Tham gia tích cực nhất trong hoạt động quảng bá du lịch mỗi mùa hoa dong riềng, hoa dã quỳ bung nở khắp ngọn núi lửa triệu năm này là người dân làng Ia Gri, xã Biển Hồ. Anh Pyưi, Trưởng thôn Ia Gri cho biết: Làng có 136 hộ, 562 khẩu; khoảng 1/3 số hộ thường xuyên canh tác trên núi Chư Đang Ya hàng năm với các loại cây trồng như: khoai lang, mì, dong riềng, bí đỏ… Hoạt động nông nghiệp này đã “dệt” nên chiếc áo biến đổi sắc màu qua từng mùa trong năm của núi, tạo nên sức hấp dẫn lớn đối với du khách.
Ngay từ năm đầu tiên diễn ra Lễ hội Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya (năm 2017) đến nay, khoảnh sân rộng với ngôi nhà rông truyền thống của làng tọa lạc ngay dưới chân núi đã được chọn làm nơi khai mạc sự kiện. Theo anh Pyưi, sắp tới, già làng và những người lớn tuổi, có kinh nghiệm trong làng sẽ cùng góp sức với các đơn vị thi công nhằm dựng ngôi nhà rông truyền thống to đẹp hơn, thay thế nhà rông bê tông vừa bị tháo dỡ. Thời điểm này, bà con trong làng cũng đã được tuyên truyền về Năm Du lịch quốc gia để chuẩn bị tâm thế đón khách.
Chúng tôi ghé thăm gia đình ông Ang Lang - cựu Trưởng thôn Ia Gri và cũng là một nghệ nhân cồng chiêng tài hoa của cộng đồng. Ở tuổi 58, ông vẫn thuộc “biên chế” cứng trong đội cồng chiêng của làng mỗi dịp lễ hội hoặc đón các đoàn khách ghé thăm.
Ông Ang Lang cho hay, đội gồm 35 thành viên, thường xuyên tập luyện định kỳ tại sân nhà rông của làng. Người già truyền dạy cho người trẻ nhằm gìn giữ bản sắc Jrai và nỗ lực phát triển du lịch cộng đồng. Cả 2 người con của ông, anh Ang Lưp và chị Phương đều góp mặt trong đội, người đánh chiêng, người múa xoang.
Khẳng định luôn sẵn sàng phục vụ du khách trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia – Gia Lai 2026, ông Ang Lang nói: “Chỉ cần báo trước 1 hôm là chúng tôi sẽ tổ chức cồng chiêng, lửa trại, giúp du khách có những trải nghiệm về bản sắc văn hóa khi đến thăm núi lửa Chư Đang Ya”.
Đến thăm gia đình ông bà Dyái – Phyip (cùng làng) càng nhận thấy sự thuần hậu, hiếu khách… đã trở thành phẩm cách của cư dân nơi đây. Ông đan lát có tiếng, bà cũng là nghệ nhân dệt thổ cẩm lành nghề của làng. Họ sẵn lòng bỏ dở công việc để ngồi vào khung dệt hay lần từng sợi nan gùi để giúp khách phương xa hiểu thêm về nghề truyền thống của dân tộc mình.
Ông Dyái kể, từ khi 18 tuổi ông đã thành thạo việc lên rừng chặt tre về chuốt nan, đan gùi. Năm 2024, tại cuộc thi “Nghề đan lát, dệt thổ cẩm truyền thống tạo ra các sản phẩm lưu niệm phục vụ du lịch” do Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức, ông đã xuất sắc đạt giải nhì.
Những ngày này, ngoài việc chăm sóc mấy sào cà phê quanh nhà, ông dành thời gian đan sẵn vài chiếc gùi cỡ vừa để khách đến có thể mua ngay sản phẩm về làm quà. Tỉ mỉ, công phu, mỗi chiếc gùi cần đến 3 ngày để hoàn thiện, với hoa văn Jrai truyền thống đẹp mắt.
Trong khi ông cặm cụi với gùi, bà Phyip cũng tranh thủ dệt thổ cẩm, khi thì tặng đứa cháu gái để địu con, lúc để dành bán cho du khách các nơi. Dù nông nghiệp vẫn là nguồn thu chính, song sự xuất hiện của khách du lịch và các lễ hội đang mở ra cơ hội cải thiện thu nhập cho ông bà ở tuổi trên dưới 65, thông qua việc bán các sản phẩm thủ công truyền thống.
Rượu ghè cũng đang dần trở thành sản phẩm du lịch được người dân sinh sống dưới chân núi lửa Chư Đang Ya bày bán nhiều mỗi mùa lễ hội, tuy nhiên cơ sở có tiếng nhất không nằm ở làng Ia Gri mà ở làng Xóa. Đó là những ghè rượu nồng đượm, được làm ra từ đôi tay khéo léo của bà Siu Phưn.
Trò chuyện với chúng tôi, bà Siu Phưn chia sẻ: Bí quyết làm nên ghè rượu thơm ngon của gia đình bà nằm ở loại men được tạo ra với những nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên, theo đúng nguyên bản. Loại men này được làm từ vỏ cây yam trong rừng, củ riềng, ớt bay, tất cả giã nhuyễn với gạo theo tỷ lệ riêng rồi nặn thành từng bánh men dẹt, phơi khô vài nắng. Cơm nấu xong được trộn với men đã giã nhuyễn, tiếp đó trộn với vỏ trấu rồi cho vào ghè ủ, bên trên đậy lá chuối hoặc lá dong và cột kỹ. Chính vì cách làm công phu nên hiện nay không nhiều người làng Xóa muốn duy trì, đa số chọn cách mua men bán sẵn ở chợ cho tiện.
Sự khác biệt ở hương rượu ghè nguyên bản như tiếng lành đồn xa, nhờ vậy mỗi tháng gia đình bà Phưn bán ra hàng chục ghè cho khách địa phương và người mua ở các thành phố lớn. Chủ nhân cơ sở này mỉm cười khẳng định, bà rất vui lòng khi đón những du khách muốn đến nhà tìm hiểu, trải nghiệm cách thức làm rượu ghè truyền thống. Bởi bà hiểu rõ rằng, đó là cách lan tỏa hiệu quả nhất vẻ đẹp văn hóa dân tộc mình…
