Những ngày này, tại thôn Tam Điệp (xã Kon Gang), gia đình ông Phạm Văn Ngoan tất bật vào vụ thu hoạch hồ tiêu. Gắn bó với cây hồ tiêu hơn 10 năm nay, ông Ngoan lựa chọn hình thức trồng xen trong vườn cà phê để tận dụng đất và giảm rủi ro.
Tuy nhiên, chi phí đầu tư vẫn khá cao. Riêng tiền phân bón, chăm sóc và công thu hoạch đã lên tới gần 200 triệu đồng. Ông Ngoan cho biết: Tôi có khoảng 2.000 trụ hồ tiêu trồng xen trong vườn cà phê. Năm ngoái, gia đình thu được khoảng 5 tấn. Còn năm nay ước chừng chỉ đạt khoảng 4 tấn, chủ yếu do thời tiết không thuận lợi. Công hái hồ tiêu bây giờ cao lắm. Trồng xen trong cà phê thì thu hoạch chậm hơn trồng thuần, kéo dài thời gian thuê nhân công nên chi phí đội lên nhiều. Dù vậy, giá tiêu lại đang ở mức cao. Với giá dao động khoảng 150 nghìn đồng/kg, sản lượng 4 tấn ước mang về khoản lãi chừng 400 triệu đồng.
Theo ông Nguyễn Kim Anh - Trưởng Phòng Kinh tế xã Kon Gang, toàn xã hiện có 650 ha hồ tiêu, trong đó, 605 ha đang kinh doanh và 45 ha trồng mới. Hiện khoảng 10% diện tích đang trong giai đoạn hái bói, năng suất ước tính khoảng 4 tấn/ha.
Không chỉ riêng Kon Gang, tình trạng sụt giảm năng suất được ghi nhận tại nhiều vùng trồng hồ tiêu trọng điểm của tỉnh. Ông Hoàng Phước Bính - nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Hồ tiêu Chư Sê - cho biết: Giá hồ tiêu trong nước hiện ở mức 149,5 - 152 nghìn đồng/kg, cao nhất kể từ đầu tháng 2. Diễn biến giá hiện nay phản ánh đúng quan hệ cung - cầu. Giá tăng cao chủ yếu do nguồn cung sụt giảm mạnh.
Thực tế tại các vùng nguyên liệu cho thấy sản lượng năm nay giảm đáng kể. Nguyên nhân trước hết là tác động của thời tiết bất lợi kéo dài từ năm trước khiến nhiều diện tích mất mùa. Bên cạnh đó, một bộ phận lớn diện tích hồ tiêu đã bước vào giai đoạn già cỗi, năng suất suy giảm. Đáng chú ý, trong giai đoạn 2017-2021, giá hồ tiêu xuống thấp kéo dài khiến nông dân hạn chế tái canh, không mở rộng diện tích.
Đến năm 2022, dù một số hộ trồng trở lại nhưng không đáng kể; giai đoạn 2023-2024 diện tích hồ tiêu tăng, song đa số đến nay mới bắt đầu cho thu bói, chưa đủ bù đắp phần sụt giảm trước đó. Qua khảo sát các vùng trọng điểm trồng hồ tiêu trong và ngoài tỉnh cho thấy sản lượng giảm 10-15%, thậm chí hơn.
Với mức giá hiện nay, sau khi trừ chi phí sản xuất khoảng 70-80 nghìn đồng/kg, mức lợi nhuận vẫn khá tốt. Tuy nhiên, so với một số cây trồng khác, hồ tiêu chưa phải là lựa chọn mang lại lợi nhuận cao. Vì vậy, người dân vẫn giữ tâm lý thận trọng không mở rộng diện tích.
Theo các chuyên gia, giá hồ tiêu tăng cao là cơ hội để người trồng cải thiện thu nhập và tái đầu tư vườn cây. Song bài học “tăng nóng diện tích” trước đây vẫn còn nguyên giá trị. Nếu chạy theo giá, mở rộng diện tích ồ ạt, nguy cơ cung vượt cầu và rơi vào chu kỳ giảm sâu hoàn toàn có thể lặp lại.
Trong bối cảnh đó, định hướng phát triển bền vững được đặt lên hàng đầu. Khi giá cả thuận lợi, người trồng hồ tiêu có thêm nguồn lực để đầu tư bài bản hơn, hướng tới sản xuất an toàn, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.
