Ngay ở thời điểm hiện tại, người dân TP.HCM đang sống trong những ngày mưa ngập nhấn chìm nhiều tuyến phố. Thực tế tình trạng này đã kéo dài hàng thập niên nhưng chưa thể giải quyết do hạ tầng ngày càng quá tải, kéo theo kẹt xe, ô nhiễm môi trường. Quỹ đất trung tâm ngày càng chật hẹp cũng khiến nhiều hoạt động KT-XH của TP bị bó hẹp. Có thời lòng đường Lê Lợi, Nguyễn Huệ liên tục được trưng dụng tổ chức hội chợ, triển lãm, các chương trình nghệ thuật... gây bức xúc cho người dân khi giao thông bị ảnh hưởng. Chưa kể xe cộ tràn ra lòng lề đường, vừa chiếm vỉa hè của người đi bộ, vừa gây mất mỹ quan đô thị...
Thực ra từ 2 thập niên trước, TP đã có chủ trương phát triển không gian ngầm làm bãi đậu xe, mở con đường thương mại trong lòng đất kết nối metro và các trung tâm thương mại (TTTM). Nhưng các dự án này chưa kịp triển khai đã đóng băng vì thủ tục chồng chéo, hạ tầng kỹ thuật ngầm phức tạp, bài toán hoàn vốn khó khăn và khoảng trống pháp lý đầy rủi ro. Đơn cử, để phê duyệt một dự án ngầm, nhà đầu tư (NĐT) phải đi qua hàng loạt bước lập quy hoạch, xin ý kiến đa ngành (quy hoạch, kiến trúc, giao thông, tài nguyên - môi trường, PCCC), tiêu tốn rất nhiều thời gian. Chưa kể cơ sở pháp lý về quản lý không gian ngầm còn thiếu khiến doanh nghiệp dù nhìn thấy cơ hội nhưng cũng ngại ngần không dám tham gia. Kết quả là các công trình, dự án cứ "trồi" hết lên mặt đất, trong khi trung tâm ngày càng chật hẹp, quá tải. Bên cạnh áp lực hạ tầng, đến thời điểm hiện tại, áp lực khai mở các không gian tăng trưởng mới với một đô thị đóng vai trò đầu tàu kinh tế đất nước như TP.HCM cũng rất lớn.
Đó là lý do lãnh đạo TP quyết tâm thúc đẩy các cơ chế mới trong luật Phát triển đô thị để khai mở không gian ngầm. Cụ thể, TP đề xuất cho phép tích hợp đa chức năng để giải bài toán tài chính cho NĐT. Thay vì chỉ làm bãi xe, việc tích hợp này cho phép quy hoạch không gian ngầm tại các khu vực trọng điểm thành TTTM, dịch vụ tổng hợp. Đề xuất cắt giảm thủ tục hành chính thông qua việc phân quyền triệt để cho TP phê duyệt quy hoạch, bỏ bớt các bước trung gian để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Cùng với đó, TP cũng đề xuất cơ chế miễn tiền sử dụng không gian ngầm ở độ sâu nhất định (ví dụ đến 15 m) để giải phóng chi phí ban đầu cho NĐT...
Có thể khẳng định, những đề xuất này rất "đúng" và "trúng" để mở khóa không gian ngầm, không chỉ giúp TP giảm áp lực hạ tầng mà còn mở ra không gian tăng trưởng mới. Đầu tiên là giảm áp lực hạ tầng mặt đất, giải quyết bài toán ùn tắc giao thông khu vực trung tâm. Cứ hình dung việc đưa hệ thống metro, các tuyến đường đi bộ ngầm và bãi đỗ xe xuống lòng đất sẽ giúp giải phóng diện tích mặt đường cho phương tiện lưu thông trên mặt nổi. Nhờ tối ưu hóa các điểm trung chuyển thông qua mô hình TOD, hành khách thoải mái di chuyển từ ga metro đến các tòa nhà, TTTM thông qua hành lang ngầm mà không làm tăng mật độ người sang đường hay gây ùn tắc tại các giao lộ. TP cũng có thể tận dụng lưu lượng khách khổng lồ từ các ga metro để hình thành các trục đại lộ thương mại ngầm (mô hình tại Bến Thành, Lê Lợi), tích hợp chuỗi bán lẻ, ẩm thực, dịch vụ cao cấp, tạo ra nguồn thu thuế và tiền thuê không gian ngầm cho ngân sách. Và như nói trên, TP đang thiếu không gian cho các sự kiện văn hóa - xã hội, nếu không gian ngầm dưới lòng đất có thể quy hoạch thành các không gian triển lãm nghệ thuật, sân khấu biểu diễn phục vụ người dân và du khách cũng mang lại nguồn thu không nhỏ mà còn làm đa dạng thêm sản phẩm du lịch của TP...
Một mũi tên trúng nhiều đích và thực tế biến không gian ngầm thành các tổ hợp đa năng đã được nhiều đô thị lớn trên thế giới thực hiện thành công.
Với những điểm đột phá mới từ luật Phát triển đô thị và sự quyết tâm quyết liệt của lãnh đạo chính quyền TP, hy vọng không gian ngầm sẽ mang lại diện mạo mới và trở thành động lực tăng trưởng mới cho TP trong thời gian tới.
Theo Nguyên Minh (TNO)
