Tuyến đê Khu Đông dài khoảng 45 km đi qua địa bàn các xã, phường: Quy Nhơn Đông, Tuy Phước, Tuy Phước Đông và Ngô Mây. Đây là công trình thủy lợi đặc biệt xung yếu, có nhiệm vụ ngăn mặn, giữ ngọt cho hơn 3.600 ha đất canh tác, tiêu úng hơn 5.400 ha, thoát lũ cho hơn 22.500 ha và bảo vệ an toàn cho hơn 200 nghìn người dân. Tuyến đê đồng thời kết hợp giao thông, cứu hộ đê và sơ tán dân khi có thiên tai.
Nỗi lo từ các điểm xung yếu
Toàn tuyến hiện có 28 cống tròn, 33 cống hộp và 24 tràn thoát lũ, với tổng khẩu độ 3.225 m và 158 cửa xả, cửa van.
Ông Ngô Vĩnh Khánh - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Những năm qua, hệ thống đê Khu Đông từng bước được đầu tư nâng cấp. Tuy nhiên, trên tuyến vẫn còn một số vị trí xuống cấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Đáng lo ngại nhất là tràn Dương Thiện (thuộc địa bàn thôn Lộc Thiện, xã Tuy Phước Đông) đang bị sụt lún, xuống cấp nghiêm trọng. Theo ông Huỳnh Thanh Vương - Trưởng Phòng Kinh tế xã Tuy Phước Đông, tràn dài khoảng 250 m, gồm 125 khoang cửa, được xây dựng trong giai đoạn 1976 - 1980 nên đã hư hỏng nặng.
Sau các đợt mưa lũ cuối năm 2025, tình trạng sụt lún càng nghiêm trọng, khiến nước mặn từ đầm Thị Nại thường xuyên xâm nhập đồng ruộng, gây thiệt hại khoảng 150 ha lúa. Vào mùa mưa lũ, khả năng tiêu thoát nước của tràn cũng không còn bảo đảm.
Trước mắt, ngành Nông nghiệp tỉnh đã đúc bê tông nâng mặt tràn, bít một số khoang cửa bằng bê tông cốt thép để ứng phó với mùa mưa lũ năm nay. “Đây chỉ là giải pháp tình thế. Về lâu dài, công trình cần được đầu tư nâng cấp toàn diện để bảo đảm an toàn vận hành” - ông Vương nói.
Là người dân sống gần tràn Dương Thiện, bà Phạm Thị Cúc (70 tuổi, ở thôn Lộc Thiện, xã Tuy Phước Đông) cho biết: “Tràn bị sụt lún nên thường xuyên bị nước từ đầm Thị Nại rò rỉ, tràn qua gây ngập sâu khoảng nửa mét. Điều này không chỉ nguy hiểm cho người dân qua lại mà còn tiềm ẩn nguy cơ vỡ tràn. Bà con mong các cấp, ngành sớm quan tâm đầu tư sửa chữa công trình”.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cao Thanh Thương, dự án nâng cấp, sửa chữa tràn Dương Thiện đã được UBND tỉnh đưa vào hợp phần cải tạo hệ thống tiêu thoát lũ sông Côn do Ngân hàng Thế giới (WB) tài trợ vốn vay. WB đã khảo sát thực địa và đang hoàn thiện các thủ tục liên quan; dự kiến việc nâng cấp, sửa chữa triển khai từ năm 2027.
Ngoài tràn Dương Thiện, qua kiểm tra, Chi cục Thủy lợi ghi nhận khoảng 2,5 km đê có nền đất yếu tại khu vực thôn Huỳnh Giản (xã Tuy Phước Đông), có nguy cơ mất an toàn trong mùa mưa lũ. Đoạn đê từ cống Lò Rèn đến nghĩa địa cải táng Nhơn Bình (phường Quy Nhơn Đông) thường xuyên bị nước sông Hà Thanh dâng cao tràn qua đỉnh khi có lũ lớn, đe dọa các khu dân cư. Toàn tuyến còn 53 trường hợp lấn chiếm hành lang đê để xây dựng nhà ở trái phép, làm thu hẹp khẩu độ thoát lũ.
Chủ động phương án ứng phó từ cơ sở
Để chủ động bảo vệ tuyến đê Khu Đông trước mùa mưa lũ năm nay, UBND tỉnh và Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kiện toàn các tổ xung kích phòng, chống thiên tai tại cơ sở, xây dựng phương án hộ đê chi tiết cho từng đoạn xung yếu và chuẩn bị lực lượng, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ”.
Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Ngô Vĩnh Khánh cho biết: UBND tỉnh đã bố trí 2,6 tỷ đồng khắc phục 18 vị trí hư hỏng trên toàn tuyến đê do ảnh hưởng bởi thiên tai cuối năm 2025. Đến nay, Chi cục Thủy lợi đã hoàn thành sửa chữa, nâng cấp cống Cao Doan, cống Gò Trụ; đấu nối lưới điện vận hành cống Cao Doan 1; đắp bao cát ngăn triều cường đoạn từ phía Bắc tràn Dương Thiện đến cống Hồ tôm Dương Thiện dài hơn 200 m.
Đồng thời, đơn vị sửa chữa cửa van, xử lý ngăn mặn tại tràn Quy Nhơn I; lắp đặt 2 máy đóng mở bằng tời tại cống Bà Ưa; bảo trì hệ thống điện và thiết bị vận hành tại các cống Quy Nhơn I, Đông Định, Đồng Cói…
Từ cuối tháng 8-2026, các trạm thủy lợi quản lý tuyến đê Khu Đông đã bố trí lực lượng trực 24/24 giờ, phối hợp với chính quyền địa phương tập kết vật tư, phương tiện tại các điểm xung yếu (như ca nô, máy phát điện, bao tải, cọc tre, đá hộc, cát, bạt nhựa, áo phao…), đồng thời theo dõi sát diễn biến thời tiết để kịp thời xử lý các tình huống phát sinh.
Xã Tuy Phước đã xây dựng 8 kịch bản ứng phó với bão, mưa lũ, sạt lở đất; rà soát 48 hộ dân cần sơ tán khi lũ lớn, bố trí điểm sơ tán và phân công lực lượng phụ trách từng đoạn đê.
“Tại các điểm xung yếu, xã bố trí lực lượng xung kích 10 - 15 người, tập kết đầy đủ vật tư, phương tiện cần thiết, sẵn sàng bảo vệ tuyến đê” - Trưởng Phòng Kinh tế xã Tuy Phước Trần Thái Hòa cho biết.
