Chuyện những người “giữ lửa” nhạc cụ dân tộc

(GLO)- Khi âm nhạc hiện đại lấn dần các loại hình nghệ thuật truyền thống, câu chuyện bảo tồn, kế thừa nhạc cụ dân tộc luôn là nỗi trăn trở với nhiều người. Ở Bình Định vẫn còn đó nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân âm thầm “giữ lửa” nhạc cụ dân tộc để âm nhạc truyền thống được bảo tồn.

1. Nghệ sĩ Đỗ Anh Bình (59 tuổi, hiện sinh sống tại TP Quy Nhơn) sinh ra trong một gia đình theo nghệ thuật truyền thống. Sau khi học nhã nhạc cung đình Huế, cha anh về dạy lại nhạc cụ dân tộc cho con cháu trong dòng họ.

Đỗ Anh Bình lớn lên theo học nhạc cụ dân tộc từ hai người anh trai và biểu diễn thuần thục nhiều loại nhạc cụ: Đàn bầu, đàn nhị, sáo, trống, đàn tam thập lục, đàn tranh, đàn kìm. Năm 1984, anh đi bộ đội và được tuyển về làm nhạc công của Ban Tuyên huấn (Bộ CHQS tỉnh), rồi được đơn vị cử đi học quân nhạc tại Quân khu 5 với nhạc cụ kèn clarinet và tự học thêm kèn saxophone.

Nghệ sĩ Đỗ Anh Bình (giữa) cùng vợ và con trai tập luyện tiết mục biểu diễn. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Nghệ sĩ Đỗ Anh Bình (giữa) cùng vợ và con trai tập luyện tiết mục biểu diễn. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Đến năm 1988, anh chuyển về làm nhạc công tại Đoàn ca kịch bài chòi Bình Định (nay thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh). Tại đây, nghệ sĩ Đỗ Anh Bình được bổ sung thêm chất âm nhạc của nghệ thuật dân ca bài chòi, hát bội Bình Định để ngón nghề được thăng hoa hơn. Nghệ sĩ Đỗ Anh Bình đã truyền đam mê nhạc cụ dân tộc cho vợ con, anh dạy đánh trống cho vợ là chị Nguyễn Thị Thu Thanh, dạy con trai đàn kìm, con gái đàn tranh. Hiện tại, hai người con của anh đều là giáo viên âm nhạc.

Nghỉ hưu năm 2020, để góp phần bảo tồn, quảng bá giá trị của âm nhạc dân tộc, nghệ sĩ Đỗ Anh Bình thành lập ban nhạc Hương Quê chuyên biểu diễn nhạc cụ dân tộc, hát dân ca, bài chòi; tham gia tích cực trong phong trào văn nghệ quần chúng ở địa phương. Ban nhạc gồm các thành viên gia đình anh Bình và một số nhạc công khác, chuyên biểu diễn tại các khách sạn, khu du lịch trong và ngoài tỉnh.

Nghệ sĩ Đỗ Anh Bình chia sẻ: “Để đưa âm nhạc dân tộc đến gần hơn với công chúng, ban nhạc tập luyện biểu diễn độc tấu, hòa tấu các bài nhạc cách mạng, nhạc dân ca, nhạc phương Tây nhưng vẫn giữ bản sắc diễn tấu của nhạc cụ dân tộc. Nhiều du khách nước ngoài rất thích thú khi xem. Tôi vẫn mong sẽ có nhiều người, nhất là giới trẻ yêu thích và theo học nhạc cụ dân tộc, tôi sẵn sàng dạy miễn phí để giữ vốn quý cha ông”.

2. Là một trong những nhạc công triển vọng của dàn nhạc Đoàn tuồng Đào Tấn (thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh), nghệ sĩ Trần Quang Hiếu (40 tuổi, ở phường Nguyễn Văn Cừ, TP Quy Nhơn) nuôi dưỡng tình yêu nhạc cụ dân tộc và gặt hái nhiều thành công. Có cha là người yêu thích nhạc cụ dân tộc, anh Hiếu được định hướng theo con đường nghệ thuật. Năm anh học lớp 8, cha anh cho theo học với NSƯT Phạm Ngọc Châu - nguyên là nhạc công của Đoàn tuồng Đào Tấn. Thầy Châu đã truyền dạy cho anh Hiếu nhiều kiến thức về âm nhạc truyền thống, dạy biểu diễn đàn bầu thuần thục, tiếp xúc với đàn nhị, kèn.

Nghệ sĩ Trần Quang Hiếu biểu diễn độc tấu đàn bầu. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Nghệ sĩ Trần Quang Hiếu biểu diễn độc tấu đàn bầu. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Tốt nghiệp THCS, anh Hiếu theo học lớp trung cấp tuồng khóa 5 (niên học 2002- 2006) tại Trường Văn hóa nghệ thuật Bình Định (nay là Trường CĐ Kỹ thuật Công nghệ Quy Nhơn) và theo học chuyên môn đàn nhị, kèn để nâng cao trình nghề. Tốt nghiệp ra trường, nghệ sĩ Trần Quang Hiếu được tuyển vào làm nhạc công tại Đoàn tuồng Đào Tấn. Gần 20 năm làm nghề, với sự khổ luyện và miệt mài lao động, nghệ sĩ Trần Quang Hiếu đã trở thành nhạc công chính trong dàn nhạc Đoàn tuồng Đào Tấn. Tài năng của anh được khẳng định với thành tích đạt 2 HCB cá nhân độc tấu nhạc cụ dân tộc tại các Cuộc thi độc tấu và hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc tổ chức năm 2014 và 2017.

Chia sẻ về sự nghiệp của mình, nghệ sĩ Trần Quang Hiếu bày tỏ: “Tôi gặt hái thành công như ngày hôm nay phần nhiều là nhờ công ơn dạy dỗ của các thầy, các chú, các anh trong dàn nhạc của Đoàn đã dìu dắt, giúp tôi nuôi dưỡng đam mê, phát triển năng khiếu, hoạt động chuyên môn nghệ thuật của mình”.

3. Nghệ nhân Ưu tú Lý Thành Long (61 tuổi, ở phường Tam Quan, TX Hoài Nhơn) vốn là con nhà nòi hát bội, bài chòi dân gian. Từ nhỏ ông được dì, cậu và mẹ dạy hô bài chòi dân gian; theo học đàn ghi ta phím lõm và hạ uy cầm từ người anh con bác ruột, rồi tự học thêm đàn sến. Sau đó ông thi đậu vào học chuyên ngành nhạc cụ dân tộc khóa 3 (niên học 1985 - 1988) tại Trường Văn hóa nghệ thuật Nghĩa Bình (sau là Trường Văn hóa nghệ thuật Bình Định).

Nghệ nhân Lý Thành Long kể: “Trong thời gian học chuyên ngành nhạc cụ dân tộc, tôi được thầy là NSƯT Nguyễn Cung Nghinh tận tình dìu dắt, chỉ dạy về chuyên môn, kỹ thuật biểu diễn đàn nhị, đàn nguyệt; học thêm các làn điệu cổ để phát triển chuyên môn”.

Nghệ nhân Ưu tú Lý Thành Long (bìa trái) dạy con trai đàn nguyệt. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Nghệ nhân Ưu tú Lý Thành Long (bìa trái) dạy con trai đàn nguyệt. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Nghệ nhân Ưu tú Lý Thành Long là hạt nhân đóng góp tích cực trong việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản bài chòi dân gian ở xứ Dừa. Ngoài biểu diễn bài chòi dân gian, nhạc cụ dân tộc, ông còn sáng tác câu thai bài chòi, kịch bản tuyên truyền, kịch ngắn dân ca, bài chòi và dàn dựng các tiết mục biểu diễn nghệ thuật quần chúng. Ông góp công lớn gầy dựng thành lập CLB Bài chòi dân gian TX Hoài Nhơn và các phường, xã của thị xã; đưa bài chòi dân gian vào trường học để khơi dậy niềm yêu thích cho học sinh. Ông cũng đang “tiếp lửa” và truyền dạy hô bài chòi dân gian, đàn nguyệt cho con trai Lý Tường Nhân- hiện là học sinh Trường THCS Tam Quan.

Nghệ nhân Ưu tú Lý Thành Long cho biết: “Với tôi, bài chòi dân gian, nhạc cụ truyền thống như ngấm vào máu thịt. Tôi rất trăn trở và mong sao ngành văn hóa thị xã, cũng như tỉnh có những lớp dạy nhạc cụ dân tộc, tôi sẵn sàng tham gia truyền dạy miễn phí. Dự định sắp tới, tôi sẽ phối hợp thành lập CLB Em yêu làn điệu dân ca, bài chòi và dạy bài chòi, nhạc cụ dân tộc cho học sinh Trường THCS Tam Quan để phát triển năng khiếu cho lớp trẻ, bồi dưỡng cho lớp nghệ nhân kế cận giữ gìn bản sắc văn hóa của quê hương”.

Theo Đoàn Ngọc Nhuận (Báo Bình Định)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.