Đi tìm rừng thiêng-Kỳ 1: Chinh phục đỉnh bách

Quần thể bách xanh núi đá cả chục nghìn hecta ở Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng rộng lớn và nguyên sinh cổ xưa của thế giới. Loài cây hơn 500 tuổi được mệnh danh "hóa thạch sống" này chứa đựng nhiều bí ẩn lạ lùng…
Khám phá rừng bách thiêng phải chinh phục nhiều dốc núi đá mạo hiểm
"Anh cứ cân nhắc quyết định, vì đường vách đá dựng đứng, dễ trơn trượt, rất nguy hiểm, đầy sên vắt, rắn rết…".
Lời khuyến cáo của ông Lê Thanh Tịnh, giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, không thắng nổi hấp lực về sự quý hiếm và độc đáo của rừng thiêng bách xanh. Chúng tôi quyết hẹn ngay ngày lên đường.
"Hóa thạch sống" trên đỉnh đá vôi
Từ động Phong Nha, chúng tôi vượt hơn 40 cây số theo đường tỉnh 562. Chiếc xe máy gầm gừ theo các con dốc dựng và ngoằn ngoèo giữa cánh rừng già.
Trời tối mịt, chúng tôi mới tới chốt bảo vệ km39 thuộc trạm kiểm lâm Thượng Trạch nằm cạnh bản Arem (Tân Trạch, Bố Trạch, Quảng Bình). Canh gác dưới cơn mưa đêm, phó trạm Nguyễn Xuân Bách dùng đèn pin soi kỹ từng xe ra vào, kể cả xe máy trước khi mở barie. 
Anh Bách tỉ tê nhiều chuyện vui buồn trong việc tuần tra giữ rừng, nhất là làm sao bảo vệ cho được quần thể bách xanh quý hiếm nằm trên những núi đá cao ngất...
Sáng sớm hôm sau, từ km39, kiểm lâm Lê Chiêu Tuấn cùng hai thanh niên người Arem dẫn chúng tôi chui qua tán lá rậm còn ẩm ướt, bò lên dốc đất dựng đứng. 
"Con đường" men theo mấy triền đá cao ngất, mọi người phải dùng tay lần nắm cho được cành hoặc rễ cây; chân thì tìm điểm tựa là mũi đá hoặc hốc đất để leo lên từng bước. Tôi nhìn xuống chân: bầy vắt cả chục con loe ngoe hút máu. Kiểm lâm Tuấn phải dùng ống thuốc xịt "giải cứu"...
Cây bách xanh cổ thụ với bộ rễ đẹp kỳ lạ trên đỉnh đá vôi cao 650m
Cảm giác thật đặc biệt dưới tán rừng rậm, đã 9h sáng mà như còn tinh sương. "Dừng lại, các anh cẩn thận, tránh giẫm bom" - Tuấn nói khi băng trên triền một dốc đá cao. Đó là quả bom bi nằm giữa một hốc đá nhỏ vừa được phát hiện gần đây và đang báo cho công binh giải quyết. 
Hai thanh niên Arem cho biết trước đây loại bom hiểm này rất nhiều và đã được vài lần thu gom xử lý. Việc bắt gặp bom đạn chưa nổ như thế là không hiếm trong những chuyến tuần tra giữa rừng sâu này...
Tuấn chỉ khối đá vôi cao mấy chục mét, dốc thẳng đứng lên trời: "Một quần thể bách xanh trên đó". Đoạn dốc cuối này mọi người phải dùng tay lần tìm từng mũi đá tai mèo để nhích lên từng bước một. Có đoạn phải lách qua các khe đá hẹp và chui qua những thân cây bách xanh chết mục đổ xuống ngáng đường.
Nhưng sự mệt mỏi như tan biến khi lên đến đỉnh cao 654m, khung cảnh rừng thiêng lạ lùng tưởng chỉ có trong cổ tích mở ra. Hàng chục cây bách có thế đẹp huyền bí như bonsai khổng lồ nhô lên từ các mũi tảng đá. Nhiều cây hai người ôm không xuể, cao vút lên trời. Độc đáo hơn cả là bộ rễ ngoằn ngoèo ôm trùm cả khối đá lớn, len lỏi uốn lượn như dòng thác qua kẽ đá, rồi đâm vào những hốc đá sâu.
Tuấn bảo không biết bách xanh sống bằng gì ở đỉnh đá vôi này bởi thảm thực bì hầu như không đáng kể và tuyệt nhiên không có nước mặt. Bên một thân bách lớn, anh diễn giải: "Các chuyên gia bảo cây này tuổi chừng hơn 500 năm, được xem là "hóa thạch sống" của vùng rừng già Phong Nha - Kẻ Bàng này".
Trái bom bi nguy hiểm giữa rừng già - Ảnh: THÁI LỘC
Người dẫn đường nhấn mạnh: "Anh nên chú ý sự kỳ ảo nằm ngay trên thân bách". Thật quá kỳ lạ khi hàng loạt loài thực vật sinh sống ngay trên vỏ thân và rễ bách. 
Ngoài nhiều loài rêu khác nhau, anh chỉ đám phiến lá rất nhỏ như đám bèo hoa dâu bám sát thân bách, hình tròn nối tiếp nhau màu xanh nhạt. Đó là lan "len bèo", một loài đặc hữu của VN có hoa li ti bằng hạt lúa màu vàng đậm nở tầm tháng 7.
Chen mọc trên mấy ngách vỏ thân bách còn có lan "môi dày" và mấy loài dương xỉ. Cạnh đó là loài cây có lá và mùi hương giống cây ngũ gia bì chống muỗi ở đồng bằng. Đặc biệt, trên một "khối u" sát gốc là nơi sống bám của cây "sâm bách" già. Củ sâm bằng ngón tay cái và dài hơn 10cm này, theo hai chàng trai Arem, người già thường lấy ngâm rượu làm thuốc chữa bệnh...
Những bài thuốc thiêng từ cây "pẹt" do ông cha truyền lại từ ngày xưa công hiệu lắm, nhờ nó mà tộc người Arem còn tồn tại cho đến ngày nay.

Ông ĐINH LẦU

Cây "pẹt" thần dược
Bản Arem ẩn giữa rừng thẳm ngay dưới đỉnh Ông Rầu chừng 700 thước cao có nhiều bách xanh cổ xưa, xung quanh là bạt ngàn rừng và lô nhô núi đá. Đêm thứ hai dưới mái nhà sàn giữa rừng hoang thẳm, già làng Đinh Lầu chậm rãi kể chuyện về người Arem của mình. 
Ông gợi nhớ hồi còn nhỏ cả bản sinh sống trong hang đá không biết thế giới bên ngoài là gì. Trong mỗi hang lớn có nhiều hốc đá thì mỗi gia đình mỗi hốc, có hang sống hơn chục gia đình, tất cả đều sống nhờ rừng, hái lượm và săn bắn.
Đến giai đoạn bom đạn chiến tranh, tộc người Arem được bộ đội tìm thấy. Và cũng nhờ bộ đội mà người Arem mới biết đến các vật dụng hiện đại và bắt đầu biết dùng vải thay vỏ cây che thân. Mãi đến thập niên 1980, người Arem ra khỏi hang, được hỗ trợ dựng nhà, nuôi trồng...
Trên thân bách có nhiều loài rêu xanh đẹp lạ lùng - Ảnh: THÁI LỘC
Bên bếp lửa bập bùng giữa rừng thiêng lạnh, kể chuyện tộc người mình, ông Đinh Lầu chợt kính cẩn khi nói về "pẹt" - cách gọi bách xanh của tộc mình: "Cây "pẹt" chính là thuốc thiêng cứu sống người Arem từ nhiều đời nay". 
Thời người Arem còn sống trong hang đá, thuốc chữa bệnh đều là thảo mộc, trong đó "pẹt" chữa được nhiều bệnh nặng. Mỗi lần có người đau đầu, người ta leo lên đỉnh núi đá vôi lấy rễ, vỏ và lá "pẹt" về nấu uống. Nếu đau ít thì nấu chừng 15 phút, đau nhiều thì nấu lâu hơn cho uống, đỡ bệnh ngay. 
Với bệnh đau lưng, người Arem chọn rễ "pẹt" già về xắt lát và ngâm rượu nặng, mỗi ngày uống nửa ly nhỏ. Bệnh đau bụng, bảy ngọn lá non của cây già được vò nát cho vào nước ấm lấy nước uống. Bệnh đau khớp thì vỏ và rễ "pẹt" xắt nhỏ, nấu cho nước cô lại, sóng sánh uống mỗi ngày mỗi tách nhỏ, vài ngày là đỡ bệnh.
Người Arem còn dùng lá "pẹt" tươi hơ trên than hồng rồi xoa vào chỗ da con nít bị ghẻ lở hoặc sưng tấy... "Những bài thuốc từ cây "pẹt" do ông cha truyền lại từ xưa công hiệu lắm, nhờ nó mà tộc Arem còn tồn tại cho đến nay" - ông Lầu trầm giọng kể.
Và trong sâu thẳm tâm trí tộc người ở rừng xanh, cây "pẹt" - bách xanh là vật thiêng của sự vững chãi và trường tồn... Ông Lầu kể sau khi Phong Nha - Kẻ Bàng thành vườn quốc gia (2001), ông lấy chính cây "pẹt" thiêng liêng làm biểu tượng vận động bảo vệ rừng già của bộ tộc mình…

Bách xanh đá (calocedrus rupestris aver) còn gọi là tùng hương, trắc bách diệp núi, tập trung chủ yếu ở sinh cảnh rừng trên đỉnh núi đá vôi. Bách xanh đá là loài đặc hữu của VN, được Sách đỏ thế giới xếp vào tình trạng bảo tồn nguy cấp.

Thái Lộc-Nguyễn Trọng (TTO)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.