Đầu tư chế biến để mở rộng thị trường tiêu thụ
Sản phẩm chanh dây tím Việt Nam ngày càng có chỗ đứng tại thị trường châu Âu. Ngoài quả tươi, loại nông sản này còn được sử dụng làm nguyên liệu cho nước ép, sản phẩm cô đặc và nhiều thực phẩm khác.
Đây là dư địa để Gia Lai chuyển từ xuất bán nguyên liệu sang khai thác sâu hơn giá trị quả chanh dây. Hiện nay, toàn tỉnh có 8 DN và 5 HTX thực hiện liên kết sản xuất chanh dây theo chuỗi giá trị với tổng diện tích khoảng 4.500 ha.
Công ty TNHH một thành viên Nông nghiệp SeSan Gia Lai (phường Diên Hồng) đang đẩy mạnh chế biến dịch chanh dây cấp đông phục vụ xuất khẩu. Bà Võ Trần Bích Hạnh - Giám đốc Công ty - cho biết: Nhà máy có công suất chế biến khoảng 100 - 120 tấn chanh dây tươi/ngày. Nguyên liệu được thu mua từ các vùng trồng đạt chuẩn, đưa vào quy trình ép, lọc và tiệt trùng khép kín trước khi cấp đông. Sản phẩm của DN hiện đã xuất khẩu sang Nga, Trung Quốc, Canada...
Theo bà Hạnh, từ đầu năm đến nay, DN đã tiêu thụ khoảng 1.000 tấn dịch chanh dây cấp đông. Tuy nhiên, sức tiêu thụ trên thị trường có xu hướng giảm, đặt ra yêu cầu đa dạng hóa sản phẩm và chủ động hơn về đầu ra. DN đang hướng đến hiện đại hóa dây chuyền sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và xuất khẩu trực tiếp sang các thị trường có yêu cầu cao.
Trong khi đó, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Hùng Thơm Gia Lai (xã Hra) đang sản xuất hơn 200 ha chanh dây, sản lượng hơn 7.380 tấn/năm. Khoảng 60% sản lượng được HTX đưa vào chế biến với nhiều sản phẩm như tinh cốt, dịch chanh dây cấp đông, sốt chanh dây, tinh dầu hương chanh dây, tinh dầu hạt chanh dây, viên chanh dây sấy đông khô, hạt chanh dây sấy khô.
“Không phải toàn bộ sản lượng chanh dây đều đáp ứng yêu cầu xuất khẩu quả tươi. Vì vậy, việc đưa phần nguyên liệu còn lại vào chế biến không chỉ giúp HTX chủ động tiêu thụ khi vào vụ thu hoạch rộ, hạn chế tình trạng được mùa mất giá, mà còn góp phần tạo thêm động lực để người dân duy trì vùng trồng” - Giám đốc HTX Đỗ Thị Mỹ Thơm chia sẻ.
Theo các nhà sản xuất, trước mắt có thể tập trung chuẩn hóa vùng nguyên liệu chanh dây, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm để cung cấp cho các DN sản xuất nước giải khát, sữa, kem, bánh kẹo trong nước và xuất khẩu. Từ chanh dây tươi có thể chế biến thành dịch, nước cô đặc, bột chanh dây - những sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn, thuận lợi vận chuyển và xuất khẩu. Vỏ chanh dây cũng có thể tận dụng sản xuất phân hữu cơ vi sinh.
Tổ chức lại vùng nguyên liệu
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Tố Trân cho hay: Thực hiện Kế hoạch phát triển trồng trọt giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, tỉnh tập trung phát triển 9 vùng nguyên liệu đối với các cây trồng chủ lực (cà phê, hồ tiêu, điều, cao su, mía, mì, sầu riêng, chuối, chanh dây). Cùng với phát triển các vùng sản xuất đạt chuẩn, tỉnh chú trọng xây dựng, quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và số hóa dữ liệu vùng trồng, nâng khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng.
Chế biến sâu đặt ra yêu cầu phải có vùng nguyên liệu ổn định. Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Nafoods (tỉnh Nghệ An) cho biết: Nafoods hiện có 7 nhà máy chế biến nông sản ở nhiều tỉnh, trong đó có Gia Lai. Để mở rộng quy mô, Nafoods đang chuẩn bị triển khai dự án tổ hợp chế biến sâu các phụ phẩm nông nghiệp, trong đó tập trung vào chanh dây; đồng thời đặt mục tiêu dài hạn phát triển vùng trồng chanh dây đạt chuẩn lên khoảng 10.000 ha tại Gia Lai.
Việc phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến hướng tới giảm sự phụ thuộc vào thương lái và hạn chế rủi ro khi đầu ra nông sản phụ thuộc vào một thị trường.
HTX Nông nghiệp, thương mại và dịch vụ, du lịch Vũ Nam Ia Nhin (xã Ia Phí) đang liên kết sản xuất khoảng 430 ha chanh dây với Nafoods, sản lượng khoảng 7.500 tấn/năm. Bà Nguyễn Thị Dịu - Giám đốc HTX - cho hay: Cây chanh dây phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương, cho thu hoạch quanh năm và quay vòng vốn nhanh. Tuy nhiên, để cây chanh dây trở thành nguồn thu nhập ổn định, người dân phải sản xuất theo tiêu chuẩn và có đầu ra lâu dài.
Từ nhu cầu của DN và người sản xuất, Gia Lai đang từng bước tổ chức lại ngành hàng theo hướng gắn vùng trồng với chế biến và thị trường. Hiện vùng nguyên liệu chanh dây gắn với 13 nhà máy, cơ sở chế biến trên địa bàn tỉnh. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 ha chanh dây, sản lượng khoảng 389.500 tấn; trong đó, vùng nguyên liệu xây dựng liên kết đạt 4.956 ha, tăng 500 ha so với hiện tại.
Theo định hướng này, chuỗi sản xuất quả tươi hướng đến những thị trường có yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc; còn vùng nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu tập trung cung cấp nguồn nguyên liệu đạt chuẩn cho các nhà máy. Qua đó, từng bước giảm áp lực tiêu thụ quả tươi, mở rộng đầu ra và nâng giá trị ngành hàng chanh dây.
