Bí mật kỹ nghệ "Đánh cắp thời gian" nổi tiếng đất thành Nam

Xã Nam Điền (huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định) từ nhiều năm nay trở thành làng cây cảnh lớn nhất miền Bắc. Chơi cây cảnh là nghề chơi tốn tiền và kỳ công, cây càng già, thế càng “độc” càng có giá. Vì thế, những người trồng cây cảnh ở Nam Điền đã sáng tạo ra "kỹ nghệ đánh cắp thời gian" để bán niềm đam mê cho những người... chơi thời gian!
Thay trời “tặng” tuổi cho cây
Nam Điền quả không "hổ danh" là cái nôi cây cảnh đất Bắc. Khoảng chục năm trở lại đây, Nam Điền ngày càng khởi sắc nhờ việc trồng, tạo dáng và buôn bán cây cảnh, cây thế. Ở đây, tưởng như từ đám trẻ con lít nhít cũng đã ngấm chất “nghệ nhân” của cha ông, biết nhìn thế, biết ngấp nghểnh uốn cây tạo dáng tỉa cành... Ngay cả môn kỹ thuật, mỹ thuật, bài tập thực hành trả điểm cho thầy cô giáo, cũng là tác phẩm tạo thế cây cảnh uốn éo ngả nghiêng. 
Khéo léo, tài hoa, thậm chí còn mang tính "di truyền", đấy là một thế mạnh để Nam Điền có nhiều "triệu phú nông dân" giàu lên nhờ nghề trồng cây cảnh. Khi người ta sẵn sàng bỏ ra hàng trăm triệu để đổi lấy một cây cảnh đẹp bày trong khuôn viên nhà, trong phòng làm việc nhằm hợp phong thủy, mang lại vượng khí làm ăn, thì Nam Điền phát triển nghề truyền thống của mình một cách chuyên nghiệp.
Những siêu cây của làng nghề Vỵ Khê.
Những siêu cây của làng nghề  Vỵ Khê.
Đối với dân chơi cây, tiêu chí đầu tiên, đó là tuổi. Cây càng già, càng nhiều năm, thế đẹp... thì giá trị và giá tiền càng lớn, thậm chí lên đến bạc tỷ cho một chậu bonsai “độc” hay một bộ cây đẹp. 
Song, một cây cổ thụ có thể làm cây cảnh thì không nhiều. Và cũng không phải ai cũng có duyên "tri ngộ" với những "cụ cây" trăm năm treo mình trên vách đá, vách dậu, do thiếu nắng, thiếu nước, thiếu khí trời... mà chai cằn, dị dạng so với đồng loại mình. Cung nhiều cầu ít, thế nên các thợ cây Nam Điền đã "sáng tạo" làm thay công việc của tạo hóa, ấy là "cho tuổi" cây rừng!
Chắp cành thành... cổ thụ!
Ông Đỗ Quang Thuận ở đội 15, xã Nam Điền, nguyên là công nhân mỏ than Mạo Khê (Quảng Ninh) về hưu. Về quê vui thú điền viên, ông bắt mảnh vườn khoảng chừng 4 sào phải “đẻ” ra tiền. Vườn nhà, ông chia làm 3 khu: một khu tập kết những cây đã "thành phẩm" mang đi bán, một khu ươm những cây đang ở giai đoạn tạo thế. Và khu “đặc biệt” chính là nơi chuyên tập kết những cây làm "nguyên liệu" phục vụ cho việc tạo các cây… "đại cổ thụ". 
Ông Thuận bảo, cả xã, nhà nào cũng có 3 khu vườn như thế. Còn "kỹ nghệ đánh cắp thời gian", tuy mỗi người có một "bí quyết" riêng, song về cơ bản không khác nhau là mấy. Khi biết tôi là dân "ngoại đạo" nghề vườn, ông mới kể cho vài “tuyệt chiêu" với niềm tự hào không giấu giếm!
Dưới cái nắng chang chang, ông Thuận sùm sụp trong chiếc mũ cát két và lỉnh kỉnh đồ nghề ra vườn tạo thế cho cây cảnh. Ông bảo, tỉa cây, uốn thế phải chọn giữa trưa nắng, đó là lúc cành cây mềm nhất và ít nhựa. Nếu tỉa lá, uốn cành vào trời mưa, nhựa cây nhiều sẽ làm "nổ" thân, cây sẽ phá thế không như mong muốn. 

Bộ dây dùng để truyền huyết thanh, truyền đạm cho người cũng biến thành "bảo bối" của người làm vườn Nam Điền. Muốn rễ cây trổ ra ở điểm nào, chỉ cần gắn đoạn ống truyền nước, tạo độ ẩm thường xuyên vào chỗ đó, cây sẽ tự khắc bật rễ... Với "công nghệ" làm cây như thế, người Nam Điền sau vài năm, đã có thể tạo một đời cây hàng trăm tuổi đúng như mong muốn.

Theo ông Thuận, "thuật ngữ chuyên môn" trong nghề, kỹ năng ấy gọi là chắp thân. Một gốc cây to được giữ làm nền tảng, gốc. Cái gốc ấy, được gọi là gốc sổng. Tùy thuộc vào độ to nhỏ của gốc mà số lượng cành tương ứng. Dưới con mắt nhà nghề, nó được cưa, đẽo, gọt... theo một thế cây phù hợp. Những cành bánh tẻ, to chừng ngón tay trỏ, được bó lại và gắn lên gốc cũ.
Đó là cơ sở để hình thành những thế “long”, “trực”, “song thụ”, “huynh đệ đồng khoa”... sau này. Cành bánh tẻ ghép cũng phải có những tiêu chí riêng: không quá già cũng không quá non. Nếu già quá, cành không còn sức để có thể "ăn rễ" lên gốc cũ. Nếu non quá, nó sẽ "chèn" cả bó cành, làm "nổ" thân cây đại thụ giả, do đó sẽ phá thế, không theo ý muốn của nghệ nhân cây.
Tất cả những cành ấy được bó thít bằng dây gai. Độ nới - thít của dây buộc quyết định tới sự phát triển của thân cây cổ thụ giả. Phải có một độ lỏng tương đối để cây còn... thở! Cho nên, nếu nói về lý thuyết thì cứ nhìn những thân giả trên gốc đại thụ, quấn dây nhợ lằng nhằng như tục bó chân của phụ nữ Trung Hoa xưa, ai cũng nghĩ sẽ dễ dàng bắt chước được. Thế nhưng, đó là cả một quá trình, mà chỉ người từng lăn lộn với nghề, có kinh nghiệm làm thân giả cho cây đại thụ mới có thể biết nới - thắt hợp lý cho dáng cây theo ý mình.
Sau chừng vài tháng, khi đoạn cành chắp chịu “nhập" với gốc cây nguyên sơ, điều ấy đã đảm bảo tới... 90% thành công của công đoạn "chắp cành thành cổ thụ". Những lớp lá non đầu tiên được cắt tỉa, được phun thuốc sâu, thuốc trừ bệnh và thuốc kích thích cho "thân giả" mau phát triển. Lớp lá non bị cắt tỉa ấy sẽ tạo "đường dẫn" cho các loại thuốc này vào thân cây.
Một chiếc khung được gắn lên "cây cổ thụ" vừa tạo. Chiếc khung ấy sẽ "định hình" để cây phát triển theo đúng thế mong muốn, và các thợ cây chỉ việc tỉa theo hình chiếc khuôn ấy. Vài năm sau, những cành bánh tẻ nhỏ được bó lại thành một bó, tự liền da liền thịt thành một thân cây to như thật. Chỗ tiếp nối với gốc cây cũ, sẽ được "lên da non" ăn khít các huyệt cây bị lưỡi cưa đục, đẽo...
Người trong nghề gọi hàng chắp là cây hàng chợ, hàng công nghiệp, hàng ăn xổi... Trung bình một năm bán một lứa. Những đoạn cành chắp, sau 6 tháng liền thành một khối. "Công nghệ" làm cây cổ thụ kiểu này chỉ áp dụng được với loài si và sanh - những cây có khả năng liền các cành nhỏ thành một.
Người thợ cây "lợi dụng" vào đặc điểm ấy, có thể tạo các hốc, hõm, u, bướu... trên thân cây theo ý muốn... Bởi tâm lý của khách chơi cây là cây càng nhiều sẹo, sứt, u, bướu... càng có tuổi lâu năm. Họ không thể biết được, đó là kết quả của những vết đục, khoét... vào thân cây của các nghệ nhân "thay trời" thêm tuổi cho đời thảo mộc.
Hầu hết các hộ gia đình trồng cây cảnh ở Nam Điền đều có một đôi cây "đại cảnh" làm... của để dành, phòng khi có việc đột xuất đem bán để trang trải. Nghề cây thu nhập gấp nhiều lần nghề trồng lúa, nên chính quyền xã chủ trương chuyển đổi đất ruộng thành đất vườn. Một đôi sanh thế trực, giá vài chục triệu không còn chuyện hiếm ở Nam Điền nữa. Thời điểm năm 1994, ông Hóa (ở thôn Đông) bán bộ 3 cây sanh: 1 con long, 2 con trực được... 64 cây vàng. 

Tại trụ sở UBND xã Nam Điền, có 2 cây xanh thế trực được liệt vào hàng "đại cổ", một doanh nghiệp ở Hà Nội đề nghị sẵn sàng làm toàn bộ đường giao thông xã để đổi lấy... đôi cây cổ thụ. Nhưng xã không nhận lời, vì đó là vật phẩm cúng tiến của một nghệ nhân trong làng... Những câu chuyện ấy, đối với người Nam Điền đã trở thành huyền thoại. Và, nó cũng trở thành giấc mơ lớn nhất mà người thợ làm vườn nào cũng khát khao đạt được!

Dân Việt/Theo Nam Hà (Cảnh sát toàn cầu)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.