Chiều muộn, những cơn sóng lao xao hồ Lắk ở xã Liên Sơn Lắk, tỉnh Đắk Lắk. Trên ngọn đồi nhìn xuống mặt hồ, biệt điện của vua Bảo Đại nằm im bên những cây hoa sứ đang nở hoa trắng xóa.
Theo chân những người từng gắn bó với vùng đất này, chúng tôi lần tìm ký ức về một thời quanh hồ nước ngọt lớn nhất Tây nguyên phủ kín dấu chân voi, về những đội săn voi của vua Bảo Đại và cả giai thoại về đàn voi biết khóc khi chia tay chủ.
Những mùa săn voi của vua Bảo Đại
Trong chuyến điền dã ở hồ Lắk, ông Trần Đoàn, nguyên cán bộ Đài Truyền hình Đắk Lắk, đưa tôi đến biệt điện của vua Bảo Đại. Ông dừng lại ở khoảng đất rộng dưới chân biệt điện rồi chỉ tay: "Ngày trước nơi này cột các con voi của Bảo Đại. Mỗi lần vua lên Tây nguyên săn bắn hay nghỉ dưỡng, voi được thả kín cả khu này".
Từ biệt điện nhìn xuống bên dưới là vùng đất nằm kề hồ Lắk, từng là "cánh đồng voi" của vua Bảo Đại.
![Voi chở du khách đi trên vùng đất từng được xem là "cánh đồng voi" của vua Bảo Đại](https://cdn.baogialai.com.vn/images/y-mQUOhcMKe65SN2imimy8EMD5VaaomuYG1_HYqLzz88mCbZu15ZVb_SMpkN06eXqY0dkRBG-cswthEQQg00XVxf8Sk7oalRm3GgIssYdEDCBBqOvQWRyL4l1xv87wNiwuTnSJqHHruuKracMrx2GQ/z78251346226284a2eba72726261dc3cd3e5e180f2f430-17823805876461351713359.jpg.avif "Voi chở du khách đi trên vùng đất từng được xem là "cánh đồng voi" của vua Bảo Đại")
Giữa không gian yên ắng hôm nay, thật khó hình dung nơi đây từng là điểm xuất phát của những cuộc săn voi nổi tiếng một thời. Từ rất lâu, các khu rừng xung quanh hồ Lắk từng được xem là một trong những lãnh địa của voi Tây nguyên.
Khi ấy, rừng quanh núi Chư Yang Sin còn nối liền hun hút, voi rừng, bò tót, hươu nai xuất hiện dày đặc. Giới săn bắn người Pháp, quan chức Đông Dương, đặc biệt là vua Bảo Đại nhiều lần tìm đến nơi này trong các chuyến đi rừng săn thú kéo dài hàng tuần.
Tầng trệt biệt điện hiện vẫn lưu vài hiện vật cũ. Những sợi dây thừng săn voi đã sẫm màu thời gian, vài bức ảnh đen trắng chụp đoàn săn đứng cạnh voi khiến người xem dễ hình dung về một thời khu vực này có voi rất nhiều.
Ông Trần Đoàn kể vợ ông từng làm nhân viên phục vụ du khách tại biệt điện nên nghe được nhiều câu chuyện truyền lại. Theo lời kể, vua Bảo Đại mê săn thú lớn, đặc biệt là voi. Mỗi cuộc săn thường có hàng chục quản tượng người M'nông và Ê Đê dẫn đường, cưỡi voi nhà chở súng đạn, lương thực và nhu yếu phẩm.
Ở hồ Lắk, chúng tôi tìm gặp ông Y Gah H'Mók, người thuộc gia tộc nổi tiếng nuôi và thuần dưỡng voi ở huyện Lắk cũ (nay là xã Liên Sơn Lắk). Người đàn ông M'nông này chậm rãi kể rằng cha ông từng biết rất rõ đội săn voi của vua Bảo Đại.
"Đi săn voi rừng phải mang theo voi nhà để uy hiếp đàn voi rừng. Nài voi ngụy trang bằng lá rừng rồi cưỡi voi xông vào chia cắt đàn. Khi tách được voi con, người ta dễ dàng khống chế nó đưa về", ông nói.
Theo ký ức người già quanh hồ Lắk, vua Bảo Đại không săn voi để lấy thịt mà chủ yếu bắt voi con về thuần dưỡng thành voi nhà phục vụ việc đi lại và săn bắn. Người M'nông còn kể vị vua cuối cùng triều Nguyễn hiểu rất rõ sự nguy hiểm của voi rừng.
Có lần ông nổi hứng đi săn đêm bằng xe Jeep. Khi ánh đèn pha quét qua, cả đàn voi rừng hiện lên giữa màn tối. Đoàn tùy tùng lập tức tạo vòng vây, súng đã lên đạn. Nhưng rồi Bảo Đại bất ngờ ra lệnh hạ súng. Ông hiểu rằng trong bóng tối, con người không thể thắng nổi đàn voi khổng lồ nếu không có voi nhà hỗ trợ. Chỉ cần một con voi bị thương nổi điên, chiếc xe Jeep có thể bị giẫm nát.
Trong ký ức người M'nông xung quanh hồ Lắk, hình ảnh Bảo Đại thường gắn với ông vua mê săn bắn hơn là nhân vật chính trị. Người già kể có những buổi sáng sương phủ kín mặt hồ, nhà vua ngồi thuyền độc mộc ngắm chim nước hoặc ngồi im hàng giờ trên lưng voi nhìn màn sương tan dần trên mặt hồ.
Có khi ông từ biệt điện nhìn xuống bến nước, nơi thường thấy từng đoàn voi nối đuôi nhau xuống hồ Lắk rồi tiến sâu vào rừng. Có những chuyến đi săn voi của vua Bảo Đại kéo dài cả tuần, đêm ngủ bên bếp lửa giữa rừng, nghe tiếng voi rống vọng từ xa.
Giai thoại đàn voi biết khóc
Nhưng câu chuyện khiến tôi ám ảnh nhất ở đây lại không nằm ở những cuộc săn voi, mà ở lời kể về đàn voi của vua Bảo Đại từng biết quay về tìm chủ.
Theo lời kể của những người đồng bào M'nông lão làng ở Liên Sơn Lắk, cha ông Y Khem ở buôn Je Yuk từng có con voi đực rất khỏe và được vua Bảo Đại chọn đưa vào đàn voi riêng của nhà vua. Từ đó cha ông Y Khem trở thành quản tượng cho đoàn voi hoàng gia của vua Bảo Đại ở Đắk Lắk.
Mỗi mùa mưa, vua Bảo Đại thường trở lại biệt điện ở hồ Lắk để đi săn bắn. Đoàn voi hơn 20 con tiến vào rừng thành hàng dài uy nghi. Đi đầu là 10 voi chiến, vua ngồi trên lưng con bạch tượng ở giữa đoàn, phía sau là 10 voi hộ tống. Đêm về, vua cho đội săn uống rượu cần rồi nghe kể khan Đam San vì vua Bảo Đại rất thích sử thi ấy.
Rồi chiến tranh lan tới Tây nguyên. Vua Bảo Đại không còn trở lại biệt điện nằm bên hồ Lắk nữa. Đàn voi không được chu cấp nên các quản tượng phải thả chúng về rừng. Nhưng điều kỳ lạ bắt đầu từ đó.
Con bạch tượng của vua Bảo Đại rất khôn. Ban ngày nó vào rừng kiếm ăn, tối lại tìm về nhà. Có lần gia đình ông Y Khem làm lễ cúng sức khỏe và mời nghệ nhân kể khan Đam San suốt đêm. Giữa lúc lời kể ngân vang bên bếp lửa, cả đàn voi bất ngờ kéo về đứng kín ngoài vườn. Chúng đứng quay đầu vào nhà nghe kể khan (sử thi) như người.
Những đêm sau cũng vậy. Hễ tiếng tù và vang lên gọi voi và tiếng kể khan cất lên, đàn voi lại từ rừng trở về. Chúng đứng yên nghe sử thi suốt đêm, đến sáng mới lặng lẽ quay vào rừng sâu. Người ta còn kể con bạch tượng mỗi lần chia tay thì nước mắt nó cứ chảy.
Lần cuối tiễn đàn voi vào rừng, gia đình ông Y Khem đã đi theo chúng đến tận bìa rừng rồi đứng khóc như tiễn người thân. Con bạch tượng đi được vài bước lại quay đầu nhìn chủ. Nó dùng vòi ôm chặt lấy người trong gia đình ông Y Khem hồi lâu rồi mới chịu rời đi.
Bây giờ quanh hồ Lắk chỉ còn 9 con voi nhà phục vụ du lịch. Những đoàn săn voi lẫy lừng đã lùi xa vào ký ức. Rừng thưa dần, dấu chân voi cũng thưa dần quanh bến nước.
Chiều xuống rất nhanh trên hồ Lắk. Gió từ mặt nước thổi lên làm những tán cây quanh biệt điện xào xạc. Từ trên đồi nhìn xuống, mặt hồ mờ đi trong làn sương bạc.
Ở nơi từng in dấu chân vua và voi ấy, quá khứ dường như chưa biến mất hẳn. Nó vẫn còn nằm đâu đó trong tiếng cồng vọng từ buôn Jun, trong mùi gỗ cũ của biệt điện trên đồi và trong những câu chuyện đứt nối của người già M'nông về một thời đại ngàn còn hoang vu bất tận.
Biệt điện vua Bảo Đại bên hồ Lắk là công trình do người Pháp xây cuối thập niên 20 thế kỷ 20 để vua Bảo Đại và các quan chức Pháp nghỉ dưỡng, kết hợp tổ chức săn bắn ở Tây nguyên.
Biệt điện nằm trên ngọn đồi cao nhìn xuống hồ Lắk, hồ nước ngọt lớn nhất Tây nguyên.
Đây từng là nơi xuất phát của nhiều chuyến săn voi, săn thú lớn quanh khu vực núi Chư Yang Sin. Hiện biệt điện được phục dựng phục vụ tham quan du lịch.
Theo Quang Viên (TNO)
