Nghệ nhân ưu tú Rơ Mah Kim: Đau đáu với sử thi

(GLO)- Nổi tiếng với khả năng hát kể hri (sử thi) trời phú, Nghệ nhân Ưu tú Rơ Mah Kim được xem là “báu vật nhân văn sống” không chỉ của làng Ghè (xã Ia Dơk) mà của cả huyện Đức Cơ. Thế nhưng, cũng như nhiều nghệ nhân của loại hình văn nghệ dân gian độc đáo này, ông Rơ Mah Kim ngày ngày vẫn phải vật lộn với cơm áo, gạo tiền, chấp nhận cất sâu những pho sử thi đồ sộ vào trong ký ức.
Phải hẹn đến lần thứ 3, tôi mới gặp được nghệ nhân Rơ Mah Kim. Thời gian này, ông thường xuyên chăm sóc rẫy điều mới trồng, có khi vài tháng mới về thăm nhà một lần. Trên tường, tấm bằng công nhận Nghệ nhân Ưu tú do Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch trao tặng vào năm 2015 đã dần bạc màu.
 Nghệ nhân Rơ Mah Kim luôn đau đáu làm thế nào để truyền dạy sử thi cho thế hệ trẻ. Ảnh: P.L
Nghệ nhân Rơ Mah Kim luôn đau đáu làm thế nào để truyền dạy sử thi cho thế hệ trẻ. Ảnh: P.L
Trong số những nghệ nhân hát kể sử thi tôi từng tiếp xúc, ông Rơ Mah Kim là người còn trẻ và khỏe khoắn nhất, hành trình trở thành người nắm giữ kho sử thi đồ sộ cũng vô cùng “thần kỳ”. Ông Kim kể: “Trong một giấc ngủ trưa sau trận ốm thập tử nhất sinh, tôi mơ thấy có “người trời” kể lại từng câu chuyện cho mình. Tỉnh dậy, tôi cứ thế mà kể lại cho dân làng”. Ngày này sang ngày khác, người làng đến nghe ông Kim kể chuyện đông dần lên. Những câu chuyện kéo dài mấy đêm liền về thần linh, về cuộc giao tranh giữa các bộ tộc trở nên vô cùng hấp dẫn qua lời kể, giọng hát của ông Kim khiến mọi người trong làng từ già đến trẻ không dứt ra được. Từ đó, ông Kim đi đến đâu người ta cũng yêu cầu kể chuyện.
Hiện tại, ông Kim còn nhớ khoảng 30 pho sử thi có độ dài ngắn khác nhau. Người nghệ nhân này khá kiệm lời và hơi rụt rè trong giao tiếp. Tuy nhiên, khi ông nhập tâm vào từng diễn biến của một sử thi thì phong thái hoàn toàn trái ngược: giọng kể ông lúc hùng tráng, khi bay bổng, não nề. Yêu sử thi là vậy nhưng ông Kim vẫn phải trở về với thực tại, với ruộng vườn để kiếm tiền nuôi cả gia đình. “Bây giờ, mọi người vẫn còn thích nghe kể chuyện lắm, vì cả làng không còn ai biết cả. Tụi trẻ con cũng thích nghe. Nhưng mình còn vợ con, còn phải lo làm lụng kiếm ăn, đâu thể ở nhà để kể chuyện mãi được dù lúc kể bà con cũng cho gạo, cho gà, rượu… nhiều lắm”-ông Kim tâm sự. 
Những năm gần đây, khi các giá trị văn hóa truyền thống nhận được sự quan tâm khôi phục, bảo tồn và phát huy, tài năng của ông Kim được đặc biệt chú ý. Trong các hội thi, hội diễn, nghệ nhân Rơ Mah Kim đều được mời kể sử thi và ông luôn nhiệt tình tham gia. Năm 2015, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã trao tặng ông danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, như một sự ghi nhận xứng đáng dành cho tài năng và đóng góp của ông trong việc gìn giữ, bảo tồn vốn văn hóa dân gian của dân tộc. Điều đáng tiếc nhất là nghệ nhân Rơ Mah Kim không biết chữ. Rất muốn gìn giữ và truyền dạy lại cho thế hệ trẻ nhưng ông bất lực, vì “tôi chỉ kể để mọi người nhớ được đến đâu thì nhớ, chứ không ghi ra giấy được”-ông Kim nuối tiếc.
Những nghệ nhân tài năng như ông Kim đều đang ở bên kia con dốc của cuộc đời. Họ rồi sẽ như mặt trời lúc chiều tà trôi về sau núi, mang theo cả một kho tàng văn nghệ dân gian vô cùng phong phú nếu không kịp thời lưu giữ, bảo tồn và phát huy. Anh Rah Lan Nhin-cán bộ Văn hóa xã Ia Dơk-trăn trở: “Cả huyện Đức Cơ bây giờ chỉ còn nghệ nhân Rơ Mah Kim là người am hiểu và kể sử thi hay nhất. Mặc dù rất muốn mở lớp để nghệ nhân đến truyền dạy hay ghi chép, lưu trữ các bài kể của loại hình sinh hoạt văn nghệ dân gian độc đáo này nhưng chúng tôi không đủ kinh phí. Chỉ có thể tích cực mời ông Kim đến tham gia các hội thi, hội diễn mà thôi”.
 PHƯƠNG LINH

Các tin khác

Uống nước nhớ nguồn

Uống nước nhớ nguồn

(GLO)- Mỗi độ tháng ba âm lịch, khi dòng người hành hương về Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, một mạch nguồn thiêng liêng lại được đánh thức trong tâm thức người Việt.

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

(GLO)- Ở tỉnh Gia Lai hiện nay - vùng đất hội tụ nhiều tộc người và sắc thái văn hóa - việc phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Hùng Vương trở thành sợi dây vô hình gắn kết cộng đồng, góp phần củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

(GLO)- Chỉ là một vật dụng quen thuộc trong đời sống thường ngày, nhưng theo thời gian, những trái bầu khô đã trở thành một phần ký ức văn hóa, gắn với nếp sống, tập quán và tâm hồn của cộng đồng người Jrai, Bahnar.

Gìn giữ âm vang cồng chiêng, hơmon nơi đại ngàn

Những nghệ nhân nặng lòng với văn hóa truyền thống

(GLO)- Giữa nhịp sống hiện đại, không ít nghệ nhân ở Gia Lai vẫn lặng thầm gắn bó với công việc chỉnh chiêng, chế tác nhạc cụ truyền thống đến hát kể sử thi (hơmon). Họ không chỉ lưu giữ thanh âm và ký ức đại ngàn mà còn truyền dạy cho thế hệ trẻ bằng tất cả tâm huyết.

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

(GLO)- Cứ đến ngày 10 tháng 2 hàng năm, người dân phường An Phú (tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng Đình làng An Mỹ. Đây là nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng của người dân, thể hiện lòng biết ơn các bậc tiền hiền, hậu hiền khai hoang lập đất và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

(GLO)- Trong cuốn "Du ký Trung kỳ theo đường cái quan", Camille Paris - nhà khảo cổ người Pháp từng tham gia xây dựng đường điện báo tại Trung Kỳ giai đoạn 1885-1889 đã nhắc đến 2 thung lũng nổi tiếng của Quy Nhơn xưa: thung lũng Công và thung lũng Gà.

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

(GLO)- Từ ngày 29-3 đến 1-4 (tức ngày 11 đến 14-2 âm lịch), làng biển Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) rộn ràng bước vào mùa vui Lễ hội cầu ngư - sự kiện văn hóa truyền thống lớn nhất trong năm ở địa phương. 

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

(GLO)- Sáng 28-3 (tức mùng 10 tháng 2 âm lịch), tại đình An Khê (phường An Khê, tỉnh Gia Lai), Ban Nghi lễ đình tổ chức lễ cúng Quý Xuân trong không gian linh thiêng, rộn ràng tiếng chiêng, trống giữa tiết trời đẹp nhất của mùa xuân.

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

(GLO)- Khu di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi - điểm đến mang giá trị tâm linh, lịch sử gắn với truyền thuyết Vua Lửa của đồng bào Jrai ở xã Chư A Thai - vừa được đầu tư đồng bộ, khang trang, sẵn sàng chào đón du khách trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

(GLO)- Ngày 26-3, Đoàn xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) phối hợp với Trường THCS Ngô Quyền tổ chức ra mắt Câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng thanh thiếu nhi, nhằm góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh cho học sinh.

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

(GLO)- Cuối năm 2025, cuốn sách Nghề dệt truyền thống tỉnh Bình Định (từ thế kỷ XIX đến nay) của ThS. Hoàng Bình ra mắt bạn đọc như một công trình biên khảo công phu về một nghề thủ công từng gắn bó mật thiết với đời sống người dân đất Võ.

Bộ chiêng của các thủ lĩnh Jrai trở thành bảo vật quốc gia

Bộ chiêng Kơ Đơ trở thành bảo vật quốc gia

(GLO)- Bộ cồng chiêng Kơ Đơ (niên đại đầu thế kỷ XX) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia. Không chỉ là nhạc cụ cổ, chiêng Kơ Đơ còn là hiện vật gắn với những thủ lĩnh Jrai xưa, phản ánh cấu trúc xã hội, đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật âm nhạc độc đáo của cư dân Tây Nguyên.

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành Hoàng Đế

(GLO)- Thành Hoàng Đế thuộc huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định (cũ) là di tích duy nhất còn lại của vương triều Tây Sơn. Đây là một công trình kiến trúc thành cổ khá đặc biệt, sau 6 lần khai quật khảo cổ phục vụ nghiên cứu và trùng tu, đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn...

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

(GLO)- Xin được nói ngay - Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá - là cách tôi nói văn vẻ về một góc trong nghệ thuật điêu khắc Chăm.

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

(GLO)- Trong dòng chảy lịch sử, không chỉ có những bậc anh hùng làm nên huyền thoại, mà còn có những chiến mã góp phần tạo nên kỳ tích. Trong những thời khắc sinh tử, có 3 con ngựa nổi tiếng đã đi vào sử sách như biểu tượng của lòng trung nghĩa và sức mạnh phi thường.

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

(GLO)- Với việc hợp chuẩn OCOP, nhiều sản phẩm thổ cẩm Bahnar, Jrai ở Gia Lai bắt đầu định vị được thương hiệu. Quá trình này có công rất lớn của nhiều phụ nữ, nghệ nhân đã dồn tâm huyết từng bước đưa thổ cẩm truyền thống ra thị trường.

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

(GLO)- Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Trong những mái nhà sàn nơi buôn làng, tiếng khung cửi vẫn lặng lẽ vang lên như nhịp thở của ký ức. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ làm ra những sản phẩm thủ công mà còn gìn giữ giá trị văn hóa của đồng bào qua bao thế hệ.

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ dọc sông Côn

(GLO)- Dọc theo dòng sông Côn huyền thoại, tuyến giao thương quan trọng từng nối vùng cao nguyên với cửa biển Thị Nại, nếu không để ý kỹ, người ta rất dễ đi ngang qua những gò đất tưởng như bình thường. Nhưng dưới lớp đất trầm mặc ấy là dấu tích của một thời Champa rực rỡ.