rừng sâu để chặt mây, cõng từng bó mây nặng trịch qua những con dốc, tôi tự hỏi, không biết bằng sức mạnh nào mà họ có thể làm được như thế. “Mệt lắm chứ, nhưng nếu ai cũng tị nạnh nhau thì không có mây để lợp mái. Phải chung sức thì nhà rông mới mau chóng hoàn thành”– chị Y Han nói, giải đáp cho băn khoăn của tôi.

 

Chị em phụ nữ tất bật chuẩn bị mây. Ảnh: H.T
Chị em phụ nữ tất bật chuẩn bị mây. Ảnh: H.T


Mây chất chồng, nhưng theo lời của trưởng thôn, nhắm chừng, vẫn còn thiếu. Những bãi mây ở rừng ngày cũng ít hơn, đồng nghĩa với nay mai, các chị em phải đi xa hơn để tìm kiếm. “Biết là thế, nhưng chị em chúng tôi vẫn luôn sẵn sàng. Miễn sao nhà rông đẹp, bà con đoàn kết là được” - chị Y Buồn nói.

Ngoài sân, chị em soạn, xếp mây. Phía dưới nhà rông, tiếng vót tre soàn soạt. Những cụ già thành thạo dùng những con dao nhọn hoắt, bén ngọt vót từng thanh tre, sợi lạt. Tuổi già, ngồi đôi chút đã đau lưng, mỏi gối, thế mà họ miệt mài ngồi vót cả ngày trời. Lấy mớ lạt đã làm xong, già A Hoàng thật thà: “Nhà mình có 3 người đang cùng làm nhà rông. Ai làm được việc gì thì làm, không ỷ lại. Mấy việc này, tưởng chừng như khó nhưng lại thật dễ nếu có sự chung sức, đồng lòng”.

Nhà rông cao vút, để lợp được mái, bộ giàn giáo cũng phải chắc chắn, đủ độ cao, đảm bảo an toàn. Bởi thế, từ nhiều ngày trước, lớp thanh niên trong làng quần quật chọn cây làm giàn giáo. Chuẩn bị chu đáo, giờ đây, mỗi thanh niên lại an tâm treo mình trên cao lợp mái.

Không như tranh, đan thành tấm rồi kéo lên lợp. Với mây, người dân phải khéo léo xếp từng cây, từ dưới lên trên, tạo thành các lớp. Nhiều thanh niên chưa từng lợp nhà, thế mà giờ đây, dưới sự hướng dẫn của bậc cao niên trong làng, họ nhanh chóng thành thạo, trải đều từng lớp lá mây, đều đặn và đẹp mắt.

 

Thanh niên dồn sức lợp mái nhà rông. Ảnh: HT
Thanh niên dồn sức lợp mái nhà rông. Ảnh: HT


 
Sau một tháng, công việc vẫn còn bộn bề. Theo nhẩm tính của bà con trong làng, cũng phải mất thêm nửa tháng, việc sửa sang mới hoàn thành. Điều đó đồng nghĩa phải trì hoãn thêm việc nhà, tuy nhiên, ai cũng cố gắng sắp xếp mọi việc ổn thỏa. Trưởng thôn U Bái cũng nói thêm, bà con đã bàn bạc, ưu tiên cho phụ nữ nghỉ vào ngày thứ 7, chủ nhật để tranh thủ làm việc nhà.

Nhiều phần việc nhà rông vẫn chưa làm xong nên ai nấy đều gắng sức. Chỉ vào bảng chấm công mỗi ngày, Trưởng thôn U Bái cho hay, có một số ít hộ gia đình chưa tham gia đều đặn. Sắp tới, ban nhân dân thôn sẽ tham gia vận động để mọi người cùng thực hiện. Cùng với đó, thôn cũng huy động xã hội hóa để bà con tổ chức lễ mừng nhà rông mới.

Trời về trưa, mồ hôi ướt đẫm những tấm áo bạc màu. Từ trên mái nhà cho đến dưới sân, bà con bàn đến chuyện làm lễ mừng nhà rông mới để có thêm động lực làm việc. Quả thật, mường tượng về cảnh dân làng quây quần nối vòng xoang, nổi cồng chiêng dưới mái nhà rông mới, tiếng cười nói lại rôm rả, mệt mỏi như tan biến.

Sửa nhà rông và bà con cũng bàn cách giữ gìn nhà rông. “Trong quá trình họp, bà con cũng bàn cách chống cháy, giữ gìn nhà rông. Điện phải tắt sau khi sử dụng; bà con cũng sẽ chú ý khi đốt rác để không ảnh hưởng đến nhà rông; đặc biệt, nghiêm cấm trẻ em đến phá hoặc đốt lửa tại nhà rông” – ông A Noang, người già ở làng nói.

Nghe chuyện và chứng kiến cách bà con sửa nhà rông, tôi càng thêm háo hức, mong chờ ngày được ngắm nhìn nhà rông mới cho thỏa thích. Nhìn dân làng miệt mài với công việc và cười nói vui vẻ khi sửa nhà rông, tôi tin “trái tim”, “hồn” làng Kon Nhên sẽ còn mãi với thời gian.  

Theo HOÀI TIẾN (baokontum)

https://www.baokontum.com.vn/dat-nguoi-kon-tum/giu-trai-tim-cua-lang-26565.html

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.