Sau Tết Nguyên đán 2026, các vùng trồng tiêu trọng điểm như Chư Sê, Chư Pưh, Kon Gang, Ia Hrú, Bờ Ngoong, Mang Yang… đồng loạt bước vào vụ thu hoạch.
Không khí thu hái diễn ra khẩn trương, tuy nhiên khác với những năm trước, nguồn lao động phục vụ thu hoạch năm nay sụt giảm rõ rệt. Nhiều hộ dân buộc phải huy động người thân trong gia đình hoặc đổi công với các hộ lân cận nhằm kịp thời thu hái, hạn chế tiêu chín rụng gây thất thoát.
Ông Trần Thiện Văn (thôn Ia Ring, xã Bờ Ngoong) cho biết: Tình trạng thiếu nhân công năm nay diễn ra khá bất ngờ. Mọi năm, vào mùa thu hoạch, người trồng tiêu không quá lo lắng về nguồn lao động. Nhưng năm nay, dù giá công tăng cao vẫn khó tìm đủ người hái. Nhiều hộ phải xoay xở rất vất vả.
Theo ông Văn, hiện giá công hái tiêu dao động từ 270-300 nghìn đồng/người/ngày, tăng khoảng 30-50 nghìn đồng so với năm trước, chưa kể các khoản hỗ trợ thêm như ăn uống, đi lại. Tuy nhiên, ngay cả khi đã nâng mức đãi ngộ, việc tìm được nhóm lao động vài ba người để làm liên tục vẫn không dễ.
Lý giải nguyên nhân, ông Văn cho rằng thời điểm thu hoạch tiêu trùng với giai đoạn chăm sóc cà phê - loại cây trồng chủ lực tại địa phương, khiến nhiều lao động tập trung vào sản xuất của gia đình. Bên cạnh đó, diện tích hồ tiêu hiện nay phần lớn được trồng xen canh, nhiều vườn đã già cỗi, năng suất không còn cao nên sức hút lao động giảm so với trước.
Tại xã Kon Gang, nơi có diện tích hồ tiêu trồng xen canh cà phê khá lớn, tình trạng thiếu nhân công cũng diễn ra phổ biến. Trước đây, gia đình ông Nguyễn Thanh Bình (ở thôn 2) có hơn 2.500 trụ tiêu, tuy nhiên do dịch bệnh nên phải tái canh khoảng 500 trụ trong vườn cà phê. Năm nay là vụ thu hoạch đầu tiên sau khi trồng lại, nhưng việc tìm nhân công gặp nhiều khó khăn.
“Hiện công hái tiêu có hai hình thức: nếu khoán thì khoảng 4.000 đồng/kg, tính theo ngày thì khoảng 300 nghìn đồng/người. Dù giá tăng khá cao nhưng vẫn khó thuê người. Nhiều vườn tiêu chín nhưng không kịp thu hoạch, ảnh hưởng đến năng suất và thu nhập” - ông Bình cho biết.
Theo ông Bình, những hộ có “mối” lao động quen từ các mùa thu hoạch cà phê trước đây sẽ chủ động hơn, còn các hộ khác phải chật vật tìm kiếm lao động. Gia đình ông may mắn thuê được 7 lao động địa phương, kết hợp với công gia đình nên việc thu hoạch không quá căng thẳng như nhiều hộ xung quanh.
Theo ông Nguyễn Kim Anh - Trưởng phòng Kinh tế xã Kon Gang, toàn xã hiện có khoảng 650 ha hồ tiêu đang bước vào giai đoạn thu hoạch, tuy nhiên đến nay mới thu được hơn 30% diện tích. Nguyên nhân chủ yếu do thiếu hụt nhân công trong khi thời tiết năm nay diễn biến bất thường, lạnh kéo dài, mưa trái mùa khiến tiêu chín không đồng đều, kéo dài thời gian thu hái.
“Để đảm bảo tiến độ và hạn chế thiệt hại, địa phương đã tuyên truyền, vận động người dân chủ động huy động nhân lực tại chỗ, tổ chức đổi công giữa các hộ gia đình. Đồng thời khuyến khích người dân chú trọng đầu tư chăm sóc, phát triển hồ tiêu theo hướng hữu cơ, nâng cao chất lượng sản phẩm” - ông Kim Anh cho biết.
Còn ông Phạm Thanh Phương (ở thôn Phú An, xã Ia Le) cho hay: Những năm trước, sau Tết thường có lao động từ các địa phương lân cận, đặc biệt là lao động ở phía Đông tỉnh lên làm thuê hái tiêu. Tuy nhiên, khoảng 2 năm trở lại đây, nguồn lao động này giảm đáng kể do nhiều người chuyển sang làm việc tại các khu công nghiệp hoặc lựa chọn các công việc có thu nhập ổn định hơn.
“Các vườn tiêu năm nay chín không đều, nhiều lao động lựa chọn sang địa phương khác làm để đạt năng suất cao hơn. Nhờ có mối quen hái cà phê nên tôi thuê được 10 lao động, cùng với công gia đình thu hoạch được hơn 2 tấn tiêu trong vài ngày. So với nhiều hộ khác, như vậy cũng đỡ áp lực hơn” - ông Phương chia sẻ.
Theo thống kê của ngành Nông nghiệp, toàn tỉnh Gia Lai hiện có 8.456 ha hồ tiêu, sản lượng hằng năm đạt hơn 28.000 tấn. Những năm gần đây, giá hồ tiêu trên thị trường có xu hướng phục hồi và duy trì ổn định ở mức cao, tạo động lực để người dân tiếp tục đầu tư phát triển. Nhiều hộ đã chuyển sang trồng xen canh với cà phê, áp dụng quy trình canh tác hữu cơ nhằm nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu.
Tuy nhiên, để đảm bảo thu hoạch đúng thời điểm, hạn chế thất thoát và giữ vững chất lượng sản phẩm, vấn đề chủ động nguồn nhân lực vẫn là yếu tố then chốt. Các địa phương cần có giải pháp phù hợp trong điều tiết lao động thời vụ, đồng thời khuyến khích người dân liên kết, hỗ trợ nhau trong sản xuất.
Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị hồ tiêu Gia Lai, góp phần mang lại nguồn thu nhập bền vững cho người nông dân trong bối cảnh hiện nay.
