Tiếp tục chương trình làm việc của kỳ họp không thường lệ thứ nhất Quốc hội khóa XVI, sáng 9-8, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; sau đó nghe Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.
Tham gia thảo luận, đại biểu (ĐB) Nguyễn Thị Mai Phương bày tỏ tán thành sự cần thiết sửa đổi luật theo các lý do được Chính phủ nêu trong Tờ trình.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng một số nội dung đã được cơ quan soạn thảo giải trình nhưng chưa được thể hiện đầy đủ trong dự thảo Luật, nhất là quy định liên quan đến trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian trên môi trường số.
Theo đại biểu, cần bảo đảm sự thống nhất giữa dự thảo Luật Xuất bản với các cam kết quốc tế của Việt Nam về sở hữu trí tuệ và Luật Sở hữu trí tuệ.
Cụ thể, điểm h khoản 2 Điều 10 dự thảo Luật quy định nghiêm cấm hành vi “Không ngăn chặn, gỡ bỏ xuất bản phẩm có nội dung vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên các nền tảng, ứng dụng do mình quản lý, vận hành”.
Đại biểu cho rằng quy định này có thể dẫn đến cách hiểu rằng trong mọi trường hợp, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian đều phải có trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ xuất bản phẩm có nội dung vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Nếu không thực hiện, doanh nghiệp có thể bị xử lý.
Trong bối cảnh hoạt động xuất bản ngày càng chuyển mạnh sang môi trường số, ĐB Mai Phương cho rằng việc xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian là cần thiết. Tuy nhiên, vấn đề này cần được đặt trong khuôn khổ các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ mà Việt Nam là thành viên.
Cụ thể, các hiệp định như CPTPP, EVFTA, RCEP và các điều ước quốc tế của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đều yêu cầu các quốc gia thành viên bảo đảm cơ chế thực thi hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.
Tuy nhiên, các điều ước này không đặt ra trách nhiệm tuyệt đối đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian về mọi nội dung do người sử dụng đăng tải hoặc truyền đưa, mà đều yêu cầu xây dựng cơ chế miễn trừ trách nhiệm trong những trường hợp nhất định.
Nội dung này đã được Việt Nam nội luật hóa tại Điều 198b Luật Sở hữu trí tuệ. Theo đó, doanh nghiệp trung gian có thể được miễn trừ trách nhiệm khi chỉ thực hiện chức năng truyền dẫn, lưu trữ, cung cấp dịch vụ kỹ thuật hoặc hạ tầng kỹ thuật và đáp ứng các điều kiện luật định. Đồng thời, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định khi phát hiện hoặc nhận được yêu cầu hợp pháp về việc xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
ĐB Mai Phương cho biết đây cũng là cách tiếp cận đang được áp dụng tại nhiều quốc gia và khu vực như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc. Mô hình này vừa bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, vừa tránh tạo gánh nặng kiểm duyệt trước đối với các nền tảng số, qua đó góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.
Từ những phân tích trên, ĐB Mai Phương đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục chỉnh lý điểm h khoản 2 Điều 10 của dự thảo Luật theo hướng phù hợp với các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ và Luật Sở hữu trí tuệ. Qua đó, bảo đảm sự cân bằng giữa bảo vệ quyền tác giả, phát triển ngành xuất bản và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế số.
Liên quan đến nội dung tại Điều 21 của dự thảo luật về “Quyền tác giả trong lĩnh vực xuất bản”, ĐB Mai Phương cho rằng, đây là nội dung không được sửa đổi, bổ sung tại lần này, tuy nhiên nó xung đột một cách trực tiếp tới Luật Sở hữu trí tuệ và các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ mà Việt Nam là thành viên.
Trong các cam kết quốc tế cũng như trong Luật Sở hữu trí tuệ đã quy định những ngoại trừ về quyền tác giả không phải xin phép, không phải trả tiền bản quyền, cũng như là có quy định về giới hạn quyền tác giả tại Điều 25, 25a và 26 của Luật Sở hữu trí tuệ.
Tuy nhiên, quy định tại dự thảo Luật này có thể hiểu trong mọi trường hợp đều phải có văn bản chấp thuận của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, gây xung đột với các cam kết quốc tế và Luật Sở hữu trí tuệ.
Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung, chỉnh lý tại Điều 21 để đảm bảo thống nhất với Luật Sở hữu trí tuệ và không thu hẹp phạm vi ngoại lệ so với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm sự cân bằng giữa quyền của người sáng tạo và lợi ích xã hội, đảm bảo quyền con người, quyền tiếp cận tri thức, khoa học và văn hóa của xã hội.
Thay mặt Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành sự quan tâm, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và sâu sắc đối với dự thảo Luật.
Tại phiên thảo luận, đã có 77 lượt ý kiến phát biểu tại tổ và 17 lượt ý kiến phát biểu tại hội trường, tập trung toàn diện vào các nội dung của dự thảo Luật. Cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến của đại biểu để hoàn thiện dự thảo.
Các ý kiến thảo luận cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, trong đó có Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư; đồng thời cụ thể hóa các chủ trương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa và văn hóa đọc.
Việc sửa đổi, bổ sung Luật cũng nhằm tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, phân định rõ thẩm quyền, qua đó tạo động lực cho hoạt động xuất bản phát triển phù hợp với yêu cầu của giai đoạn mới.
Đối với ý kiến của ĐB Nguyễn Thị Mai Phương về việc bảo đảm sự phù hợp với các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ và Luật Sở hữu trí tuệ, cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định tại Điều 10.
Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cũng ghi nhận các ý kiến của nhiều đại biểu về hoạt động xuất bản trên không gian mạng, xuyên biên giới và bảo vệ quyền tác giả; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo Luật…
