Chuyện kể từ đại ngàn - Bài 1: Bí ẩn "thuốc giấu"

Chúng tôi muốn kể lại câu chuyện ở đại ngàn kỳ bí về một loài cây gầy nhỏ, mong manh nhưng mang sức sống mãnh liệt, tích lũy tinh hoa của trời đất, núi rừng- sâm Ngọc Linh. Tuy nhiên, thay vì từ những người trồng sâm như trước, câu chuyện lần này dưới góc nhìn của các nhà khoa học.

Ít ai biết được rằng, từ xa xưa, đồng bào DTTS tại chỗ đã sử dụng sâm Ngọc Linh để chữa bệnh, với tên gọi "thuốc giấu" hay "ngải rọm con".

Truyền thuyết kể rằng, người Xơ Đăng sống dưới chân núi Ngọc Linh thuộc địa phận  tỉnh Kon Tum đã "mật truyền" một cây "thuốc giấu", có làng, bà con gọi là "ngải rọm con", được lấy về từ núi hiểm, rừng sâu.

Bà Y Vêng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy, một trong những người đặt nền móng cho chính sách bảo tồn, gìn giữ nguồn gen quý của sâm Ngọc Linh trước nguy cơ cạn kiệt bởi khai thác ồ ạt, tận diệt- kể rằng, ngay cả những người già nhất cũng không biết cây "thuốc giấu" có từ khi nào, và đến từ đâu.

Ai cũng chỉ biết, cây “thuốc giấu” là "thần dược" bảo vệ dân làng, chữa lành vết thương do thú dữ, do ma rừng (bệnh tật) của cuộc sống nơi rừng thiêng, nước độc.

 

Bà Y Vêng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy tham quan gian trưng bày sâm Ngọc Linh. Ảnh: HL
Bà Y Vêng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy tham quan gian trưng bày sâm Ngọc Linh. Ảnh: HL


Trong làng, khi có người già đau ốm, trẻ em bị bệnh, phụ nữ sinh con, người làng bị rắn rết, thú dữ cắn... đều được các già làng chữa trị bằng "thuốc giấu". Chỉ có các già làng, thầy mo, thầy cúng mới biết được phương thuốc này, và cũng chỉ truyền lại điều bí mật cho người được chọn trước khi nhắm mắt, xuôi tay.

Trải qua bao đời, bí mật về cây "thuốc giấu" luôn được người Xơ Đăng bảo vệ, được trân quý như một báu vật mà thần núi, thần rừng đã ban tặng cho họ.

Đến những năm kháng chiến chống Pháp, bí mật về cây "thuốc giấu" bắt đầu được hé lộ, khi các già làng chỉ cho những cán bộ hoạt động nằm vùng tại đây cây thuốc quý chữa sốt rét.

Những cán bộ đã hoạt động tại vùng núi Ngọc Linh vào những năm 1952-1953, như các ông Phan Quyết (nguyên Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum), Trần Kiên (nguyên Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum) từng kể lại rằng, già làng đã chỉ cho cán bộ cách mạng một số cây thuốc quý mà dân làng thường sử dụng để hộ thân trong những lúc đi xa, trong đó có cây "thuốc giấu". Sau đó những cây thuốc quý ấy đã được sử dụng khi anh em đau ốm và rất hiệu quả...

Bác sĩ Sô Lây Tăng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum, quê ở làng Nú Vai, xã Đăk Kroong, huyện Đăk Glei cũng kể lại rằng, từ bao đời, dân làng đã dùng cây "thuốc giấu" để chữa cho người đau ốm nặng, bị rắn cắn, các vết thương và các bệnh thông thường như đau bụng, cầm máu.

Và lớp màn bí ẩn về cây "thuốc giấu" của người Xơ Đăng đã được vén lên từ một  "nhân chứng" được cứu sống bởi “thuốc giấu”. Đó là già Năm- một cựu chiến binh.

Để tri ân dân làng, tri ân mảnh đất Mường Hoong (Đăk Glei) đã cứu sống mình, ông quyết định ở lại, lấy vợ sinh con và gắn bó với nơi đây đến hơi thở cuối cùng (năm 2005).

Điều làm tôi tiếc nuối nhất là khi biết và tìm đến thì già Năm đã về với tổ tiên. Nhưng theo ghi chép của chính ông và vợ con ông kể lại, thì ông sinh ra và lớn lên ở vùng quê đồng chiêm trũng Nam Hà. Nhập ngũ đầu năm 1967, khi tròn 17 tuổi. Sau 3 tháng huấn luyện ở Ba Vì, Hà Tây, ông cùng đoàn quân lên đường vào Nam chiến đấu.

 

 Cây sâm mọc trên đá trên núi Ngọc Linh. Ảnh: H.L
Cây sâm mọc trên đá trên núi Ngọc Linh. Ảnh: H.L


Ngày ấy, đường hành quân gian nan và sự khốc liệt của chiến trường không làm chiến sĩ ta nản chí, nhưng đều “ngán” sốt rét rừng. Bản thân già Năm đã phải chứng kiến nhiều cuộc ra đi của đồng đội, và luôn phấp phỏng "chờ" đến lượt mình...

Trong cuốn sổ tay ghi chép mà ông giữ như báu vật (tiếc rằng vào năm 2009, khi chúng tôi tìm đến thì đã bị thất lạc), có viết: Vào một ngày cuối năm 1967, sau khi vượt đỉnh Ngok Pâng ở vùng H80 Kon Tum, đến thung lũng Mường Hoong dưới chân núi Ngọc Linh thì tôi bị sốt rét rừng quật ngã.

“Tôi không thể nào quên được buổi chiều hôm đó, đơn vị vừa dừng chân, tôi bỗng thấy bầu trời vàng ệch, núi rừng chao đảo, những cơn đau đầu dữ dội và rét run bần bật. Sau đó mê man bất tỉnh.” - ông viết.

Ông không biết mình đã mê man mấy ngày, nhưng khi tỉnh lại cảm giác đầu tiên là hơi ấm nồng nàn, mở mắt ra ông thấy một cô gái Xơ Đăng đang áp làn môi vào miệng ông mớm cho ông một thứ nước đăng đắng, nhưng nuốt xong lại nhẩn ngọt ở họng.

Sau khi tỉnh dần, ông được bà con cho ăn cháo ngô non, thịt chuột khô, rau rừng và tiếp tục uống thứ nước được sắc từ loại củ rừng có vị đắng ngọt như từ làn môi nồng ấm của cô gái mớm cho ông hôm trước. Và rồi, sức khỏe của ông hồi phục nhanh chóng.

Ông đuổi kịp đơn vị trong sự mừng rỡ và ngạc nhiên của đồng chí. Theo họ, hôm ấy thấy ông không thể nào qua khỏi nên đơn vị đã gửi lại cho dân ở vùng căn cứ và tiếp cuộc hành quân. Sau đó, ông tiếp tục chiến đấu ở chiến trường B3.

Khi giải phóng, ông về quê với nỗi lòng canh cánh khôn nguôi. Sau nhiều đêm trăn trở, ông kể hết câu chuyện cùng gia đình và xin phép bố thắp nén hương lên bàn thờ tổ tiên, rồi đeo ba lô quay lại Mường Hoong, tìm lại làn môi nồng ấm năm xưa và ông đã gửi trọn phần đời còn lại của mình cho Mường Hoong- nơi có thứ cây đắng đã sinh ra ông lần thứ hai.

Từ đó, ông sống yên vui, gắn bó với dân làng. Sáng sáng vai  mang k’lek, tay cầm chà gạc lên rừng, vào rẫy, xuống suối. Đêm đêm lại quây quần bên bếp lửa bàn chuyện làm ăn. Mọi người trong làng gọi là già Năm.

Sau này ông biết, cây thuốc đăng đắng nhưng hậu vị lại nhẩn ngọt ấy được gọi là sâm Ngọc Linh, rất có giá trị y học lẫn giá trị kinh tế.

Nhưng khi ấy thì đã khó kiếm rồi!

 

(Còn nữa)

Theo Hồng Lam (baokontum)

https://www.baokontum.com.vn/kinh-te/chuyen-ke-tu-dai-ngan-bai-1-bi-an-thuoc-giau-26402.html

 

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.