Campuchia và những câu chuyện từ 40 năm trước

Khi nghe tôi kể chuyện về văn hóa, lịch sử của người Khmer, nhiều người thường ngạc nhiên hỏi “Tại sao anh yêu quý đất nước này đến thế?” Và câu trả lời của tôi là: Vì đây là mảnh đất mà rất nhiều bạn bè tôi đã nằm xuống. Họ đã chết cho tôi được sống.
Làm lữ hành quốc tế từ năm 1999, tôi luôn được giao nhiệm vụ đưa các đoàn khách đi tham quan, làm việc ở Campuchia. Hơn 300 lần ra vào Angkor và đi khắp đất nước chùa Tháp. Từ Hội chợ hàng Việt Nam Chất lượng cao và Xuất khẩu Việt - Cam, cho đến các đoàn mổ mắt, khám bệnh, phát thuốc, tặng quà miễn phí của Hội bảo trợ Bệnh nhân Nghèo, Hội Chữ Thập đỏ, các doanh nghiệp và của công ty.
Từ các đoàn huấn luyện Hướng dẫn viên, khảo sát các tour mới cho đến phục vụ Chủ tịch UBND TP.HCM (2005); Thủ tướng Phan Văn Khải (2006), lãnh đạo các tỉnh Lâm Đồng, Quảng Nam… Khi nghe tôi kể chuyện về văn hóa, lịch sử của người Khmer, nhiều người thường ngạc nhiên hỏi “Tại sao anh yêu quý đất nước này đến thế?” Và câu trả lời của tôi là: Vì đây là mảnh đất mà rất nhiều bạn bè tôi đã nằm xuống. Họ đã chết cho tôi được sống.
Chuyện 40 năm trước
Lúc đó, tôi đang công tác ở Ban Thiếu nhi thuộc Thành Đoàn TP.HCM. Chiến tranh biên giới Tây Nam, tôi từng xung phong đi bộ đội, đợt Hồng quân 1978 nhưng chỉ tiễn chứ chưa được mặc áo lính. Anh em Thành Đoàn có tham gia xây dựng tuyến phòng thủ biên giới ở Bến Cầu năm 1978. Nghĩ lại vẫn hoảng. Ra biên giới hạ cây thốt nốt, đào công sự chiến đấu giữa tiếng súng ì ầm. Tối thay phiên nhau gác. Gần trăm người chỉ vài khẩu carbin tự vệ. Nhiều người chưa biết cách sử dụng. Chỉ cần năm bảy tên Khmer Đỏ luồn sâu vào bên trong, kiểu đánh du kích là cả trăm người nguy khốn.
Cuối năm 1978, tin tức dồn dập bộ đội ta phản công giúp Mặt trận Đoàn kết dân tộc Cứu nước Campuchia. Chiều 7.1.1979, chế độ diệt chủng Pol Pot sụp đổ, thủ đô Phnom Penh và Campuchia được giải phóng. Thành Đoàn lập tức tổ chức cho Đội Thiếu niên Tiền phong mít tinh mừng chiến thắng lịch sử vào tối 9.1.1979 tại Nhà Thiếu nhi thành phố.
Tôi được giao nhiệm vụ “Tìm và mời các bạn nhỏ Campuchia tham gia”. Sau 2 ngày ngược xuôi, tôi tìm được mấy bạn nhỏ người Khmer ở quận 5. Các em cùng gia đình chạy loạn về đây từ mấy năm trước. Em nào cũng gầy nhom, đen nhẻm; không biết tiếng Việt. Tôi thì mù tịt tiếng Cam mà công việc rất gấp. Dùng đủ thứ ngôn ngữ thân thể và cả nhiệt tình, chỉ dạy được các em mấy chữ. 5 bạn nhỏ Campuchia tham gia mít tinh hồ hởi. Phần phát biểu chỉ nói được mỗi câu “Việt Nam – Campuchia - Xamaki – Chaychumnía” (Đoàn kết – Chiến Thắng).
Cuối thu 1979, sau 3 tháng huấn luyện cấp tốc, tôi được xuất ngoại lần đầu, qua Campuchia giúp bạn chiến đấu và xây dựng đất nước. Cùng đi với tôi đợt này có nhiều anh em ở Thành Đoàn, trong đó có nhà văn Nguyễn Đông Thức và luật sư Huỳnh Quí (lúc đó đều ở báo Tuổi trẻ). Từ vận tải đặc công ở E 117, chuyển sang pháo thủ cối bộ binh E 205, nhân viên Ban Chính trị Trung Đoàn, rồi D52 giúp bạn; tôi đi khắp vùng Đông Bắc, suýt chết vài lần. Có lần tưởng bị bắt sống.
Được về Sài Gòn 2 lần, kết hợp công tác và thăm nhà, đi cả tàu bay, lẫn tàu thủy, ngược dòng Tonle Sap từ Phnom Penh lên Siem Reap. Đơn vị đóng quân ở Sra Sroong (Hồ Sroong), đối diện đền Bantia Kdey. Từng chốt giữ cổng Nam, thành Angkor Thom cả tháng trời. Vào Angkor hoang phế, đầy phân dơi, thấy thán phục chứ không có khái niệm gì về du lịch.
Lúc đó, chỉ mong sớm ra quân, về nhà. Chỉ có về nhà mới an toàn “Bởi chiến tranh đâu phải trò đùa” (Phạm Minh Tuấn). Tôi học được nhiều nghề vặt, từ chụp ảnh, cắt chữ, viết báo, nấu ăn… kiểu bộ đội. Giờ rỗi, không biết nhậu, chẳng biết làm gì, đành tự học tiếng Khmer với trẻ con. Khổ nhất là mấy từ hình dung như cứng, mềm, đẹp, một nửa… Phải làm thí dụ cả chục lần, thử đi thử lại mới ra một chữ. Học để giết thời gian. Ai dè sau này làm du lịch, vốn liếng tiếng Khmer tự học, trở thành hàng hiếm công dụng.
Mùa thu 1983, sau 4 năm rong ruổi khắp xứ bạn, tôi chuyển ngành về lại Thành Đoàn, tiếp tục công tác ở Ban Thiếu nhi và Hội Đồng đội thành phố.
Trở lại Angkor
Do hoàn cảnh lịch sử, tôi bước vào ngành du lịch ngẫu hứng sau thời gian làm Trại trưởng trại hè Thanh Đa từ 1989. Trung tâm Dã ngoại Lửa Việt ra đời vào tháng 5.1995 và công ty Dã ngoại Lửa Việt thành lập ngày 26.3.1999. Cuối năm 1999, tôi trở lại Angkor. Xúc động vì thấy Campuchia thay đổi. Hồi hộp với bao cảm xúc. Vẫn phập phồng và ám ảnh bởi lần suýt bị bắt sống. Khi một mình leo lên núi Bakheng, gặp mấy trẻ em Khmer đùa chơi, tôi cứ ngỡ gặp tàn quân Pol Pot. Khi tìm lại người quen. Vào nhà gặp anh Huot, chị Vò mà vẫn run. Nhờ họ, Lửa Việt được mua dịch vụ với giá nội địa. Anh Huot lấy xe chở tôi lên tận Poi Pet và núi Kulen.
Lửa Việt tiên phong khai thác tour Angkor. Sau này bổ sung thêm núi Kulen và dòng sông ngàn Linga, tắm sông Mekong và xem cá heo nước ngọt ở Kratie, lên Poipet đi chợ biên giới Longkua. Đến ủy lạo bộ đội Campuchia khi đền Preak Vihear vừa im tiếng súng vào năm 2008 và tổ chức tuyến Preak Vihear – Anlong Veng – núi Kulen. Đặt tên cho thác và hồ nước là Phale ở đảo Rong Saloem (Sihanuok). Mở tour lên núi Tà Lơn (Thansur Bokor) với điện Tứ Giao, đồng Linga...
Những năm đó, tour Campuchia quanh năm không lên giá. Chỉ bắt đầu tăng giá và lộn xộn khi người Trung Quốc tràn ngập các điểm tham quan. Kampong Som (Sihanouk) thành Kampong Chan (cách người Khmer gọi người Trung Quốc). Năm 2.000, từ Sài Gòn đi Phnom Penh mất cả ngày dù chỉ 240 km. Từ Phnom Penh đi Siem Reap chủ yếu bằng đường thủy. Thành phố nào cũng đèn đóm lờ mờ, nước máy vàng như nghệ. Khách du lịch chủ yếu châu Âu và Mỹ. Từ 2008, khách Việt Nam áp đảo và từ 2014 là khách Trung Quốc. Campuchia đang thay đổi từng ngày chứ không phải từng tháng, từng năm.
Xưa khó khăn, chỉ mình Lửa Việt tung hoành, làm du lịch hết mình kiểu người lính. Giờ thuận lợi, hàng chục công ty cùng cạnh tranh, trăm hoa đua nở. Các đối tác ở Campuchia cũng khuyến mại sát rạt, giá tour chạm đáy, du khách càng có lợi.
40 năm sau
Những ngày đầu năm 2019, tôi đưa đoàn cựu chiến binh Lữ đoàn 22 Tăng - Thiết giáp thuộc Quân đoàn 4, về thăm lại chiến trường xưa. Đoàn ghé nghĩa trang Liệt sĩ Bến Cầu (Tây Ninh), viếng đồng đội. Mắt ai cũng đỏ hoe. Nắng trưa gay gắt, mồ hôi nhễ nhãi, ai cũng quân phục tươm tất. Tôi gợi ý đoàn vào bóng râm làm lễ thì có người nhắc “Đồng đội chúng tôi đã nằm đây hơn 40 năm. Đứng nắng chút xíu ăn thua gì”. Tôi lặng thinh, xấu hổ và thấm thía.
Đoàn có 30 người, hơn một nửa là đại tá. Số còn lại ra quân làm dân, đủ nghề. Ai cũng mộc chất lính tăng. Chỉ tội đa phần ghiền thuốc lá. Trưởng đoàn là vị tướng công an, cũng từng là sĩ quan Thiết giáp trong đoàn quân vào giải phóng Phnom Penh. Suốt hành trình, anh em thay nhau ôn chuyện cũ, râm ran hơn pháo tết. Tôi no nê với bao kiến thức mới mẻ về lính xe tăng, về chiến dịch giải phóng và giữ gìn Phnom Penh. Câu chuyện sống động còn hơn phim tài liệu. Nhiều chuyện thâm cung bí sử, cảm động và sâu sắc đến kinh ngạc.
Tham quan Hoàng Cung, ai cũng bồi hồi với những ký ức 40 năm trước. Cứ như một giấc mơ đẹp và bi hùng. Nhớ quay quắt những đồng đội đã nằm xuống. Càng nhắc nhau giữ mình để không xấu hổ với lương tâm và máu xương của bao người. Tối Phnom Penh, đoàn dùng bữa thân mật tại một quán nhỏ của người Việt. Có cả tướng Campuchia đến dự, cũng giản dị và thân thiện đến bất ngờ. Hỏi ra mới biết, bữa tối do anh em bên này hùn tiền đãi các chú.
Khuya, anh em dạo chơi dọc bờ sông Bốn Mặt. Đường vắng, phố tĩnh lặng, thanh bình. Có người đi chân trần để nghe đất thở, thì thầm kể chuyện bể dâu. Gió hào phóng đồng hành. Lòng lâng lâng cảm xúc vì mình vẫn sống có ích. Campuchia hiền hòa xinh đẹp, có một phần góp sức của những người lính năm xưa.
MOTTHEGIOI.VN/ Nguyễn Văn Mỹ (CCB E 117, E 205 Mặt trận 479)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.