Không phải giảm bao nhiêu đầu mối hay tinh giản bao nhiêu biên chế, điểm cốt lõi của lần sắp xếp này nằm ở khả năng chuyển hóa cải cách quản trị thành chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Rút ngắn "độ trễ thể chế"
Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tạo ra một bộ máy gọn hơn nhưng mạnh hơn, đưa ra quyết định nhanh hơn và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn - điều kiện tiên quyết để giải phóng nguồn lực, mở rộng không gian phát triển. Trong một thế giới cạnh tranh khốc liệt, quốc gia nào phản ứng nhanh hơn, phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn sẽ có lợi thế vượt trội.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất khác so với trước: Không chỉ tăng trưởng cao mà phải tăng trưởng bền vững dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Dư địa lao động giá rẻ và nguồn tài nguyên dần cạn buộc nền kinh tế không thể tiếp tục vận hành với một bộ máy được thiết kế cho giai đoạn thu nhập trung bình và tăng trưởng dựa trên số lượng.
Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nếu được thực thi đúng tinh thần và vận hành trơn tru, sẽ rút ngắn đáng kể "độ trễ thể chế" - điểm nghẽn lâu nay kìm hãm sức bật của nền kinh tế. Khi mỗi quyết định được đưa ra gần hơn với thực tiễn, trách nhiệm không còn bị "hòa tan" qua nhiều tầng nấc trung gian thì chi phí thời gian và chi phí không chính thức sẽ giảm. Đó chính là không gian mới cho sáng tạo và tăng trưởng, cho việc nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực và toàn cầu.
Cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy lần này vì thế không phải là lời giải cho bài toán tăng trưởng trước mắt, mà có ý nghĩa như một sự chuẩn bị "hạ tầng thể chế" cho chặng đường 2 thập kỷ tới. Một bộ máy hành chính tinh gọn, phân cấp rõ ràng, gắn quyền hạn với trách nhiệm giải trình là điều kiện để Nhà nước thực sự chuyển sang vai trò kiến tạo phát triển, tạo ra môi trường để thị trường vận hành hiệu quả, minh bạch.
Ở tầm chiến lược, đây chính là mảnh ghép thể chế quan trọng để 4 nghị quyết đột phá của Bộ Chính trị - "bộ tứ trụ cột" - có thể phát huy hiệu quả, bao gồm: Nghị quyết 57/2024 về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 59/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết 66/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Nghị quyết 68/2025 về phát triển kinh tế tư nhân.
Nếu không có cải cách quản trị đủ sâu, các nghị quyết lớn sẽ khó đi vào cuộc sống, thậm chí có thể dẫn đến nguy cơ phân cấp mà không phân quyền thực chất.
CỤ THỂ HÓA 3 TRỤ CỘT
Cuộc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy vừa qua gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Không dừng ở cam kết cải cách, Việt Nam chủ động tái cấu trúc thể chế để theo kịp chuẩn mực quản trị hiện đại.
Nhà đầu tư nước ngoài không chỉ cần chính sách ưu đãi để tối ưu hiệu quả dòng vốn, họ cần hơn cả là một môi trường đầu tư đáng tin cậy, nơi "luật chơi" rõ ràng và rủi ro nằm trong tầm kiểm soát. Việc chủ động tạo "đường băng" thể chế thông thoáng với một bộ máy hành chính minh bạch, hiệu quả và hệ thống pháp luật có khả năng dự đoán cao là kịp thời và cần thiết. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn đầu tư nước ngoài ngày càng gay gắt, quyết tâm cải cách thể chế cùng với động lực từ "bộ tứ trụ cột", có thể trở thành "vũ khí chiến lược" của Việt Nam trên hành trình hướng đến mục tiêu năm 2030 là nước đang phát triển, công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
100 năm là cả hành trình lịch sử với những bước ngoặt và những mục tiêu rõ ràng. Cách đây gần một thế kỷ, khát vọng lớn nhất của dân tộc là độc lập, tự do và chủ quyền quốc gia. Giai đoạn tiếp theo là khát vọng thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, với đại thắng mùa xuân 1975 - giang sơn nối liền một dải, đất nước yên tiếng súng. Bước vào giai đoạn thứ 3, khát vọng hội nhập và phát triển đòi hỏi phải thay đổi tư duy, tái cấu trúc nền kinh tế trên nền tảng cải cách thể chế để khắc phục những giới hạn của mô hình tăng trưởng cũ.
Giai đoạn này, Việt Nam không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng đơn thuần mà phải tăng trưởng thực chất, bền vững; không chỉ cần quy mô nền kinh tế lớn mà cần năng lực quốc gia và sức cạnh tranh mạnh mẽ; không phải "đuổi kịp" các nước bạn mà là vươn lên để có vị thế xứng đáng trong trật tự toàn cầu đang định hình lại.
Để đạt được khát vọng 100 năm, 3 trụ cột lớn sau đây cần được cụ thể hóa thành những giải pháp hiệu quả, có khả năng thực thi.
Thứ nhất, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo phát triển, vận hành hiệu quả, minh bạch thông qua cải thiện chất lượng thể chế. Trong đó, cải cách tổ chức bộ máy, cắt giảm thủ tục hành chính, nâng cao trách nhiệm giải trình và chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc.
Thứ hai, xây dựng một nền kinh tế dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và khu vực tư nhân năng động. Khát vọng 100 năm không thể được hiện thực hóa nếu nền kinh tế vẫn dựa chủ yếu vào thâm dụng lao động, khai thác tài nguyên và gia công. Việt Nam cần bước sang giai đoạn tạo giá trị cao hơn, làm chủ công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hình thành những doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh khu vực, quốc tế.
Thứ ba, con người Việt Nam phải trở thành trung tâm và động lực của phát triển. Không có quốc gia nào đạt được khát vọng lớn nếu không nuôi dưỡng khát vọng đó trong từng người dân, từng tế bào của xã hội. Giáo dục, khoa học - công nghệ, văn hóa và đạo đức công vụ phải cùng hướng tới việc giải phóng năng lực sáng tạo, tinh thần trách nhiệm và khát vọng vươn lên của toàn xã hội.
Tự tin, chủ động tiến bước
Nhìn lại hơn 80 năm độc lập và bước vào chặng đường còn lại của hành trình 100 năm, đất nước phải đối mặt với thách thức lớn hơn nhưng dư địa để phát triển cũng nhiều hơn.
Làm thế nào để phát triển không chỉ nhanh, mà phải xứng đáng với lịch sử, xứng tầm với vị thế của quốc gia, dân tộc trong hành trình dài từ đấu tranh giải phóng dân tộc đến dựng xây, phát triển đất nước hùng cường? Để thực hiện được mục tiêu thế kỷ, bên cạnh bệ đỡ quan trọng từ thể chế, cần cả quốc gia, dân tộc và mỗi người dân cùng tiến bước với tâm thế tự tin và chủ động.
Theo PGS-TS TRẦN ĐÌNH THIÊN (NLĐO)
