Theo Báo cáo Du lịch Bền vững mới nhất của Booking.com, 78% du khách Việt mong muốn số tiền chi tiêu trong chuyến đi được giữ lại cho cộng đồng địa phương, trong khi 85% tìm kiếm những trải nghiệm chân thực, mang đậm bản sắc văn hóa. Xu hướng này đang mở thêm cơ hội cho các mô hình du lịch cộng đồng, khi người dân vừa trực tiếp tham gia làm du lịch, vừa có thêm nguồn lực bảo tồn nghề truyền thống và không gian sống.
Một trong những điểm đến được nhắc tới là Lùng Tám, Tuyên Quang, là nơi có nghề dệt lanh đã gắn bó hàng trăm năm với đời sống của đồng bào H'Mông. Để tạo nên một sản phẩm vải lanh hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua 41 công đoạn, từ dệt, nhuộm chàm đến vẽ hoa văn bằng sáp ong.
Từ 10 thành viên ban đầu, Hợp tác xã Dệt lanh Lùng Tám hiện tạo việc làm cho hơn 100 lao động địa phương, phần lớn là phụ nữ. Việc đón khách tham quan, tìm hiểu quy trình làm lanh và mua sản phẩm thủ công giúp nghề truyền thống có thêm đầu ra và tạo nguồn thu trực tiếp cho cộng đồng.
Ở miền Trung, làng rau Trà Quế, Đà Nẵng có lịch sử từ thế kỷ 16. Trên diện tích khoảng 18 ha, hơn 300 nông dân thuộc 200 hộ gia đình đang canh tác khoảng 20 loại rau và thảo mộc.
Điểm đáng chú ý là hoạt động du lịch tại Trà Quế được phát triển dựa trên nhịp sống nông nghiệp sẵn có. Du khách có thể đi bộ, đạp xe qua các khu vườn, tìm hiểu kỹ thuật canh tác hoặc trực tiếp tham gia một số công đoạn sản xuất. Nhờ đó, nghề nông không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn trở thành một phần của trải nghiệm du lịch, mang thêm thu nhập cho người dân.
Xuôi về miền Tây, làng hoa Sa Đéc, Đồng Tháp đã có lịch sử hơn một thế kỷ. Trên vùng đất rộng khoảng 85 ha, hơn 2.000 giống hoa và cây cảnh đang được trồng, tạo nên một trong những vùng hoa nổi tiếng của Đồng bằng sông Cửu Long.
Do đặc điểm địa hình ngập nước, nhiều nhà vườn trồng hoa trên những giàn cao và di chuyển giữa các luống bằng thuyền. Phương thức canh tác đặc trưng này trở thành trải nghiệm hấp dẫn với du khách, đồng thời giúp các hộ dân mở rộng nguồn thu từ bán hoa sang tham quan, dịch vụ và các hoạt động du lịch tại vườn.
Trong khi đó, làng sinh thái Thái Hải, tỉnh Thái Nguyên được Tổ chức Du lịch Liên Hiệp Quốc (UN Tourism) vinh danh trong danh sách "Làng du lịch tốt nhất năm 2022". Nơi đây hiện bảo tồn hơn 30 ngôi nhà sàn truyền thống và là không gian sinh sống cộng đồng của nhiều thế hệ người Tày.
Khác với mô hình du lịch đơn thuần, nguồn thu từ hoạt động đón khách tại Thái Hải được đưa vào quỹ chung, phục vụ việc bảo tồn tiếng nói, hát Then, y học cổ truyền và các phương thức canh tác hữu cơ. Du khách đến đây có thể trải nghiệm nấu rượu gạo, hái chè và dùng những bữa ăn được chế biến từ nguyên liệu địa phương.
!["Làng du lịch tốt nhất thế giới" Lô Lô Chải, Tuyên Quang. Ảnh: Booking](https://cdn.baogialai.com.vn/images/PTtJqp8yTG5vnj1VUcMOCkjsR2h_vnOgGiX1rJUXnqHYBqvDvShY0XU-pudARiAgiTL_oGcm4J8H43BBAwDDRNHy2yE1hT1f681Z1Y8hLRI/lang-lo-lo-chai-1-1790216212142636671117.jpg.avif ""Làng du lịch tốt nhất thế giới" Lô Lô Chải, Tuyên Quang. Ảnh: Booking")
Một điểm đến khác ở vùng cực Bắc là Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, Tuyên Quang, được UN Tourism vinh danh là một trong những "Làng du lịch tốt nhất năm 2025".
Trong khoảng 120 hộ dân tại làng, hơn 50 hộ đã tham gia làm du lịch cộng đồng, chủ yếu bằng cách cải tạo những ngôi nhà truyền thống thành homestay do gia đình tự vận hành. Kiến trúc nhà trình tường vẫn được gìn giữ, trong khi khách lưu trú có thể tham gia các hoạt động như thêu trang phục, sản xuất nông nghiệp hoặc sinh hoạt cùng người dân. Mô hình này giúp nguồn tiền từ du lịch đi trực tiếp vào các hộ gia đình, đồng thời tạo động lực để cộng đồng duy trì kiến trúc, phong tục và lối sống truyền thống.
Theo khảo sát của Booking.com, 28% du khách Việt từng tham gia các tour hoặc hoạt động tìm hiểu, giao lưu với người dân bản địa. Khi nhu cầu trải nghiệm văn hóa ngày càng tăng, những ngôi làng như Lùng Tám, Trà Quế, Sa Đéc, Thái Hải hay Lô Lô Chải cho thấy du lịch cộng đồng có thể trở thành một cách để biến di sản và tri thức bản địa thành sinh kế, thay vì chỉ là sản phẩm phục vụ tham quan.
Theo Lê Nam (TNO)
