48 năm thống nhất đất nước (30.4.1975 - 30.4.2023)

Đi qua 3 cuộc chiến - Kỳ 3: Đóng giữ 3 đảo ở Trường Sa

Đến bây giờ, cán bộ chiến sĩ đã công tác ở Trường Sa những năm từ 1975 - 1995 vẫn nhắc: đại tá Nguyễn Trung Cang là một trong những người có nhiều đóng góp nhất trong việc bảo vệ chủ quyền. Ông đã chỉ huy đóng giữ 3 đảo ở Trường Sa: Trường Sa Đông, Đá Tây, Thuyền Chài…

Đưa quân ra tận nơi

Cuối tháng 4.1975, các đảo Song Tử Tây, Sinh Tồn, Trường Sa, Nam Yết, Sơn Ca được giải phóng. Nhiệm vụ bảo vệ đảo được giao cho Tiểu đoàn 4, Sư đoàn 2, Quân khu 5 (cuối 5.1975, chuyển về Hải quân).

Cùng thời điểm, Bộ Tổng tham mưu bàn giao Trung đoàn 46 (Quân khu 3) cho Bộ Tư lệnh Hải quân. Ngày 5.9.1975, Bộ Quốc phòng ra quyết định sáp nhập Đoàn đặc công 126 Hải quân với Trung đoàn bộ binh 46, thành Lữ đoàn 146 Hải quân đánh bộ trực thuộc Quân chủng Hải quân, có nhiệm vụ chốt giữ bảo vệ quần đảo Trường Sa, căn cứ Cam Ranh…

Cuối tháng 8.1975, thượng úy Nguyễn Trung Cang dẫn đơn vị xuống tàu hải quân, đi từ Cát Lái ra Cam Ranh và ông chính thức nhận nhiệm vụ mới: Trưởng ban tác chiến của Lữ đoàn 126. Tháng 10.1975, ông Cang lại đích thân đưa bộ đội ra bổ sung quân số cho các đảo ở Trường Sa.

"Đi cái tàu Nhật Lệ, nó nhồi như xay lúa, say sóng gần chết, chỉ mong sớm ra tới đảo. Nhưng ra tới nơi, thấy trơ trọi toàn đất đá, lại chỉ mong về bờ", đại tá Nguyễn Trung Cang nhớ lại vậy và cười: "Mình ra xong rồi về, nhưng lính thì ở lại. Khi chia tay, thầy trò ôm nhau khóc".

Đảo Thuyền Chài (Trường Sa) giữa năm 1988. Từ phải qua trái: pông tông số 01 - nhà lâu bền đang xây dựng - nhà cao chân. Ảnh: Nguyễn Viết Thái

Đảo Thuyền Chài (Trường Sa) giữa năm 1988. Từ phải qua trái: pông tông số 01 - nhà lâu bền đang xây dựng - nhà cao chân. Ảnh: Nguyễn Viết Thái

Trường Sa Đông - đánh nhau với… chim

Đầu tháng 3.1978, Tư lệnh Hải quân Giáp Văn Cương giao nhiệm vụ cho Lữ đoàn 146 tổ chức 4 trung đội tăng cường, ra đóng giữ các đảo An Bang, Sinh Tồn Đông, Phan Vinh và Trường Sa Đông. Thiếu tá Nguyễn Trung Cang dẫn 19 cán bộ, chiến sĩ lên tàu HQ-681 của Trung đoàn 125, ra đảo Trường Sa Đông và hoàn thành việc lên đảo, đóng giữ vào sáng 2.4.1978. Đến ngày 19.4.1978, quân số phòng thủ gồm 17 cán bộ, chiến sĩ chính thức ra thay phiên giữ đảo. Lúc ấy thiếu tá Cang mới bàn giao nhiệm vụ cho đảo trưởng Bùi Xuân Nhã và lên tàu trở về đất liền.

Ông Nguyễn Trung Cang kể, đảo Trường Sa Đông chim nhiều vô kể. Đảo trơ trọi toàn đá san hô, không 1 bóng cây, bộ đội dựng lều bạt giữa bầy chim nên bị rệp chim đốt ngứa khắp người. Ban đầu bôi thuốc đỏ để chống, nhưng sau cũng nhờn. Lính ta nghĩ cách mắc võng gần mép nước chống rệp. Nhưng cách này cũng không thể khi vào mùa sóng gió…

"Khi tôi về bờ, anh em ra hết bãi cát đứng khóc. Mình thương lắm nhưng chỉ biết an ủi "mình là lính, phải bảo vệ đất đai bờ cõi Tổ quốc thôi", ông Nguyễn Trung Cang nhớ vậy.

Đại tá Nguyễn Trung Cang (áo trắng) thăm hỏi, động viên bộ đội đảo Thuyền Chài trên nhà cao chân, 5.1988. Ảnh: Nguyễn Viết Thái

Đại tá Nguyễn Trung Cang (áo trắng) thăm hỏi, động viên bộ đội đảo Thuyền Chài trên nhà cao chân, 5.1988. Ảnh: Nguyễn Viết Thái

Pông tông ở Thuyền Chài

Đầu tháng 4.1978, tàu HQ-501 đưa 1 phân đội của Lữ đoàn 146 ra đóng giữ đảo Thuyền Chài. Tuy nhiên, do điều kiện vật chất không đảm bảo, nên tháng 5.1978, lực lượng này phải rút về căn cứ Cam Ranh.

Đầu 1987, tình hình tranh chấp chủ quyền ở Trường Sa căng thẳng trở lại. Trung Quốc cho máy bay và tàu chiến tăng cường trinh sát từ đảo Song Tử Tây đến Thuyền Chài. Cấp trên lệnh "đóng giữ lại Thuyền Chài".

Sở dĩ Quân chủng Hải quân quyết liệt ra lệnh là vì đã rút kinh nghiệm sau đợt đóng giữ đầu tiên (4.1978), cử đoàn công tác do ông Nguyễn Trung Cang chỉ huy, phối hợp Đoàn 6 đo đạc biên vẽ và lực lượng khác, ra khảo sát tỉ mỉ điều kiện đóng quân trên đảo Thuyền Chài. "Chúng tôi ra đấy mấy lần, rải rác từ đầu năm 1980. Kiểm tra độ sâu, luồng lạch và từ đó đề xuất phương án đóng giữ bằng phao bè", ông Cang kể lại.

Ngày 26.2.1987, kế hoạch đóng giữ Thuyền Chài được thông qua. Tối 3.3.1987, đại tá Nguyễn Trung Cang, Phó lữ đoàn trưởng - Tham mưu trưởng Lữ đoàn 146, dẫn lực lượng theo tàu HQ-961 (Lữ đoàn 125) đi làm nhiệm vụ. Sáng 5.3.1987, pông tông số 1 được kéo lên bãi Thuyền Chài và cờ đỏ sao vàng tung bay trên ca bin, khẳng định chủ quyền Việt Nam.

Đại tá Nguyễn Trung Cang (thứ 3 từ phải sang) Ảnh: Nguyễn Viết Thái

Đại tá Nguyễn Trung Cang (thứ 3 từ phải sang) Ảnh: Nguyễn Viết Thái

"Thuyền Chài là đảo chìm đầu tiên ta đóng quân. Ngay sau đó, tôi chỉ huy đại đội công binh của Lữ đoàn 146 khẩn trương dựng nhà cao chân cho anh em ở. Những ngày đầu sống trên Thuyền Chài, ai cũng mất ngủ vì sóng nước cứ lóc bóc dưới lưng", đại tá Nguyễn Trung Cang nhớ lại vậy.

Đại tá Nguyễn Trung Cang rành mạch: "Chỉ huy trưởng đầu tiên của đảo Thuyền Chài, được giao cho thượng úy Nguyễn Văn Thâm (nguyên là Trợ lý tham mưu Lữ đoàn 146). Tại đảo Thuyền Chài C bây giờ (trước là Thuyền Chài A), vẫn còn khung han rỉ của chiếc pông tông số 01 được kéo đặt từ ngày 5.3.1987".

Chinh phục Đá Tây

Ngày 25.10.1987, Lữ đoàn 146 được giao nhiệm vụ cùng các đơn vị bạn tổ chức lực lượng đóng giữ thêm 4 đảo (Tiên Nữ, Đá Lớn, Đá Tây, Chữ Thập). Ngày 28.10.1987, tàu HQ-613 của Hải đội 411 (Vùng 4 Hải quân) chở 1 phân đội công binh, do đại tá Nguyễn Trung Cang chỉ huy, xuất phát từ Cam Ranh ra đóng giữ Đá Tây. Ngày 30.10.1987, các lực lượng của ta đã lên đảo dựng nhà bạt. Tàu HQ-613 neo ngoài để bảo vệ.

Đảo Trường Sa Đông, tháng 1.2023. Ảnh: Mai Thanh Hải

Đảo Trường Sa Đông, tháng 1.2023. Ảnh: Mai Thanh Hải

Đây là thời điểm cuối năm, gió lớn dữ dội, nên nhà bạt bị xé rách, bộ đội không có chỗ ở, sóng to tràn qua đảo, gây nguy hiểm tính mạng… Đại tá Nguyễn Trung Cang đề xuất đưa bộ đội về tránh trú ở đảo Trường Sa Đông cách đó khoảng 11 hải lý (khoảng hơn 20 km). Ngày 27.11.1987, tàu HQ-613 đưa bộ đội lên lại đảo Đá Tây. Do thời tiết quá khắc nghiệt, việc đóng giữ rất mất an toàn, nên tàu HQ-613 phải đưa lực lượng đảo Đá Tây về căn cứ Cam Ranh để rút kinh nghiệm và chuẩn bị lại phương án đóng giữ.

Mãi đến ngày 28.12.1987, lực lượng phòng thủ đảo Đá Tây mới theo tàu HQ-604 ra làm nhà cấp 3 ở đảo và chính thức đóng giữ.

Nhớ lại những ngày đầu tiên ở Đá Tây, ông Nguyễn Trung Cang tiết lộ: "Trước tháng 10.1987, tôi đã mấy lần đi theo tàu HQ-610 của Lữ đoàn 125 ra khảo sát Đá Tây. Có ở đây vài ngày mới biết Đá Tây có cồn cát không ổn định, gió đầu này đắp đầu kia, nên đề xuất cấp trên thay đổi phương án đóng giữ. Nếu cứ phương án ban đầu thì mất sạch nhà cửa"…

"Tất cả vì Trường Sa thân yêu"

Tháng 4.1989, đoàn cán bộ cao cấp của Bộ Quốc phòng do thượng tướng Đoàn Khuê (Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam) và thượng tướng Nguyễn Quyết (Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam) dẫn đầu, ra thăm - kiểm tra quần đảo Trường Sa.

Lãnh đạo đoàn rất bất ngờ khi nghe Phó lữ đoàn trưởng - Tham mưu trưởng Nguyễn Trung Cang kiến nghị thẳng thắn: "Khó khăn nhất của chúng tôi bây giờ là tư tưởng. Từ binh nhì cho đến thiếu tá cứ phải ra đảo suốt, trong khi đó ai cũng có gia đình. Đề nghị có quy định thay cán bộ đảo, bao nhiêu năm thì về đất liền. Tôi là chỉ huy 14 năm rồi thì đành chịu, nhưng anh em thì khổ quá khổ"…

Từ phát biểu này, sau năm 1989, một số chế độ đối với bộ đội phòng thủ đảo nói chung và quần đảo Trường Sa nói riêng, được điều chỉnh. Đặc biệt, sự quan tâm với bộ đội Trường Sa được thể hiện rõ rệt, với khẩu hiệu quen thuộc đến tận bây giờ "Tất cả vì Trường Sa thân yêu".

Trích lời đại tá Nguyễn Văn Dân, nguyên Phó tham mưu trưởng Vùng 4 Hải quân

----------------------

* Đi qua 3 cuộc chiến - Kỳ 4: Đứng thẳng giữa đời thường

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.