Tích hợp để giảm đầu mối, nâng hiệu quả
Góp ý dự thảo Nghị quyết về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia, đại biểu (ĐB) Siu Hương - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng, việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia là phù hợp với định hướng đổi mới, giúp giảm đầu mối quản lý, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương.
Theo đại biểu, việc tích hợp cũng góp phần khắc phục tình trạng mỗi chương trình có kế hoạch, hệ thống báo cáo, cơ chế kiểm tra, giám sát riêng; đồng thời không làm thu hẹp mục tiêu, đối tượng và mức độ ưu tiên của các chương trình đang triển khai.
ĐB Hương đồng tình với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Trên cơ sở khung chương trình và chính sách chung, địa phương cần được chủ động lựa chọn danh mục dự án, xác định thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh, điều chuyển vốn và phương thức thực hiện phù hợp.
Theo đó, địa phương phải chịu trách nhiệm về đối tượng, định mức, chất lượng, tiến độ, hiệu quả và khả năng vận hành sau đầu tư, qua đó chịu trách nhiệm chính về kết quả đầu ra của chương trình.
Từ thực tiễn địa phương, ĐB Siu Hương đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến việc phân bổ nguồn lực, nhất là đối với vùng dân tộc thiểu số và miền núi.
Theo đại biểu, dự thảo đã đề cập việc kết hợp các tiêu chí chung với tiêu chí đặc thù từng lĩnh vực, gắn với mức độ thiếu hụt dịch vụ cơ bản của từng địa bàn. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là các tiêu chí này được lượng hóa như thế nào trong công thức phân bổ.
Đối với những địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn như Gia Lai, cùng một số dân hoặc diện tích nhưng chi phí để đưa công trình, dịch vụ y tế, giáo dục đến người dân có thể cao hơn nhiều so với khu vực thuận lợi.
Do đó, ĐB Siu Hương đề nghị xây dựng các hệ số phân bổ phản ánh rõ mức độ thiếu hụt dịch vụ và điều kiện đặc thù từng địa bàn; đồng thời công khai cơ sở dữ liệu, nguồn số liệu và phương pháp tính điểm để địa phương có thể kiểm chứng cơ sở phân bổ nguồn vốn.
“Tránh tình trạng trong nghị quyết nói rất rõ ưu tiên vùng khó khăn, nhưng khi tính toán thực tế thì các tiêu chí này lại có trọng số không đáng kể”, ĐB Hương đề nghị.
Nâng năng lực cho cán bộ cấp xã
Một nội dung được ĐB Siu Hương đặc biệt quan tâm là năng lực của đội ngũ trực tiếp triển khai chương trình.
Theo đại biểu, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều cán bộ cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Trong khi đó, việc tích hợp 4 chương trình đòi hỏi cao hơn về năng lực lập kế hoạch, quản lý đầu tư, tài chính, chuyển đổi số và giám sát.
Đại biểu cho rằng hoạt động tập huấn trong chương trình mục tiêu quốc gia có tính đặc thù, không đơn thuần là đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên. Đối tượng cần được hỗ trợ không chỉ là cán bộ, công chức mà còn có người hoạt động ở thôn, làng, tổ dân phố và cộng đồng dân cư.
Vì vậy, ĐB Hương đề nghị bổ sung cơ chế bố trí kinh phí cho hoạt động tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực thực hiện chương trình; trong đó Trung ương tập trung xây dựng chương trình, giáo trình, tài liệu, đào tạo giảng viên nguồn, còn địa phương tổ chức tập huấn cho cán bộ trực tiếp thực hiện và cộng đồng.
Theo đại biểu, tích hợp chương trình chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng nguồn lực phù hợp và đội ngũ thực hiện đủ năng lực, nhất là tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi và địa bàn còn nhiều khó khăn.
Không thể chỉ “gộp” chương trình trên giấy
Tham gia góp ý vào Nghị quyết, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng, việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia là cần thiết, nhưng phải giải quyết được những điểm nghẽn tồn tại lâu nay, thay vì chỉ thay đổi tên chương trình hoặc giảm đầu mối trên văn bản.
Theo đại biểu, trước hết cần rà soát, thống nhất số liệu về nguồn lực của các chương trình trong tờ trình, nghị quyết và phụ lục. Các số liệu trình Quốc hội phải thống nhất, tránh tình trạng cùng một nội dung nhưng có nhiều con số khác nhau.
ĐB Hoàng Anh dẫn lại thực tế giai đoạn 2016-2020, 3 chương trình mục tiêu quốc gia đã từng được lồng ghép. Đến giai đoạn 2021-2025 lại tách thành các chương trình riêng và nay tiếp tục tích hợp. “Vấn đề là khi nhập lại thì giải pháp mới là gì để tháo gỡ những khó khăn chúng ta đang đối mặt?”, đại biểu đặt vấn đề.
Theo ĐB Lê Hoàng Anh, điểm nghẽn lớn và kéo dài là sự phối hợp liên ngành. Qua giám sát, Quốc hội từng chỉ ra tình trạng văn bản hướng dẫn chậm, chồng chéo, giải ngân chậm, cán bộ cơ sở e ngại, sợ trách nhiệm, đùn đẩy.
Vì vậy, nếu vẫn giữ mô hình một chương trình có nhiều chủ thể thực hiện và thêm một đầu mối tổng hợp thì về bản chất chưa giải quyết được vấn đề.
ĐB Hoàng Anh đặc biệt lưu ý việc tích hợp chương trình diễn ra cùng thời điểm mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được thiết lập và vận hành.
Theo đại biểu, bộ máy cấp xã còn đang trong quá trình ổn định, đội ngũ cán bộ có sự thay đổi, hồ sơ bàn giao từ cấp huyện trước đây có thể chưa đầy đủ. Trong khi đó, cấp xã lại là nơi trực tiếp triển khai, làm chủ đầu tư phần lớn các công trình, dự án thuộc chương trình.
“Nếu không có giải pháp mới để xử lý vấn đề này thì sẽ là rủi ro kép cho bộ máy trực tiếp triển khai”, ĐB Hoàng Anh bày tỏ lo ngại.
Từ kinh nghiệm quốc tế, đại biểu đề nghị tăng cường kiểm toán độc lập, định kỳ khi phân cấp mạnh cho địa phương; đồng thời quy định tỷ lệ vốn tối thiểu cho các xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hộ nghèo, tránh tình trạng chỉ lựa chọn những dự án dễ làm, dễ giải ngân.
ĐB Hoàng Anh cũng đề nghị bổ sung cơ chế đánh giá độc lập, tách khỏi cơ quan điều phối và cơ quan chủ trì chương trình; tăng cường kiểm toán chuyên đề hằng năm và có cơ chế chuyển tiếp hỗ trợ năng lực cho cấp xã trong những năm đầu triển khai.
Đặc biệt, việc đánh giá kết quả không nên chỉ dựa vào tỷ lệ giải ngân mà phải gắn với khả năng tiếp cận dịch vụ, cải thiện thu nhập và những kết quả kinh tế - xã hội thực chất.
Còn ĐB Đinh Ngọc Quý cho rằng, việc tích hợp cần được thực hiện đồng bộ với việc rà soát các cơ chế liên quan, bảo đảm không phát sinh thêm điểm nghẽn trong quá trình tổ chức thực hiện.
Mục tiêu cuối cùng của việc tích hợp không chỉ là giảm đầu mối mà phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng trách nhiệm của cơ quan thực hiện và bảo đảm kỷ luật ngân sách. Cơ chế mới cần hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguồn lực công với sự linh hoạt cần thiết để địa phương chủ động giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Chú trọng đến an toàn giao thông ở nông thôn
Tham gia thảo luận, ĐB Nguyễn Văn Cảnh đề nghị bổ sung rõ nội dung về hạ tầng giao thông nông thôn, bởi đây là hạ tầng thiết yếu, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực nông thôn, miền núi.
Theo đại biểu, qua nghiên cứu dự thảo, nội dung về giao thông chưa được thể hiện rõ. Trong khi đó, giao thông không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại, học tập, làm việc của người dân mà còn quyết định khả năng kết nối sản xuất với thị trường.
Khi đường sá thuận lợi, nông sản từ trang trại, vườn cây có thể đưa ra thị trường nhanh hơn, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế tình trạng người dân bị thương lái ép giá. Giao thông tốt cũng tạo điều kiện đưa máy móc, thiết bị và cơ giới hóa vào sản xuất.
Do đó, ĐB Cảnh đề nghị dự thảo cần xác định rõ mục tiêu, tiêu chí về giao thông nông thôn, chẳng hạn số lượng, chiều dài đường được đầu tư, nâng cấp và mức độ đóng góp của hạ tầng giao thông đối với phát triển kinh tế - xã hội.
Đồng thời, ĐB Nguyễn Văn Cảnh lưu ý, cần quan tâm đến vấn đề an toàn giao thông tại khu vực nông thôn.
Theo đại biểu, nhiều tuyến đường nông thôn hiện còn thiếu biển báo, vạch kẻ đường và các thiết bị cảnh báo. Trong khi chất lượng đường được nâng lên, phương tiện có thể di chuyển nhanh hơn thì việc thiếu các yếu tố bảo đảm an toàn lại làm gia tăng nguy cơ tai nạn.
“Đường bây giờ chúng ta làm tốt hơn, xe chạy nhanh hơn, nhưng nếu không có hệ thống biển báo thì nhanh hơn lại nguy hiểm hơn”, đại biểu nhận định.
Đặc biệt, nhiều tuyến đường đi qua khu dân cư, trường học, nơi trẻ em thường xuyên đi lại. Học sinh sử dụng xe đạp điện, xe máy điện trong điều kiện hạ tầng thiếu biển báo, vạch kẻ và cảnh báo nguy hiểm sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Vì vậy, ĐB Cảnh đề nghị nếu bổ sung nội dung giao thông vào chương trình thì phải gắn đầu tư đường với hệ thống biển báo, vạch kẻ đường và các giải pháp bảo đảm an toàn giao thông.
