Đây là ý kiến của luật sư Nguyễn Hữu Toại (Công ty luật TNHH MTV Hữu Toại, Đoàn luật sư TP.Hà Nội) trước thông tin đang được dư luận quan tâm sau khi Kiểm toán Nhà nước chỉ ra hàng loạt sai sót trong thực hiện chính sách, Bộ Nội vụ đã yêu cầu rà soát toàn bộ trường hợp nghỉ việc theo Nghị định 178.
Theo luật sư Nguyễn Hữu Toại, luật Ngân sách Nhà nước năm 2025 quy định các khoản chi ngân sách không đúng pháp luật phải được thu hồi đầy đủ, kịp thời. Đồng thời, pháp luật nghiêm cấm việc chi không có dự toán, chi không đúng dự toán, chi sai chế độ, tiêu chuẩn, định mức hoặc không đúng mục đích.
Tại khoản 8, điều 67 của luật, những khoản chi ngân sách nhà nước không đúng quy định của pháp luật phải được thu hồi đầy đủ, kịp thời về ngân sách; các khoản phải nộp trả ngân sách cấp trên cũng phải được thực hiện kịp thời.
Khoản 3 điều 18 luật này cũng quy định chi sai chế độ, tiêu chuẩn, định mức, không đúng mục đích là hành vi bị cấm trong lĩnh vực ngân sách nhà nước.
Không chỉ thu hồi tiền chi sai
Từ các quy định trên, luật sư Nguyễn Hữu Toại cho rằng, khi phát hiện khoản chi không đúng quy định, trước hết phải thực hiện thu hồi và hoàn trả ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, cùng với việc thu hồi tiền, cần xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đến khoản chi sai. "Việc này phải được phân loại theo từng nhóm chủ thể và mức độ vi phạm, không nên áp dụng một cách máy móc", ông Toại nói.
Theo ông Toại, một khoản tiền chế độ được chi trả không phải là kết quả của một khâu duy nhất mà thường trải qua nhiều bước như rà soát đối tượng, lập danh sách, kiểm tra hồ sơ, xác định chế độ, thẩm định, phê duyệt, ban hành quyết định, bố trí kinh phí và thanh toán.
Do đó, khi phát hiện chi sai, cơ quan có thẩm quyền cần rà soát toàn bộ quy trình để xác định sai sót xảy ra ở khâu nào, ai là người tham mưu, thẩm định, phê duyệt và quyết định chi trả.
Việc này càng cần được làm rõ trong bối cảnh chính sách theo Nghị định 178 được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 67 liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhiều cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, đồng thời sử dụng nguồn ngân sách nhà nước lớn.
Làm rõ trách nhiệm công vụ của những người liên quan
Theo luật sư Nguyễn Hữu Toại, việc xử lý các khoản chi sai cần được thực hiện trên tinh thần nghiêm minh nhưng công bằng, kiên quyết nhưng phải phù hợp với bản chất pháp lý của từng trường hợp.
Nguyên tắc xử lý là thu hồi đúng khoản tiền chi sai; bảo vệ người hưởng chế độ ngay tình; xác định rõ trách nhiệm của người tham mưu, thẩm định và quyết định chi trả; cá thể hóa trách nhiệm theo hành vi và mức độ lỗi.
Đối với những trường hợp cố ý làm trái, vụ lợi hoặc có dấu hiệu chiếm đoạt ngân sách nhà nước, cần xử lý nghiêm theo quy định.
Luật sư Toại lưu ý: "Không nên hình sự hóa mọi sai sót trong quá trình thực hiện chính sách. Tuy nhiên, cũng không thể cho rằng chỉ cần phát hiện sai, thu hồi tiền là đã giải quyết xong vụ việc. Bởi tiền ngân sách không tự nhiên được chi ra. Đằng sau một khoản chi là cả một quy trình và những người có trách nhiệm ở từng khâu", luật sư phân tích.
Vì vậy, thu hồi tiền là yêu cầu cần thiết để bảo vệ ngân sách nhà nước nhưng không thể thay thế việc làm rõ trách nhiệm công vụ của những người liên quan.
Tùy tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả, cá nhân có sai phạm có thể bị áp dụng các hình thức xử lý khác nhau, từ kỷ luật, cảnh cáo, cách chức đối với công chức lãnh đạo, quản lý đến buộc thôi việc. Trường hợp có đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
"Quan trọng nhất là phải bảo đảm đúng người, đúng hành vi, đúng mức độ lỗi, đúng hậu quả và đúng quy định pháp luật", luật sư Nguyễn Hữu Toại nhấn mạnh.
Theo luật sư, cách xử lý này vừa giúp bảo vệ ngân sách nhà nước, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người được hưởng chế độ, tránh tình trạng người không có lỗi phải gánh toàn bộ hậu quả từ sai sót trong quá trình quản lý, xét duyệt và chi trả.
Theo Bộ Nội vụ, tính đến đầu tháng 12.2025, cả nước có 146.839 người đã có quyết định nghỉ việc theo Nghị định 178. Trong đó, 47.913 người ở T.Ư và 98.926 người ở địa phương.
Trong tổng số này, 71.610 người hưởng chính sách nghỉ hưu trước tuổi, chiếm 48,77% và 75.237 người hưởng chính sách thôi việc.
Bộ Nội vụ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn bộ trường hợp nghỉ việc theo Nghị định 178. Kết quả rà soát gửi về Bộ Nội vụ trước ngày 15.9. Trên cơ sở báo cáo của các bộ, cơ quan và địa phương, Bộ Nội vụ sẽ tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.
Theo Thu Hằng (TNO)
