Chuyện Đà Lạt không phải ai cũng biết - Kỳ 5: Trại gái C5

Người Đà Lạt sinh trước năm 1975 và sống gắn bó ở vùng đất này ắt hẳn không lạ lẫm với cái tên "trại gái C5". Cái tên C5 đến giờ vẫn còn phổ biến nhưng từ "trại gái" đi liền phía trước hiện rất ít khi được nhắc đến.


Trước năm 1975, nơi quen gọi là "trại gái" ở gần dinh Bảo Đại. Muốn đến đây, mọi người phải đi qua con đường Darlec (nay là Triệu Việt Vương), băng xuống một lối toàn đá sỏi và um tùm lau lách, hoa dã quỳ, thông rừng.

Nơi ấy bây giờ là thung lũng được bao bọc bởi cung đường Triệu Việt Vương.
 

"Trại gái C5" xưa bây giờ là nơi tọa lạc chung cư C5 trên đường Nguyễn Trung Trực (Đà Lạt).
"Trại gái C5" xưa bây giờ là nơi tọa lạc chung cư C5 trên đường Nguyễn Trung Trực (Đà Lạt).

Xóm vọng phu

Chúng tôi gặp ông Lê Phỉ, năm nay đã 90 tuổi nhưng còn rất minh mẫn. Ông Phỉ là một người rất am hiểu về sự hình thành và phát triển của thành phố Đà Lạt và gắn bó với mảnh đất này hơn 60 năm. Ông được giới trí thức xem là "nhà Đà Lạt học".

Ông Phỉ bảo hồi đó nhắc chữ "trại gái" người ta hiểu khác, giờ người ta hiểu khác. Cũng tội cho cái tên đó.

Theo ông Phỉ, "trại gái" là khu gia binh của chế độ cũ ở Đà Lạt. Lính ở trại phần lớn là người Đà Lạt và vùng lân cận. Những quân nhân chuyên nghiệp gồm lính và sĩ quan có gia đình nhưng còn khó khăn thì về khu gia binh này cất nhà ở.

Cũng như các trại gia binh khác ở Đà Lạt trước đây, như khu gia binh ở xóm Hồng Lạc dành riêng cho ngự lâm quân bảo vệ hoàng triều cương thổ được thành lập năm 1951 bởi cựu hoàng Bảo Đại, hay khu thiếu sinh quân ở Viện Đại học Đà Lạt, thì khu gia binh này được xây dựng bằng nhà cấp bốn, mái lợp tôn kẽm.

Ở khu gia binh ngày ấy có khoảng 300 căn nhà gỗ của gia đình binh lính trẻ. Những căn nhà chỉ để sống một giai đoạn ngắn, không mấy kiên cố nên lính còn gọi khu gia binh là trại gia binh. Chữ "trại" sau này lấy bỏ vào đầu chữ gái thành "trại gái".

Đời lính dù ở chiến tuyến nào cũng đều ra trận liên tục trong những năm chiến tranh. Từ Trường võ bị Đà Lạt, binh lính sau khi được huấn luyện đi khắp bốn vùng chiến thuật. Lính trẻ thì vắng nhà nhiều hơn. Những căn nhà ở khu gia binh chỉ còn lại phụ nữ và trẻ con.

Ông Phỉ nhấn mạnh gần như toàn bộ là những người vợ còn rất trẻ. Lính thời đó cũng quyền uy nên vợ không những trẻ mà còn đẹp. Mà những cô gái trẻ đẹp người ta gọi đúng nghĩa là gái. Chữ "gái" thực sự trong sáng, không như những ý nghĩa đã bị méo mó về sau.

"Ở khu gia binh toàn vợ lính, chị em quan tâm nhau rồi hiểu nhau, bầu bạn với nhau". Dân Đà Lạt thời đó thấy một khu gia binh toàn những người vợ trẻ xinh đẹp thì gọi "trại gái".

Theo ông Phỉ, "trại gái" thời đó thực tình là một xóm vọng phu. Một xóm vọng phu với nhiều tâm tư như bao nhiêu xóm làng vọng phu khác thời chiến tranh.

 

Đường vào
Đường vào "trại gái" hôm nay là khu dân cư với hơn 1.000 hộ dân.

"Trại gái" giờ ở đâu?

Tháng 5-1975, tiểu đoàn đặc công nước của Quân khu 6 đã đưa năm đại đội về đóng quân trên các vị trí chiến lược của Đà Lạt. Ban chỉ huy tiểu đoàn đã sử dụng biệt thự số 5B đường Trần Hưng Đạo của ông Đỗ Kiến Nhiễu, nguyên đô trưởng đô thành Sài Gòn, làm trụ sở của tiểu đoàn.

Ngoài những đại đội được bố trí bảo vệ ở lò nghiên cứu hạt nhân, nhà vòm (vốn là nơi đóng quân của lính Mỹ) nằm góc đường Thủ Khoa Huân - Phan Như Thạch, họ còn tiếp quản khu gia binh - "trại gái". Đại đội (C) 5 tiếp quản khu gia binh này nên được gọi là C5.

Ông Nguyễn Hồng Khanh, trước đây là lính tiểu đoàn đặc công nước, đưa chúng tôi đi thăm các chiến hữu của ông - những người trực tiếp có mặt trong đội hình C5 ngày nào.

Ông Khanh nói: "Khi nhận lệnh tiếp quản, nghe chữ "trại gái" chúng tôi tủm tỉm cười nhưng chỉ huy căn dặn rất kỹ, đây là nơi "nhạy cảm" vì toàn phụ nữ và trẻ em là gia quyến của lính Sài Gòn. Nhưng khi chúng tôi đến thì trại gia binh này chỉ còn "vườn không, nhà trống", mọi người đã bỏ đi từ lúc nào".

Về sau, trại gia binh này được giải tỏa và xây dựng thành chung cư cho cán bộ, công nhân viên chức một số ban ngành trong tỉnh Lâm Đồng. Do trước đây có đại đội C5 về đây tiếp quản nên người dân quen gọi C5.

Ông Khanh lý giải: "Người đến Đà Lạt sau năm 1975 thì gọi tên khu gia binh theo tên đại đội đặc công tiếp quản là C5, người ở trước 1975 thì nhất định không bỏ cái tên quen thuộc là "trại gái", còn những người trung hòa thì gọi thành chung thành cặp là "trại gái C5".

Bây giờ về lại khu "trại gái C5", hỏi lai lịch cái tên nhạy cảm ấy phần lớn đều nhận được cái lắc đầu. Có người cười tinh quái rồi đáp, "trại gái C5 ở đây". Sau này chúng tôi gặp được bà Đỗ Kim Hồng, 70 tuổi, một người từng sống trong khu gia binh "trại gái" xưa.

Hỏi thực hư về giai thoại những phụ nữ ở trại gia binh xưa chỉ biết bài bạc trong lúc chồng vắng nhà, bà không giận mà giải thích: "Mấy trăm người vợ trẻ ôm con nhỏ với nỗi lo và tâm tư khi chồng đi lính xa thì còn lòng dạ nào để mà bài bạc.

Ngày ngày, chúng tôi ở "trại gái" mang rau ra phố bán rồi trở về chăm con cái. Có chút tâm tư bất thường thì chị em đã nhắc khéo nhau rồi. ".

 

Hồ Ông Phỉ và địa danh Quảng Thừa
 
Ông Lê Phỉ.
Ông Lê Phỉ.
Năm 1954, ông Lê Phỉ lên Đà Lạt mở trường dạy học.

"Năm 1960, chúng tôi gồm năm người, trong đó có tôi, thầy Thích Minh Trạch, ông Võ Đình Giáp... đứng ra vận động mỗi gia đình đóng góp 60 đồng mua một xe máy ủi, một xe jeep để khai khẩn một vùng đất rộng, ngăn suối thành hồ nước lớn để có nguồn nước tưới tiêu, nuôi cá.

Hồ này đến nay nhiều người dân vẫn gọi trân trọng là hồ Ông Phỉ, tức tên tôi - ông Phỉ kể tiếp - Chúng tôi lập ấp mới và lấy tên là Quảng Thừa. Quảng Thừa là tên ghép của bà con ở các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên.

Trước đây, nơi này là khu rừng rậm. Về sau, nhiều gia đình sĩ quan, binh lính giải ngũ trở về địa phương và một số gia đình ở khu gia binh (trại gái) cũng vào đây khai khẩn đất rừng, làm nhà, làm vườn sinh sống".

Ngọc Trác-Mai Vinh/tuoitre

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.