Đi tìm Kỳ lân châu Á:​ Bức ảnh sao la chấn động

Khi sao la xuất hiện trong một bức ảnh được chụp vào lúc 18 giờ 16 phút ngày 7.9.2013, những người làm công tác bảo vệ rừng như vỡ òa trong niềm hạnh phúc.
“Bẫy ảnh” ghi nhận bức hình sao la (bìa phải) tại Quảng Nam vào năm 2013. ẢNH: CHI CỤC KIỂM LÂM QUẢNG NAM
Có lúc, những người làm công tác bảo tồn hoài nghi về sự tồn tại của sao la ở núi rừng Trường Sơn. Nhưng rồi năm 2013, bức ảnh chụp được sao la trong rừng rậm Quảng Nam đã gây chấn động, dấy lên nhiều hy vọng bảo tồn loài động vật quý hiếm bậc nhất thế giới...
Khám phá nghẹt thở
Chuyện phát hiện sao la “bằng xương bằng thịt” vào năm 1998 tại Thừa Thiên - Huế lui dần vào quá khứ khi chúng bặt tăm suốt thời gian dài sau đó. Kể cả khi khu bảo tồn (KBT) sao la lập tại H.A Lưới (Thừa Thiên - Huế) năm 2010, một năm sau lập KBT tại Quảng Nam. Với diện tích khoảng 30.000 ha của 2 KBT liền kề, tìm sao la chẳng khác gì mò kim đáy bể.
Thế rồi, nó xuất hiện, trong một bức ảnh được chụp vào lúc 18 giờ 16 phút ngày 7.9.2013. Những người làm công tác bảo vệ rừng như vỡ òa trong niềm hạnh phúc. Năm đó, tại Quảng Nam, thông tin “bẫy” được sao la qua thiết bị ảnh gây xôn xao suốt mấy tháng liền.
Trong thông cáo báo chí phát đi ngày 13.11.2013, TS Văn Ngọc Thịnh, Giám đốc WWF Việt Nam, tỏ ra phấn khích: “Lần đầu tiên nhìn các bức ảnh, chúng tôi đã không thể tin vào mắt mình. Sao la được những nhà bảo tồn Đông Nam Á coi là một “báu vật”, nên chúng tôi vô cùng hạnh phúc. Đây là một khám phá nghẹt thở, một số người tin rằng sao la đã biến mất vĩnh viễn khỏi Việt Nam. Ghi nhận này làm sống lại hy vọng về sự phục hồi quần thể của loài này”.
Hôm biết tin phát hiện sao la, ông Thịnh đang tham dự hội nghị thường niên của Tổ chức WWF tại Thụy Sĩ. Trong niềm tự hào dâng cao, ông đã công bố với đại diện của gần 200 quốc gia rằng Việt Nam chính thức tái phát hiện sao la qua bẫy ảnh tại khu vực rừng sâu thuộc tỉnh Quảng Nam. Ông nhớ lại, lúc đó những người dự họp hết sức ngỡ ngàng. Bởi suốt 15 năm qua, các chuyên gia vẫn chưa trả lời câu hỏi lớn là liệu sao la quý hiếm ở trung Trường Sơn, vùng biên giới Việt - Lào có còn tồn tại hay không…
Khi tiếp cận những bức ảnh này, ông William Robichaud, thời điểm đó đang là điều phối viên Nhóm bảo tồn sao la (Ủy ban Bảo tồn loài - IUCN), đã thốt lên rằng đây là bức ảnh chụp loài hoang dã quan trọng nhất của châu Á và có thể là của thế giới trong vòng 10 năm qua. “Anh em làm công tác bảo tồn sao la thường nói vui với nhau “con sao la ăn sáng ở A Lưới, rồi chiều tối về Tây Giang ngủ”. Đôi lúc có chút ganh tị vì KBT sao la Quảng Nam ghi được bức ảnh, còn ở A Lưới thì chưa. Nói vui vậy thôi, bức ảnh đã gỡ bỏ những hoài nghi về sự tồn tại loài sao la cũng như áp lực dư luận đối với chúng tôi, rằng bảo tồn sao la mà đã… thấy nó chưa?”, một cán bộ KBT sao la Thừa Thiên - Huế chia sẻ.
Anh Lê Ka Thắng - người đặt chiếc “bẫy ảnh” đã chụp được bức ảnh quý giá ghi nhận sự tồn tại của sao la. ẢNH: HOÀNG SƠN
“May mắn đến trong… 1 giây”
Bức ảnh trắng đen hiển thị thời điểm chụp sao la vào lúc 18 giờ 16 phút 20 giây ngày 7.9.2013, nhiệt độ ngoài trời 16 độ C. Ở bìa phải bức ảnh, con sao la đang cúi đầu dò đường. Phần đầu con sao la gần như không ghi nhận được. Nhưng đặc điểm quan trọng nhất là cặp sừng dài, nhọn, cong vút về phía sau vẫn kịp lưu lại trong bức ảnh.
Không nghi ngờ gì nữa, các nhà khoa học khẳng định sao la đã được tái phát hiện sau 15 năm vắng bóng. Thông tin này đã thôi thúc các hãng tin nổi tiếng trên thế giới, những nhà nghiên cứu nước ngoài tìm đến, cùng các nhóm tuần tra của KBT sao la Quảng Nam vào rừng ghi nhận.
“Lần nào họ cũng tìm gặp tôi rồi hỏi: Làm thế nào tôi có thể chụp được bức ảnh quý giá này? Nhưng thú thật tôi gặp may vì đó là thiết bị chụp ảnh tự động mà thôi. May mắn đã đến trong 1 giây. Nếu chậm 1 giây thôi, khi con sao la vút qua, máy không ghi nhận được cặp sừng đặc trưng thì đến nay vẫn không thể khẳng định loài sao la còn tồn tại”, anh Lê Ka Thắng, cán bộ KBT sao la Quảng Nam, trải lòng. Anh Thắng chính là người đã đặt thành công chiếc “bẫy ảnh” ghi nhận sự tồn tại của sao la ở một tiểu khu bí mật trong lâm phận quản lý.
Đó là một ngày giữa mùa mưa. Nước từ các khe suối dâng lên cao, anh cùng một cán bộ khác len lỏi qua những cánh rừng ẩm ướt, vượt qua những vách đá dựng đứng để đến một con suối nhỏ. “Khu vực này tôi đã đặt “bẫy ảnh” trong nhiều tháng liền và ghi nhận có nhiều dấu vết sao la để lại trên đám môn thục. Đây là món khoái khẩu của sao la. Khác với các loài động vật khác, sao la khi gặp môn thục sẽ ăn đến tận gốc và ăn hết cả vạt”, anh Thắng kể.
Cứ thế, ròng rã 2 tháng đặt “bẫy ảnh” không có kết quả gì. Không nản, anh tiếp tục tìm vị trí mới là một gốc cây cao cách mặt suối khoảng 2 m vì sợ lũ cuốn, rồi chĩa máy về hướng đó. Lần này, “bẫy ảnh” đã chụp được chú sao la đang tung tăng kiếm ăn... Dù vậy, anh tỏ ra tiếc nuối vì không thể chụp được trọn vẹn hình ảnh sao la.
Để bảo vệ tốt môi trường sinh sống của sao la, các đội tuần tra thường xuyên “săn” bẫy thú rừng và phá bỏ. ẢNH: HOÀNG SƠN
Hướng đi kiếm ăn của con sao la trong hình ảnh chụp được khá lạ. Ngay sau phát hiện này, tất cả “bẫy ảnh” của đơn vị được huy động “bố ráp” khắp tiểu khu và khu vực lân cận nhưng không ghi nhận thêm hình ảnh nào nữa.
Ông Lê Hoàng Sơn, Phó giám đốc KBT sao la Quảng Nam, cho biết từ khi phát hiện hình ảnh sao la qua bẫy ảnh năm 2013, đến nay các đội tuần tra chưa ghi nhận thêm. “Trên hiện trường, chúng tôi vẫn ghi nhận được dấu ăn của sao la. Nhưng chụp hình thì chưa do lượng máy ảnh quá ít so với địa bàn rộng lớn đến 15.000 ha”, ông Sơn nói thêm.
Niềm vui của “người rừng”
Sau bức ảnh “làm nên lịch sử”, anh Thắng cùng đội tuần tra của mình được thưởng nóng, tuyên dương. Anh được nhiều người làm công tác bảo tồn tìm gặp để hỏi chuyện. Anh vừa ra khỏi rừng sau chuyến dẫn đoàn chuyên gia, phóng viên đến tác nghiệp thì lại quay vào, vì nhận lời dẫn chúng tôi đi ghi nhận chuyến tuần tra. A Ting Lập, cán bộ KBT sao la Quảng Nam, nhận xét về Lê Ka Thắng: “Ở tuổi 46, được coi là “già làng” của đơn vị, đôi chân anh vẫn thoăn thoắt qua từng ngọn núi mà đám thanh niên trong đội đôi khi còn theo không kịp”.
Sinh ra ở vùng Cơ Tu phương (vùng thấp) tại xã Ba (H.Đông Giang, Quảng Nam) nhưng tâm trí Lê Ka Thắng lúc nào cũng hướng về những ngọn núi cao. Năm 1995, anh tốt nghiệp trung cấp lâm nghiệp và làm kiểm lâm ở huyện. Nhưng rồi vì yêu núi rừng, đến khi chuyển đơn vị lên xã Bha Lêê (H.Tây Giang) để công tác tại KBT sao la, anh cũng chuyển hẳn vợ và 3 đứa con lên luôn. Anh kể, hồi ở Đông Giang cũng làm công tác bảo vệ rừng, nhưng ít đi hơn. Vào làm ở KBT từ những ngày đầu, số lần xa nhà có khi đến hàng tháng. Lắm lúc về đến nhà, chưa gặp đủ các con, anh đã lại vào rừng ngay. Đứa con út không kịp gặp bố cứ khóc rưng rức. Vợ con đôi khi “phát ghen” vì như thể anh yêu rừng hơn yêu họ.
Ông Lê Hoàng Sơn, Phó giám đốc KBT sao la Quảng Nam, kể anh Thắng đã được biên chế KBT ngay từ khi thành lập. Tuần tra, đặt “bẫy ảnh” anh đều tham gia. “Để theo dấu sao la, anh ấy gần như thành “người rừng”, có khi 5 tháng liền chỉ ra khỏi rừng lấy thức ăn rồi vào lại. Anh đã băng qua nhiều trái núi để tập trung giám sát, tập trung nghiên cứu”, ông Sơn chia sẻ.
Gần 10 năm thành lập KBT, số nhân sự các đội tuần tra cũng tăng lên. Thêm nhiều người tham gia cắt rừng tìm dấu sao la hơn, nhưng Lê Ka Thắng vẫn tác phong “không có việc ở nhà thì vào rừng”. Anh thường nói vui với anh em, con sao la xuất hiện trong ảnh nhưng lại… mang khẩu trang, chỉ chừa lại cặp sừng như để thông báo rằng “tôi có mặt”.
“Suốt 7 năm qua, sao la không lần nào xuất hiện nữa, chỉ để lại dấu vết trên những đám môn thục. Chừng nào sao la chưa xuất hiện lại, chừng đó tôi còn vào rừng đi tìm nó”, anh quả quyết. (còn tiếp)
Hoàng Sơn-Huy Đạt (Thanh Niên)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.