50 năm Sơn Mỹ và những chứng nhân

Tôi đón Ronald Haeberle tại sân bay Chu Lai chiều 15-3. Ông từ Mỹ đến Việt Nam để dự buổi lễ tưởng niệm vụ thảm sát kinh hoàng - vụ thảm sát Sơn Mỹ, in hằn trong trí nhớ, dù đã 50 năm, vào ngày 16-3-1968.

Ông, với chiếc máy ảnh Nikon F - "chiếc máy ảnh chứng nhân" - đã dũng cảm đứng lên buộc tội những lính Mỹ hiếu chiến tàn sát 504 thường dân vô tội trong ngày tang tóc đó.

Chiếc máy ảnh sau đó được ông tặng lại cho ông Trần Văn Đức (Việt kiều Đức). Trong ngày 16-3, ông Đức mở từ trong balô, lấy chiếc máy ảnh Nikon F được bọc cẩn thận trong nhiều lớp bảo vệ ra và để dưới chân tượng đài vái lạy. Mẹ ông Đức đã ngã xuống dưới họng súng hôm đó!

 

Ông Trần Văn Đức nâng chiếc máy ảnh Nikon F bái lạy trước tượng đài.
Ông Trần Văn Đức nâng chiếc máy ảnh Nikon F bái lạy trước tượng đài.

Chiếc Nikon F rúng động nước Mỹ

Tôi hỏi về "chiếc máy ảnh chứng nhân" Nikon F. Đó là ngày 16-3-1968, Ronald lúc đó là phóng viên chiến trường, theo chân quân đội Mỹ đang đồn trú ở huyện Đức Phổ (Quảng Ngãi).

Khi máy bay hạ độ cao, ông lấy chiếc máy ảnh Leica do quân đội Mỹ cấp ra chụp ảnh.

Nhưng rồi ông như chết lặng khi phía dưới kia, những ngôi nhà đang ngùn ngụt cháy, những xác người nằm trên con đường cắt ngang ruộng lúa, một nhóm người già và trẻ con đang chạy ra khu vực gốc Cây Gòn và bị bắn hạ. Chiếc Leica chụp được 40 kiểu ảnh trắng đen.

"Tôi thấy cảnh tượng quá khủng khiếp, lòng tôi hoảng loạn. Nhưng tôi là một phóng viên, tôi phải ghi lại cảnh tượng này, và tôi lấy chiếc Nikon F của cá nhân ra chụp thêm 17 kiểu ảnh màu nữa" - ông Ronald kể. Ronald hiểu rõ quy định, chiếc máy Leica do quân đội cấp sau khi chụp ông phải giao lại toàn bộ phim. Còn chiếc Nikon F là của riêng ông nên ông có quyền giữ lại.

Ông cất giữ cuộn phim cẩn thận và tiếp tục mang chiếc Nikon F rong ruổi khắp các vùng chiến sự cho đến khi trở về nước Mỹ. Có lẽ nếu không có chiếc Nikon F và 17 bức ảnh ấy thì Sơn Mỹ sẽ nằm im trong "ngăn tủ" của lịch sử.

Nước Mỹ rúng động, người Mỹ đã không tin vào mắt mình, Ronald mang chiếc Nikon F cùng cuộn phim đi khắp nơi trên đất Mỹ tố cáo tội ác dã man diễn ra tại làng Tư Cung vào buổi sáng tang tóc ấy.

Kỷ vật vô giá

Cuối năm 2011, ngay tại Sài Gòn, Ronald đã tặng chiếc máy ảnh Nikon F ông giữ suốt 43 năm cho ông Trần Văn Đức.

Ông Ronald kể lại rằng: Vào khoảng tháng 9-2011, ông Đức có viết một bức thư gửi cho ông và nói về bức ảnh "Anh che đạn cho em" mà ông chụp trong buổi sáng đau thương ấy. Ông Đức sau đó được ông Ronald mời sang Mỹ.

Qua những cuộc trò chuyện, ông Đức đã mô tả được khung cảnh, vị trí gốc Cây Gòn và thời điểm diễn ra vụ thảm sát tường tận.

Ông Ronald sau đó đã đến Việt Nam cùng ông Đức để xem lại bức ảnh và tìm kiếm những chứng nhân khác để xem "ai là nhân vật thật sự của bức ảnh".

Tuy nhiên, lịch sử đã diễn ra quá lâu. Không ai nhớ tường tận và nhân vật thật sự của bức ảnh cho đến nay vẫn chưa có được tiếng nói chung.

Nhưng trong bảo tàng vẫn còn tấm ảnh người phụ nữ bị bắn vỡ đầu, miệng vẫn còn ngậm vành nón, đó là mẹ của ông Đức.

Ông Ronald đã quyết định tặng chiếc máy ảnh đầy kỷ niệm đau thương cùng những cuốn phim gốc của loạt ảnh thảm sát Sơn Mỹ cho ông Đức.

Hôm nay, vào đúng dịp tưởng niệm 50 năm vụ thảm sát, ông Đức đã lấy chiếc máy ảnh từ trong balô ra và đặt trên chân tượng đài đau thương ở Sơn Mỹ khấn lạy, những giọt nước mắt lăn dài trên khuôn mặt ông Đức.

Ông Đức bảo rằng: chiếc máy ảnh Nikon F là kỷ vật vô giá với cuộc đời ông cũng như làng Tư Cung.

 

Ông Kelly với những đóa hoa hồng được gửi đến vong linh những thường dân vụ thảm sát.
Ông Kelly với những đóa hoa hồng được gửi đến vong linh những thường dân vụ thảm sát.

Những người bạn quốc tế của Sơn Mỹ

Suốt 25 năm qua, năm nào cựu binh Mỹ Roy Mike Boehm cũng về Quảng Ngãi kéo vĩ cầm bên chân tượng đài tưởng niệm chứng tích Sơn Mỹ cầu siêu cho nạn nhân vụ thảm sát và gửi thông điệp tình yêu hòa bình.

Ông lặng lẽ làm cầu nối kêu gọi bạn bè quốc tế tình nguyện đến với Quảng Ngãi chung tay hàn gắn nỗi đau chiến tranh. Ông đã trở thành một người bạn thực sự của những phụ nữ nghèo nơi này.

Hàng tỉ đồng ông kêu gọi để giúp đỡ những phụ nữ khó khăn, những mái nhà tình thương cho nạn nhân da cam, những phần quà cho trẻ em nghèo Quảng Ngãi..., đó là câu trả lời của yêu thương sau nỗi đau của họng súng.

Trong buổi tưởng niệm 50 năm, Sơn Mỹ còn chào đón sự trở lại của cựu binh Mỹ Billy Kelly.

Khoảng 15 năm qua, người lính ngày nào từng đóng quân ở làng Tư Cung cứ vào ngày 16-3 lại đến Sơn Mỹ, trên tay ông luôn là 504 đóa hồng nguyện cầu cho các thường dân vô tội.

Dòng chữ "Tôi đến chia buồn với bạn và gia đình" mà ông Kelly viết trên những đóa hoa hồng đủ đẹp tươi để khép lại quá khứ.

Đâu chỉ có những người Mỹ. Sơn Mỹ còn chào đón tất cả những người yêu chuộng hòa bình trên khắp thế giới.

Cựu binh người Pháp Bruno Cerigvat từng tham chiến ở Trung Đông. Chán ghét chiến tranh và rồi ông chọn Sơn Mỹ làm nơi định cư và có một người vợ Việt Nam.

Nhiều năm qua, mỗi ngày ông Bruno lại rong ruổi ở vùng đất đau thương này dạy tiếng Anh cho bọn trẻ. "Bruno ghét chiến tranh, Bruno yêu mảnh đất này, Bruno muốn làm gì đó cho trẻ em ở đây" - ông nói.

 

Tưởng niệm 504 thường dân vô tội

Chứng nhân Đỗ Ba, người sống sót trong vụ thảm sát, khi đó còn là một cậu bé.
Chứng nhân Đỗ Ba, người sống sót trong vụ thảm sát, khi đó còn là một cậu bé.
Ngày 16-3, tại khu chứng tích Sơn Mỹ (xã Tịnh Khê, TP Quảng Ngãi) diễn ra lễ tưởng niệm 50 năm vụ lính Mỹ thảm sát giết hại 504 thường dân vô tội (16-3-1968 - 16-3-2018).

Rất đông người dân, nhân chứng và thân nhân của những dân thường vô tội bị sát hại trong vụ thảm sát đã đến dự.

Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, Phó thủ tướng thường trực Trương Hòa Bình, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Hòa Bình cũng về đây thắp hương và cắm lên tượng đài những đóa hoa sen cầu mong sự siêu thoát cho những thường dân trong vụ thảm sát.

Ông Đặng Ngọc Dũng, phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, nói rằng: "Người dân Sơn Mỹ đã vượt qua nỗi đau để mở vòng tay bao dung tha thứ, đã chân tình đón tiếp những cựu binh Mỹ tìm về nơi đây như một chốn hành hương, để họ đối diện với sự thật, đối diện với chính mình và tìm thấy sự thanh tẩy tâm hồn ở một miền đất đang hồi sinh".

Trần Mai/tuoitre

Các tin khác

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm. 

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 1: Phủ Sơn Quảng vực thị

(GLO)- L.T.S: “Những ngày ở xứ Kim Chi” là ghi chép của tác giả Đoàn Minh Phụng trong hành trình qua Busan, Jeonju và Seoul. Hơn một chuyến đi, loạt bài còn gợi mở những suy ngẫm về cách người Hàn gìn giữ văn hóa, tổ chức du lịch, xây dựng nếp sống văn minh và mở rộng giao lưu với Việt Nam.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Về nơi cuối nguồn sông Lại

Về nơi cuối nguồn sông Lại

(GLO)- Ở nơi dòng Lại Giang khép lại hành trình để hòa vào Biển Ðông, sông - đồng - rừng - biển cùng hiện diện trong một không gian sống đặc biệt. Ðó là vùng đất Hoài Nhơn Ðông.

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có 'nữ tướng rừng xanh'

Hơn 16 năm gắn bó với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Hoàng Thị Hương là một trong số ít nữ kiểm lâm của đơn vị. Chị gắn bó với nghề không để chứng minh mình mạnh mẽ, mà bởi đó là công việc chị đã chọn.

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

Dệt màu xanh ấm no trên miền biên viễn

(GLO)- Hơn 41 năm có mặt trên tuyến biên giới phía Tây của Tổ quốc, Binh đoàn 15 đã biến vùng đất cằn cỗi, đầy tàn tích chiến tranh thành vườn cao su, cà phê bạt ngàn.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Tìm nhau giữa hòa bình - Kỳ 1: Cô y tá và vết sẹo trên đầu

Không ít những đồng đội chung chiến hào những ngày khói lửa, sau ngày hòa bình vì nhiều lý do, họ đã không gặp lại hoặc chưa gặp lại nhau. Những đồng đội cùng quê may mắn là ít nhất mỗi năm lại được gặp nhau vào dịp kỷ niệm ngày nhập ngũ.

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

“Viết tiếp câu chuyện hòa bình” từ kỷ vật chiến trường

(GLO)- Luôn xem kỷ vật chiến trường là “gia tài”, song Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nhương (SN 1948, trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) vẫn quyết định hiến tặng, như lời nhắn gửi đến thế hệ sau về những ngày cả đất nước gian khổ đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Làng xưa nay đã đổi thay

Làng xưa nay đã đổi thay

(GLO)- Sau khi về định cư ở vùng đất mới, cuộc sống của người dân 4 làng Plei Pông, Kinh Pêng, Plei Trớ và Plei Hek thuộc xã Chư A Thai (là các làng căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, còn gọi là 4 làng Ðồn) đã có nhiều đổi thay rõ nét.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

Ký ức buồn đau của những người lầm đường lạc lối

(GLO)- Sau nhiều năm vượt biên, cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, 5 người Việt quê Gia Lai đã bị Cảnh sát Thái Lan bắt giữ và trục xuất về nước. Trở về đoàn tụ với gia đình, họ mang theo ký ức buồn đau về những tháng ngày sống chui lủi, thiếu thốn, bệnh tật nơi đất khách quê người.