Thực trạng cho thấy vấn đề của lao động trẻ không chỉ là có việc làm, mà còn là chất lượng và mức độ bền vững của việc làm.
Theo số liệu được công bố tại tọa đàm “Việc làm thanh niên và xu hướng thị trường lao động: Dữ liệu, bằng chứng và truyền thông” do Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam phối hợp Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức ngày 18-9 tại Hà Nội, năm 2024, 57,5% việc làm của thanh niên là việc làm phi chính thức, trong khi chỉ 41,4% thanh niên tham gia BHXH.
Việc làm phi chính thức thường gắn với những công việc thiếu sự bảo vệ cần thiết, ít cơ hội nâng cao kỹ năng và phát triển nghề nghiệp, đồng thời dễ chịu tác động khi thị trường lao động biến động. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến có việc làm nhưng chưa đồng nghĩa với có một công việc ổn định, bền vững.
Trong khi đó, thị trường lao động Việt Nam vẫn có tỷ lệ việc làm phi chính thức cao. Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ lao động có việc làm phi chính thức là 61,9%, dù đã giảm 2 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.
Bức tranh việc làm của thanh niên còn thể hiện qua tỷ lệ thất nghiệp. Quý II-2026, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 15-24 tuổi là 8,67%, cao gần 4 lần mức thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động là 2,23%. Cùng thời gian, khoảng 1,4 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, chiếm 10% tổng số thanh niên.
Theo các chuyên gia tại tọa đàm, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và sự thay đổi của chuỗi cung ứng đang làm biến động nhu cầu tuyển dụng cũng như yêu cầu về kỹ năng. Vì vậy, thách thức không chỉ nằm ở việc tạo thêm việc làm mà còn phải giúp người trẻ tiếp cận việc làm năng suất, thỏa đáng, có cơ hội phát triển kỹ năng và xây dựng sự nghiệp bền vững.
Nghiên cứu được chia sẻ tại sự kiện cho thấy chỉ khoảng 3% thanh niên Việt Nam đang làm việc trong các việc làm xanh, trong khi hơn 30% việc làm của thanh niên có tiềm năng chuyển đổi thành việc làm xanh. Đây được xem là dư địa để phát triển những việc làm mới, đồng thời nâng cao chất lượng việc làm cho lực lượng lao động trẻ.
Thực tế trên cho thấy mở rộng độ bao phủ BHXH cho thanh niên cần được đặt song song với phát triển việc làm chính thức, nâng cao kỹ năng và cải thiện chất lượng việc làm. Khi người trẻ bước vào thị trường lao động, việc tiếp cận việc làm ổn định và hệ thống an sinh sẽ là hai yếu tố quan trọng để giảm khoảng trống bảo vệ trong những năm đầu của quá trình lập nghiệp.
