Báu vật rừng sâm ba kích tím trên dãy Trường Sơn

Dưới tán rừng nguyên sinh ở huyện Phước Sơn, Quảng Nam rộng hơn 1.000 ha, cây ba kích sinh trưởng phát triển đang được kiểm lâm bảo vệ nghiêm ngặt.
Tại rừng này, chính quyền thực hiện nhân giống cung cấp cho người dân trồng để phát triển kinh tế.
Rừng phòng hộ Đắk Mi sâm ba kích tím đang phát triển.
Cuối tháng 8/2019, lòng thủy điện Đắk Mi 4 (huyện Phước Sơn, Quảng Nam) mực nước giảm xuống khiến nhiều khu vực ven bờ trơ đáy. Từ chân đập nhà máy thuộc ngã ba Làng Hồi, xã Phước Xuân, cán bộ kiểm lâm dùng thuyền đi trên lòng hồ khoảng 1 giờ đưa chúng tôi đến trạm chốt chặn của Ban quản lý rừng phòng hộ Đắk Mi. Trạm được thành lập ở ven lòng hồ thủy điện, với 4 kiểm lâm tục trực ngày đêm tuần tra quản lý bảo vệ rừng ba kích.
Hết đường thủy, chúng tôi tiếp tục được kiểm lâm dẫn đường cuốc bộ leo núi khoảng 30 phút. Trên đường đi dưới tán rừng nguyên sinh, đoàn bắt gặp vô số cây ba kích vươn mình leo, quấn quanh thân cây dài hàng chục mét với màu lá xanh biếc. Để tận mắt mục sở thị củ ba kích, hai cán bộ kiểm lâm dùng dao đào lên một gốc lên có bộ rễ chùm dài khoảng 50 cm bám sâu vào lòng đất. Đoạn củ lớn nhất bằng ngón tay, có màu vàng nhạt, bề ngoài củ sần sùi.
“Chúng tôi không thể kiểm đếm hết số cây sâm ba kích mọc trong rừng, vì nó trải rộng trên nhiều diện tích. Quá trình đi tuần tra kiểm soát, chúng tôi chỉ ghi nhớ khu vực có sâm ba kích mọc nhiều, khu vực mọc ít”, anh Huỳnh Đức Vũ, cán bộ Ban quản lý rừng phòng hộ Đăk Mi nói và cho rằng ba kích mọc và phát triển dưới tán rừng. Cây ba kích cây leo quấn lên thân, cành cây; củ nằm dưới đất sinh trưởng phát triển.
Củ ba kích nằm trong đất, cây leo lên cây.
Anh Vũ kể, năm 2017 một thành viên của tổ bảo vệ rừng phát hiện quần thể cây ba kích tím tự nhiên dưới tán rừng. Sau đó, người này trình báo cho cơ quan chức năng, khi nhận tin báo ai cũng nghĩ là nói dối nên không tin đây là sự thật. Tuy nhiên khi tiến hành kiểm tra, kiểm lâm xác định cây ba kích phân bố trên diện tích hơn 1.000 ha trong rừng phòng hộ và đưa một số mẫu đi kiểm tra thì cho kết quả chất lượng tốt.
“Ngày trước tổ làm nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát trên lòng hồ, bảo vệ rừng phòng hộ, nhưng từ khi rừng sâm ba kích tím được phát hiện thì tổ có thêm một nhiệm vụ nặng nề hơn, đó là bảo vệ rừng sâm tự nhiên này. Rừng sâm được bảo vệ nghiêm ngặt, các cán bộ túc trực ngày đêm để ngăn không cho người lạ vào rừng đào bới củ sâm, anh Vũ nói.
Việc tồn tại rừng ba kích là tài sản quý giá, mở ra cơ hội để người dân bản địa phát triển kinh tế. Do đó, tháng 6/2018, chính quyền Phước Sơn đầu tư 300 triệu đồng xây dựng ngôi nhà làm chốt bảo vệ cho cán bộ kiểm lâm thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Đắk Mi ở. Tại đây có bốn người ngày đêm canh giữ rừng ba kích và bảo vệ khai thác gỗ trái phép. Ngoài ra, kiểm lâm, chính quyền huyện Phước Sơn giao khoán cho người dân quản lý và bảo vệ ngiêm ngặt khu rừng này.
Kiểm lâm và cán bộ bảo vệ rừng kiểm tra một cây ba kích.
“Mỗi ngày, chúng tôi chia ra người đi thuyền quanh lòng hồ, người đi vào rừng để tuần tra bảo vệ. Trên các lối đi vào rừng đều bố trí người để kiểm soát ra vào rừng ngăn chặn nạn đào trộm loài dược liệu này”, ông Nguyễn Văn Tình, Giám đốc Ban quản lý rừng phòng hộ Đăk Mi nói và thông tin ba kích tím giá bán ngoài thị trường 400-500 đồng mỗi kg. Kiểm lâm mà quản lý lỏng lẻo sẽ bị đào trộm, do đó phải kiểm tra thường xuyên, khi phát hiện người lạ vào rừng thì tiến hành ngăn chặn ngay từ đầu.
Theo ông Tình, ngoài việc bảo vệ, Ban quản lý rừng phòng hộ Đăk Mi đang bảo tồn nhân giống ba kích. Những cây con được đưa về khu vực gần trạm chốt chặn bảo vệ rừng rồi tiến hành rào lưới sắt loại B40 để trồng. Cách làm này với mục bảo tồn và cung cấp giống cho người dân trồng dưới tán rừng tự nhiên phát triển vùng dược liệu kết hợp bảo vệ rừng.
Ông Tình thông tin, cây sâm ba kích thuộc loại dây leo có thể nhân giống bằng thân, dây bám vào những cây nhỏ nên không ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh thái rừng. “Chúng tôi đang thuê một đơn vị tư vấn đề lập đề án bảo vệ và bảo tồn loại dược liệu này. Mục đích hướng đến giữ rừng ba kích, đồng thời cung cấp nguồn giống cho người dân trồng”, ông Tình cho hay và chia sẻ khi người dân trồng trong rừng thì sẽ bảo vệ tài sản của mình, cách làm này sẽ bảo vệ rừng được tốt. Loại sâm ba kích nếu mở rộng diện tích trồng thì 4-5 năm thu hoạch sẽ mang lại giá trị kinh tế cao cho bà con, qua đó góp phần phát triển kinh kế.
Một củ ba kích dài nửa mét, to bằng ngón tay ở trong rừng.
Ông Nguyễn Quảng, Phó Chủ tịch UBND huyện Phước Sơn cho biết, rừng ba kích phát hiện từ lâu nhưng chính quyền không muốn công bố. Theo ông Quảng, bởi khi biết thông tin mà chưa bảo vệ nghiêm ngặt thì người ta vào đào trộm.
“Chúng tôi đang bảo tồn khu rừng này và đã có một vườn ươm để nhân giống cung cấp cho người dân trồng”, lãnh đạo huyện Phước Sơn nói và cho hay đã lập đề án quy hoạch rừng sâm ba kích với diện tích gần 9.000ha ở rừng phòng hộ Đăk Mi để bảo tồn, nhân giống, cấp phát cho người dân trồng, bên cạnh đó phát triển du lịch. Cách làm này giúp người dân bảo vệ rừng bền vững, đồng thời bà con trồng để thoát nghèo.
Ông Lê Trí Thanh, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đánh giá, cho đến lúc này đây là vườn ba kích tự nhiên lớn nhất của địa phương được phát hiện. Qua kiểm tra trong rừng phòng hộ Đắk Mi cho thấy cây ba kích tím thích nghi với thảm thực vật.
“Nhiệm vụ bước đầu chúng tôi phải bảo vệ nghiêm ngặt vườn ba kích này và khoanh định, xác lập thành khu bảo tồn gen gốc ba kích đặc hữu của Quảng Nam. Việc này được giao Ban quản lý rừng phòng hộ Đắk Mi trực tiếp quản lý, nghiên cứu trồng bổ sung”, ông nói và cho hay sẽ tiến hành sản xuất giống để mở rộng vùng trồng tại các khu rừng đặc dụng, phòng hộ có điều kiện tương tự trên địa bàn tỉnh.
Một chùm lá cây ba kích.
Theo lãnh đạo tỉnh Quảng Nam, giống sản xuất được cấp về cho các đội tuần tra bảo vệ rừng chuyên trách để trồng tại khu vực mình được giao nhiêm vụ. Giống cũng được cấp cho cộng đồng thôn được giao khoán quản lý bảo vệ rừng cộng đồng, để người dân tự tổ chức trồng và quản lý.
Ba kích còn có tên là sâm ba kích, dây ruột gà, ba kích thiên… có tên khoa học: Morinda officinalis stow, họ cà phê, có hai loại là ba kích trắng và ba kích tím. Cây ba kích leo bằng thân quấn, sống nhiều năm. Ngọn có cạnh, màu tím, có lông, khi già thì nhẵn. Lá mọc đối, hình mác hoặc bầu dục thuôn nhọn, lá kèn mỏng ôm sát vào thân...

Trong củ ba kích có chứa gentianine, carpaine, choline, trigonelline, díogenin, vitamin B1, morindin, vitamin C... Rễ chứa antraglycozid, đường, nhựa, axit hữu cơ, phytosterol và ít tinh dầu. Ba kích có tác dụng ôn thận, tráng dương, ích tinh, mạnh gân cốt, khử phong thấp, gân cốt yếu, lưng, gối mỏi đau, hóa đờm... Ba kích là vị thuốc bổ trí não và tinh khí, chữa di mộng tinh, phụ nữ kinh nguyệt không đều.

Lộc Hà (Nông nghiệp Việt Nam/Kiến thức gia đình số 36)

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.