Chợ Âm phủ: Chuyện bây giờ mới kể

Phố sách Hà Nội (phố 19 tháng 12) cùng phố cổ, phố cũ, phố đi bộ quanh Hồ Gươm là nét duyên điểm tô cho Hà Nội thêm dịu dàng, nhất là những ngày cuối thu hanh hao nắng vàng và heo may về bên phố.
Phố sách ra đời hồi giữa năm ngoái, dài khoảng hơn 120 mét, cạnh Tòa án nhân dân TP Hà Nội, một đầu thông ra phố Lý Thường Kiệt, đầu kia là Hai Bà Trưng. Thời Pháp, phố có tên Rue Simoni - tên quan Pháp giữ chức Thống sứ Bắc Kỳ (1909-1912). Sau Cách mạng tháng 8/1945, phố đổi tên Lê Chân, lòng đường và vỉa hè rộng rãi, có hàng dã hương xanh mát.
Nhiều bạn trẻ, người già, khách du lịch thích đến nơi này dạo bộ, mua sách, hay đơn giản chỉ là ngồi nhâm nhi cà phê, lặng nhìn thời gian trôi. Có ai đang đi dạo trên phố kia lưu giữ trong mình ký ức về phố chợ Âm Phủ một thời nơi đây? 
Chợ Âm phủ 
Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến. Hàng nghìn chiến sĩ cảm tử, đồng bào Thủ đô anh dũng hy sinh, được đưa về khu phố Lê Chân chôn cất trong nấm mồ chung sơ sài. Sau năm 1954, khu mộ được đặt tên là Mồ Liệt sĩ và nhân dân hy sinh trong Ngày toàn quốc kháng chiến. Năm 1981, thành phố tổ chức khai quật và chuyển hài cốt lên nghĩa trang Bất Bạt (Ba Vì, Hà Tây). Phố cũ được khôi phục đặt tên là Phố 19/12 để kỷ niệm sự kiện Toàn quốc kháng chiến. 
Loạt bài trên báo Tiền Phong
Loạt bài trên báo Tiền Phong
Nhiều năm sau, người dân kéo về đây họp chợ, đến năm 1985 Thành phố  chính thức lập chợ tạm với tên gọi Chợ 19/12. Vì chợ họp trên nền nghĩa địa cũ nên người dân gọi là chợ Âm phủ. Chợ có đủ hàng tươi, hàng khô và cả món mộc tồn  đưa từ Hà Tây ra phục vụ người ưa thích. Trong chợ vẫn giữ được hai hàng cây dã hương xanh tốt trồng từ đầu thế kỷ, một cây bồ đề có từ bao giờ không ai  biết
Năm 2008, do một quyết định hành chính bất chấp Quy hoạch đã được Thủ tướng phê duyệt, 3.054m2 chợ Âm Phủ bị Thành phố thu hồi giao cho Cty TNHH Thủ đô II làm trung tâm thương mại,văn phòng cho thuê. Tổ hợp công trình gồm 2 khối cao ốc, tổng diện tích sàn 19.013m2. Một khối nhà cao 7 tầng làm văn phòng, khối kia 17 tầng,  5 tầng dưới là chợ truyền thống kết hợp nhà hàng. 
Phố hay cao ốc
Khi người ta cho máy xúc đào vào lớp đất đầu tiên thì dư luận bùng lên. Nhà sử học Dương Trung Quốc gửi thư ngỏ tới lãnh đạo thành phố không đồng tình với dự án. Biết đây là đề tài nóng, tôi đề nghị lãnh đạo báo được vào cuộc. Tôi đồng cảm với ý kiến của Nhà sử học Dương Trung Quốc: Xây trung tâm thương mại đè lên một khu phố có giá trị đặc biệt về mặt lịch sử, văn hoá và cả tâm linh như Phố 19-12 là không nên. 
Loạt bài trên Tiền Phong xoáy vào mấy vấn đề: Việc chuyển đổi đất Chợ 19-12 để giao không đấu thầu cho Cty tư nhân theo luật nào? Có ưu ái đến trái luật vì lợi ích nhóm nào đó hay không? Không khó để chỉ ra rằng Thành phố thu hồi chợ Âm phủ giao cho Cty TNHH Thủ đô II thuê với giá bèo - chưa tới 1USD/m2/tháng (tức chưa bằng 1 bát phở lúc đó); nhưng Thành phố có sai không, sai ở đâu là một câu hỏi khó. Trên diễn đàn Tiền Phong, KTS cảnh quan Nguyễn Thanh Vân, Hiệu trưởng ĐHKT Trần Trọng Hanh, nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc và nhiều ý kiến tâm huyết đều lo ngại, khuyến nghị thành phố nên bảo tồn giá trị lịch sử văn hoá.
Phố sách có những ngày tĩnh lặng, yên bình
Phố sách có những ngày tĩnh lặng, yên bình
Sức nóng công luận phả vào kỳ họp Hội đồng nhân dân TP Hà Nội, Chủ tịch Nguyễn Thế Thảo phải trả lời chất vấn ngay tại kỳ họp đó. Bí thư Phạm Quang Nghị viết thư cho ông Dương Trung Quốc, KTS Hoàng Đạo Kính và nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc cho biết sẽ xem xét các khía cạnh dự án trên cơ sở bảo tồn các giá trị văn hoá, đồng thuận xã hội. Tuy nhiên, trả lời tại giao ban báo chí Thành uỷ các cơ quan giúp việc Thành phố lại bao biện Thành phố đã làm  đúng, dự án có đầy đủ tính pháp lý.
Có một chuyện mà tôi sẽ không bao giờ quên được, chính lúc tưởng như bế tắc ấy, có một người dấu danh tính nhắn tin cung cấp manh mối cho tôi. Từ mẩu tin đó, tôi lần ra Bản quy hoạch về mạng lưới chợ, trung tâm thương mại trên địa bàn quận Hoàn Kiếm phê duyệt năm 2000. Không có Trung tâm thương mại nào đặt tại chợ Âm phủ, chính chợ này cũng phải giải toả, trả lại Phố 19-12 theo đúng quy hoạch của Thủ tướng.
Hôm sau bài báo đó được đăng trang nhất với hàng tít: “Trong quy hoạch phê duyệt, Chợ 19-12 là một đường phố”. Bài báo phát hành ngày 19/12/2008, đúng ngày Bác Hồ ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến 62 năm trước. Bản quy hoạch làm lộ ra sự không chính danh của dự án. 
Tâm và tầm
Chiều 6/1/2009 tôi nhận được tin lãnh đạo Thành phố Hà Nội chính thức quyết định dừng dự án, giữ lại Phố 19/12. Chủ tịch Nguyễn Thế Thảo nói “Vì lợi ích chung có thể phải hy sinh cái nhỏ: Mục tiêu của Thành phố bây giờ là tìm mọi giải pháp, vắt óc suy nghĩ, để làm sao đạt được các mục tiêu: Bà con có chợ buôn bán, để tiếp tục làm ăn, sinh sống; còn thành phố có đường giao thông, đảm bảo đúng quy hoạch. Tất nhiên thành phố cũng xem xét lợi ích của chủ đầu tư”. Để đi đến quyết định dũng cảm ấy, ông Thảo chia sẻ “không chỉ có tâm mà phải có cả tầm và nhất định phải làm vì cái tâm”. Bí thư Thành uỷ Phạm Quang nghị nói rõ: “Trong từng trường hợp cụ thể phải ưu tiên nhiều hơn cho bảo tồn, thậm chí là ưu tiên tối đa cho bảo tồn, nếu như giá trị bảo tồn ấy cực kỳ quan trọng, quý hiếm, mất cái đó không thể thay thế”. 
Về ý tưởng khôi phục Phố 19/12, lãnh đạo Thành phố cho biết, sẽ đầu tư nơi đây thành phố đi bộ, có vườn hoa, một bức phù điêu hay tấm bia ghi lịch sử đường phố vì đấy cũng là tâm nguyện của người dân.
Tôi gọi điện báo tin cho Nhà sử học Dương Trung Quốc, ông rất vui và nói ngay: “Đó là một quyết định sáng suốt, một kết thúc có hậu”.

Để đảm bảo quyền lợi nhà đầu tư và các hộ tiểu thương, dự án được chuyển về 41 Hai Bà Trưng liền kề vị trí cũ (1 Cty khác nhường đất cho dự án). Tại đây, chủ đầu tư xây dựng trung tâm thương mại 9 tầng, chợ dân sinh nằm phía dưới. Tám năm sau thành phố phê duyệt Phố sách (đặt tại Phố 19 tháng 12), khai trương 30/4/2017. Đây là một trong những con phố đẹp giữa Thủ đô, hoạt động các ngày trong tuần, không chỉ bán sách, còn là nơi giao lưu của người yêu sách.

Cây Bồ đề vô danh

Ngay khi thành phố Hà Nội quyết định dời dự án đến nơi khác, một cuộc khai quật quy mô lớn phát hiện thêm hàng trăm bộ hài cốt nằm sâu dưới nền phố cũ. Tối 20/1/2009, Thượng tọa Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội đồng trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Hà Nội chủ trì, cùng các tăng ni, phật tử làm lễ cầu siêu hương hồn những người còn nằm lại đây. Những ngày sau, nhiều người dân đến thắp hương dưới gốc bồ đề cổ thụ, tưởng nhớ những người ngã xuống vì Tổ quốc. Có một chuyện xảy ra với cây bồ đề. Đêm nọ, người ta đào trộm và mang cây đi. Bị người dân phát giác, công luận lên tiếng, nhóm người vội chuyển cây về trồng lại. Cây bị chặt trơ cành trông rất thảm thương, nhưng vẫn sống, trổ cành lá non xanh. Vậy mà, một thời gian sau, người ta lại cố bức cây mang đi đâu mất. Hàng cây dã hương cũng bị chặt hết, chỉ còn lại vài ba cây.

Nguyễn Tuấn (TP)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.